{"id":2394,"date":"2026-01-09T14:05:45","date_gmt":"2026-01-09T14:05:45","guid":{"rendered":"https:\/\/historiapomorza.pl\/?post_type=epoka&#038;p=2394"},"modified":"2026-02-10T09:43:06","modified_gmt":"2026-02-10T09:43:06","slug":"gryf-herb-pomorza-zachodniego","status":"publish","type":"epoka","link":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/epoka\/gryf-herb-pomorza-zachodniego\/","title":{"rendered":"Gryf \u2013 herb Pomorza Zachodniego"},"content":{"rendered":"\n<p>Herb jest to znak graficzny umieszczony w polu tarczy, stworzony wed\u0142ug pewnych okre\u015blonych zasad, w symboliczny spos\u00f3b reprezentuj\u0105cy swego w\u0142a\u015bciciela. \u00d3w znak graficzny mo\u017cemy jednak nazwa\u0107 herbem dopiero wtedy, gdy staje si\u0119 on dziedziczny, gdy dana osoba, rodzina, r\u00f3d czy miasto pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nim stale, nie zmieniaj\u0105c go wraz z w\u0142asnymi upodobaniami. Pierwsze herby powstawa\u0142y w Europie Zachodniej, a ich pocz\u0105tki przypada\u0142y na I po\u0142ow\u0119 XII wieku. D\u0142ugo jednak trwa\u0142o, zanim herb rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 po ca\u0142ej \u015bredniowiecznej Europie i na dobre zadomowi\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w ksi\u0119stwie zachodniopomorskim.<\/p>\n\n\n\n<p>Podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em do badania pocz\u0105tk\u00f3w herb\u00f3w s\u0105 piecz\u0119cie. W przypadku Gryfa pomorskiego s\u0105 to ksi\u0105\u017c\u0119ce piecz\u0119cie, na kt\u00f3rych wyobra\u017cano posta\u0107 uzbrojonego ksi\u0119cia na koniu (tzw. piecz\u0119\u0107 konna) lub stoj\u0105cego en face (tzw. piecz\u0119\u0107 piesza), trzymaj\u0105cego w r\u0119kach tarcz\u0119 i proporzec, na kt\u00f3rych umieszczany by\u0142 znak rozpoznawczo-bojowy, pozwalaj\u0105cy na identyfikacj\u0119 w czasie walki. Ten znak, z biegiem czasu, przekszta\u0142ca\u0142 si\u0119 w herb w\u0142adcy, a potem w herb nale\u017c\u0105cej do niego ziemi. Pierwsze znane piecz\u0119cie ksi\u0105\u017c\u0105t zachodniopomorskich \u2013 konna Bogus\u0142awa I i piesza Kazimierza I \u2013 nie mia\u0142y jeszcze widocznego na tarczach znaku gryfa.<\/p>\n\n\n\n<p>Najstarsze wyobra\u017cenie gryfa pojawi\u0142o si\u0119 prawdopodobnie na piecz\u0119ci pieszej ksi\u0119cia dymi\u0144skiego Kazimierza II, panuj\u0105cego razem ze starszym bratem ksi\u0119ciem szczeci\u0144skim, Bogus\u0142awem II. Dokument, do kt\u00f3rego przywieszone by\u0142y piecz\u0119cie obu braci, datowany jest obecnie na lata 1191-1194. Nie znamy jego orygina\u0142u, ale w potwierdzeniu z 1384 r. opisano przywieszone do niego piecz\u0119cie. Wed\u0142ug opisu na piecz\u0119ci konnej starszego brata, Bogus\u0142awa II, ani na tarczy, ani na proporcu nie by\u0142o \u017cadnego znaku. Na piecz\u0119ci pieszej m\u0142odszego brata, Kazimierza II, w trzymanej w lewej r\u0119ce tarczy umieszczony mia\u0142 by\u0107 gryf. Na kolejnych znanych piecz\u0119ciach tych ksi\u0105\u017c\u0105t z 1214 r. prawdopodobnie gryf umieszczony zosta\u0142 tym razem na piecz\u0119ci Bogus\u0142awa II, podczas gdy na piecz\u0119ci Kazimierza II ju\u017c go nie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"168\" height=\"186\" data-id=\"2405\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2405\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"430\" height=\"421\" data-id=\"2403\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2403\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz2.png 430w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz2-300x294.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 430px) 100vw, 430px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><em>Piecz\u0119\u0107 Bogus\u0142awa II z 1214 r. Orygina\u0142 (AP Wroc\u0142aw, Rep. 125, nr 16) i odrys w CPD, Tafel G.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Zdaje si\u0119, ze w tym czasie gryf nie by\u0142 jeszcze herbem ani ksi\u0105\u017c\u0119cej dynastii, ani tym bardziej ksi\u0119stwa. U\u017cywali go bowiem nie obaj ksi\u0105\u017c\u0119ta, ale raz jeden, raz drugi, co mo\u017ce oznacza\u0107, \u017ce by\u0142 to dopiero pocz\u0105tek poszukiwania znaku, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by symbolizowa\u0107 ca\u0142\u0105 dynasti\u0119. Obie linie ksi\u0105\u017c\u0119ce u\u017cywa\u0142y gryfa na piecz\u0119ciach konnych dopiero od ko\u0144ca lat 30. XIII wieku, a ju\u017c w po\u0142owie tego stulecia istnia\u0142a piecz\u0119\u0107 herbowa, tzn. zawieraj\u0105ca w polu napiecz\u0119tnym gryfa umieszczonego w polu tarczy, czyli ksi\u0105\u017c\u0119cy herb. Po\u0142ow\u0119 XIII wieku mo\u017cna uzna\u0107 za koniec okresu kszta\u0142towania si\u0119 herbu dynastii zachodniopomorskiej, kt\u00f3ra od tego znaku zosta\u0142a ostatecznie nazwana w historii Gryfitami.<\/p>\n\n\n<style>.kb-image2394_7c1f7e-ca .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-image kb-image2394_7c1f7e-ca\"><figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"519\" height=\"546\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz3.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-2408\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz3.png 519w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz3-285x300.png 285w\" sizes=\"auto, (max-width: 519px) 100vw, 519px\" \/><figcaption><em>Najstarsza piecz\u0119\u0107 herbowa ksi\u0105\u017c\u0105t zachodniopomorskich. Piecz\u0119\u0107 herbowa Warcis\u0142awa III z lat 1248-1264.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Nie jest jasne, dlaczego w\u0142a\u015bnie gryf sta\u0142 si\u0119 herbem zachodniopomorskiej dynastii ksi\u0105\u017c\u0119cej. Dynastie panuj\u0105ce przyjmowa\u0142y znaki bardzo przesycone tre\u015bciami symbolicznymi, pochodz\u0105ce cz\u0119sto ze \u015bredniowiecznych bestiariuszy. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142y to zatem najszlachetniejsze lwy lub or\u0142y. Fantastyczny gryf r\u00f3wnie\u017c mia\u0142 rozbudowan\u0105 i r\u00f3\u017cnorodn\u0105 wymow\u0119 symboliczn\u0105, co wynika\u0142o przede wszystkim z faktu, \u017ce stanowi\u0142 po\u0142\u0105czenie lwa (tu\u0142\u00f3w, \u0142apy, ogon) i or\u0142a (g\u0142owa, szpony, skrzyd\u0142a). Czasami przedstawiano go r\u00f3wnie\u017c z ko\u0144skimi lub o\u015blimi uszami. Symbolizowa\u0142 zatem si\u0142\u0119, czujno\u015b\u0107 i w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 lwa, szybko\u015b\u0107 i bystry wzrok or\u0142a oraz doskona\u0142y s\u0142uch konia czy os\u0142a. Poniewa\u017c przy tym lew i orze\u0142 by\u0142y symbolami w\u0142adzy, to tak\u017ce gryf stawa\u0142 si\u0119 cz\u0119sto symbolem w\u0142adcy i w\u0142adzy, co wida\u0107 wyra\u017anie w sztuce egipskiej. Z drugiej strony, po\u0142\u0105czenie owych cech (czujno\u015bci, zaci\u0119to\u015bci, bystrego wzroku, dobrego s\u0142uchu) tworzy\u0142o z gryfa w naturalny spos\u00f3b dobrego stra\u017cnika. W tej roli wyst\u0119powa\u0142 w sztuce greckiej, np.: na \u015bcianach pa\u0142acu w Knossos, gdzie funkcjonowa\u0142 z jednej strony jako odstraszacz z\u0142ego, a z drugiej \u2013 jako stra\u017cnik kosztowno\u015bci. Podobnie w sztuce rzymskiej, pojawia\u0142 si\u0119 na sarkofagach poga\u0144skich, gdzie pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 stra\u017cnika grobu.<\/p>\n\n\n\n<p>W przypadku ksi\u0105\u017c\u0105t zachodniopomorskich wydaje si\u0119 jednak, \u017ce to nie symbolika gryfa zdecydowa\u0142a o jego wyborze jako god\u0142a. Ostatnio pojawi\u0142y si\u0119 bowiem teorie m\u00f3wi\u0105ce o politycznym pod\u0142o\u017cu przyj\u0119cia przez ksi\u0105\u017c\u0105t zachodniopomorskich tego zwierz\u0119cia herbowego. Ralf-Gunnar Werlich uwa\u017ca\u0142, \u017ce gryf zosta\u0142 przyj\u0119ty w latach 90. XII w. jako symbol niezale\u017cno\u015bci dynastii zachodniopomorskiej od cesarzy rzymskich i kr\u00f3l\u00f3w du\u0144skich. Agnieszka Gut zgodzi\u0142a si\u0119 z sugesti\u0105 Werlicha, \u017ce gryf rzeczywi\u015bcie zosta\u0142 przyj\u0119ty jako symbol niezale\u017cno\u015bci od w\u0142adc\u00f3w piecz\u0119tuj\u0105cych si\u0119 or\u0142em i lwem, uwa\u017ca jednak, \u017ce nast\u0105pi\u0142o to dopiero w latach 30. XIII w. Sta\u0142o si\u0119 tak dlatego, \u017ce ksi\u0105\u017c\u0119ta zachodniopomorscy poprzez wyb\u00f3r gryfa jako swego herbu chcieli pokaza\u0107 sw\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 od margrabi\u00f3w brandenburskich, kt\u00f3rzy jako herb w pocz\u0105tkach XIII w. przyj\u0119li or\u0142a, i od kr\u00f3l\u00f3w du\u0144skich, kt\u00f3rych herbem w tym samym mniej wi\u0119cej czasie sta\u0142 si\u0119 lew.<\/p>\n\n\n\n<p>Od po\u0142owy XIII wieku herb dynastii ksi\u0105\u017c\u0105t zachodniopomorskich przedstawia\u0142 zatem umieszczonego w polu tarczy wspi\u0119tego (czyli stoj\u0105cego na tylnych \u0142apach, z przednimi szponami wyci\u0105gni\u0119tymi do przodu w pozycji bojowej) gryfa zwr\u00f3conego w lew\u0105 stron\u0119 (w praw\u0105 stron\u0119 heraldyczn\u0105). Wydaje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce ju\u017c od pocz\u0105tku by\u0142 to czerwony gryf w polu bia\u0142ym. D\u0142ugo za najstarsze barwne wyobra\u017cenie gryfa uznawano rysunek w dziele Jana D\u0142ugosza pt. <em>Banderia Prutenorum<\/em> sporz\u0105dzonym ok. 1448 roku, w kt\u00f3rym zamieszono ilustracj\u0119 chor\u0105gwi Kazimierza V ksi\u0119cia szczeci\u0144skiego. Przedstawia\u0142a ona na bia\u0142ym p\u0142acie wspi\u0119tego czerwonego gryfa o z\u0142otych szponach i dziobie. Ralf-Gunnar Werlich odkry\u0142 jednak starsze barwne wyobra\u017cenia pochodz\u0105ce ju\u017c z prze\u0142omu XIII i XIV w.<\/p>\n\n\n<style>.kb-image2394_97c625-39 .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-image kb-image2394_97c625-39\"><figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"728\" height=\"616\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz4.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-2409\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz4.png 728w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz4-300x254.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 728px) 100vw, 728px\" \/><figcaption><em>Gryf pomorski na arrasie z klasztoru cysterek w Wienhusen ko\u0142o Celle prze\u0142. XIII\/XIV w.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<style>.kb-image2394_d57b65-8d .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<figure class=\"wp-block-kadence-image kb-image2394_d57b65-8d size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"639\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz5-1024x639.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-2410\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz5-1024x639.png 1024w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz5-300x187.png 300w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz5-768x479.png 768w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz5.png 1167w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption><em>Chor\u0105giew ksi\u0119cia szczeci\u0144skiego Kazimierza V w <em>Banderia Prutenorum<\/em> J. D\u0142ugosza (1448 r.)<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Opisane powy\u017cej wyobra\u017cenie herbu ksi\u0105\u017c\u0105t i Ksi\u0119stwa Pomorskiego u\u017cywane by\u0142o niemal do ko\u0144ca XV stulecia. W 1464 roku zmar\u0142 jednak ostatni przedstawiciel szczeci\u0144skiej linii ksi\u0105\u017c\u0119cej, a niemal ca\u0142e ksi\u0119stwo zosta\u0142o zjednoczone pod ber\u0142em przedstawiciela linii wo\u0142ogoskiej, Eryka II. Pod wp\u0142ywem zachodnioeuropejskich zwyczaj\u00f3w heraldycznych pojawi\u0142 si\u0119 wtedy nowy typ herbu pa\u0144stwowego, kt\u00f3ry sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z herb\u00f3w ziem wchodz\u0105cych w jego sk\u0142ad. Herb Ksi\u0119stwa Pomorskiego przybra\u0142 w tym czasie kszta\u0142t cztero- lub pi\u0119ciopolowy, a umieszczane w nim by\u0142y najcz\u0119\u015bciej herby: Ksi\u0119stwa Pomorskiego (czerwony wspi\u0119ty gryf w polu srebrnym), Ksi\u0119stwa Rugijskiego (pole dwudzielne w pas, w z\u0142otym polu pierwszym p\u00f3\u0142 wspi\u0119tego czarnego lwa w z\u0142otej koronie, w polu drugim b\u0142\u0119kitnym \u2013 krokiew z pi\u0119ciu czerwonych cegie\u0142), hrabstwa cho\u0107kowskiego (w z\u0142otym polu czerwony krzy\u017c sko\u015bny z czerwonymi r\u00f3\u017cami pomi\u0119dzy ramionami). Pozosta\u0142e pola wype\u0142niane by\u0142y herbem ksi\u0119stwa wo\u0142ogoskiego, rybogryfem (pocz\u0105tkowo herb ziemi s\u0142awie\u0144skiej, p\u00f3\u017aniej \u2013 ziemi uznamskiej) lub po\u0142ow\u0105 wspi\u0119tego gryfa ponad polem szachowanym na z\u0142oto i srebrno (pocz\u0105tkowo herb ziemi pe\u0142czyckiej).<\/p>\n\n\n\n<p>Za panowania nast\u0119pcy Eryka II, ksi\u0119cia Bogus\u0142awa X, na prze\u0142omie XV i XVI wieku przeprowadzona zosta\u0142a wielka reforma heraldyczna, w wyniku kt\u00f3rej ostatecznie ukszta\u0142towano herby poszczeg\u00f3lnych ziem pomorskich, a tak\u017ce wprowadzono nowy dziewi\u0119ciopolowy herb Ksi\u0119stwa Pomorskiego. Odt\u0105d tzw. wielki herb Ksi\u0119stwa Pomorskiego sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z nast\u0119puj\u0105cych herb\u00f3w: 1) ksi\u0119stwa szczeci\u0144skiego (w polu b\u0142\u0119kitnym czerwony wspi\u0119ty gryf ukoronowany z\u0142ot\u0105 koron\u0105), 2) ksi\u0119stwa pomorskiego (w srebrnym polu wspi\u0119ty czerwony gryf), 3) ksi\u0119stwa kaszubskiego (w z\u0142otym polu czarny wspi\u0119ty gryf), 4) ksi\u0119stwa wendyjskiego (w srebrnym polu wspi\u0119ty gryf w uko\u015bne pasy na przemian czerwone i zielone), 5) ksi\u0119stwa rugijskiego (jak w herbach pi\u0119ciopolowych), 6) ziemi uznamskiej (w czerwonym polu srebrny rybogryf, czyli gryf z rybim ogonem), 7) ziemi bardzkiej (w z\u0142otym polu czarny wspi\u0119ty gryf z dwoma srebrnymi pi\u00f3rami w skrzydle), 8) hrabstwa cho\u0107kowskiego (jak w herbie pi\u0119ciopolowym), 9) ksi\u0119stwa wo\u0142ogoskiego (w polu czerwonym p\u00f3\u0142 wspi\u0119tego srebrnego gryfa ponad polem szachowanym na z\u0142oto i srebrno). Od pocz\u0105tku XVII wieku zacz\u0119to dodawa\u0107 do herbu wielkiego r\u00f3wnie\u017c dziesi\u0105te pole zwane polem krwawym (Regalienfeld). By\u0142o to pole zabarwione na czerwono, w kt\u00f3rym nie umieszczano \u017cadnych wyobra\u017ce\u0144 ikonograficznych. W heraldyce niemieckiej pojawi\u0142o si\u0119 ono w po\u0142owie XVI wieku i symbolizowa\u0142o otrzymanie suwerennej w\u0142adzy z r\u0105k cesarza rzymskiego narodu niemieckiego, a co za tym idzie sprawowanie najwy\u017cszego s\u0105downictwa nad podleg\u0142\u0105 sobie ludno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"433\" height=\"551\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz6.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2411\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz6.png 433w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz6-236x300.png 236w\" sizes=\"auto, (max-width: 433px) 100vw, 433px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n<style>.kb-image2394_4ec7ed-9e .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-image kb-image2394_4ec7ed-9e\"><figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"245\" height=\"251\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz7.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-2412\"\/><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center\"><em>Herb wielki Ksi\u0119stwa Pomorskiego w <em>Genealogii<\/em> Johanna Engelbrechta z 1591 r.<\/em><\/p>\n\n\n<style>.kb-image2394_224691-47 .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-image kb-image2394_224691-47\"><figure class=\"aligncenter size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"846\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz8-846x1024.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-2413\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz8-846x1024.png 846w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz8-248x300.png 248w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz8-768x930.png 768w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz8-1269x1536.png 1269w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz8.png 1608w\" sizes=\"auto, (max-width: 846px) 100vw, 846px\" \/><figcaption><em>Herb wielki Ksi\u0119stwa Pomorskiego w herbarzu Johanna Siebmachera z 1605 r.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Ukszta\u0142towany na prze\u0142omie XV\/XVI wieku i uzupe\u0142niony na pocz\u0105tku XVII stulecia herb Ksi\u0119stwa Pomorskiego przetrwa\u0142 w niezmienionej formie a\u017c do 1637 roku, kiedy to zmar\u0142 ostatni przedstawiciel Gryfit\u00f3w \u2013 Bogus\u0142aw XIV. W wyniku wojny trzydziestoletniej (1618-1648) na mocy pokoju westfalskiego Ksi\u0119stwo Pomorskie zosta\u0142o podzielone pomi\u0119dzy Brandenburgi\u0119 i Szwecj\u0119. Wraz z ksi\u0119stwem fragmenty jego herbu przej\u0119te zosta\u0142y najpierw przez elektor\u00f3w brandenburskich, a potem przez kr\u00f3l\u00f3w pruskich. W wielkim herbie Elektoratu Brandenburgii ok. 1670 roku wprowadzono dziewi\u0119\u0107 herb\u00f3w ziemskich z wielkiego herbu Pomorza (nie u\u017cyto herbu ksi\u0119stwa rugijskiego, kt\u00f3rego obszar przypad\u0142 w udziale Szwecji, ale zamiast niego umieszczono herb ksi\u0119stwa kamie\u0144skiego \u2013 w czerwonym polu srebrny krzy\u017c kotwiczny). Warto tak\u017ce wspomnie\u0107, \u017ce w po\u0142owie XVII stulecia do herbu Brandenburgii dodano jeszcze jeden element pochodz\u0105cy w wielkiego herbu pomorskiego. Byli to mianowicie tzw. \u201edzicy m\u0119\u017cowie\u201d \u2013 dwaj nadzy m\u0119\u017cczy\u017ani z przepaskami z li\u015bci na biodrach uzbrojeni w d\u0142ugie maczugi \u2013 umieszczani po obu stronach tarczy herbowej i j\u0105 podtrzymuj\u0105cy. I chocia\u017c liczba pomorskich herb\u00f3w ziemskich w p\u00f3\u017aniejszych wielkich herbach Kr\u00f3lestwa Pruskiego zmienia\u0142a si\u0119, to \u201edzicy m\u0119\u017cowie\u201d pozostali a\u017c do 1919 roku<\/p>\n\n\n\n<p>W ramach Kr\u00f3lestwa Pruskiego dawne ziemie Ksi\u0119stwa Pomorskiego stanowi\u0142y jedn\u0105 z jednostek administracyjnych zwan\u0105 Prowincj\u0105 Pomorsk\u0105 (Provinz Pommern), kt\u00f3ra nie pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 w\u0142asnym herbem. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 dopiero po 1875 roku, kiedy w Prusach wprowadzono ustaw\u0119 o samorz\u0105dzie prowincjonalnym. Od tej pory prowincje \u2013 kt\u00f3re dot\u0105d pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 na swych piecz\u0119ciach herbem Kr\u00f3lestwa Pruskiego \u2013 by\u0142y nie tyle organami pa\u0144stwa, ile samorz\u0105du. Sta\u0142o si\u0119 to powodem do szeroko zakrojonej akcji tworzenia herb\u00f3w prowincjonalnych, jako \u017ce w my\u015bl pruskiego prawa heraldycznego wszelkie zwi\u0105zki samorz\u0105dowe nie mog\u0142y u\u017cywa\u0107 herbu Prus. Rozporz\u0105dzeniem pruskiego ministra spraw wewn\u0119trznych z 28 lutego 1881 roku w\u0142asny herb otrzyma\u0142a r\u00f3wnie\u017c Prowincja Pomorska. Wzorem herbu Kr\u00f3lestwa Pruskiego przygotowano trzy wersje: herb wielki, herb \u015bredni i herb ma\u0142y, kt\u00f3rych og\u00f3lny schemat by\u0142 identyczny dla ca\u0142ego kraju. Herb wielki Prowincji Pomorze przedstawia\u0142 w srebrnym polu tarczy czerwonego wspi\u0119tego gryfa ze z\u0142otym dziobem i szponami. Ponad tarcz\u0105 umieszczony by\u0142 he\u0142m z koron\u0105, a w klejnocie p\u0119k pawich pi\u00f3r. Z lewej strony (heraldycznej prawej) tarcz\u0119 podtrzymywa\u0142 \u201edziki m\u0105\u017c\u201d trzymaj\u0105cy w prawej d\u0142oni sztandar z czarnym pruskim or\u0142em, a z prawej strony \u2013 rycerz w zbroi przepasany szarf\u0105 w pruskich barwach (czarno-srebrne) trzymaj\u0105cy w lewej d\u0142oni sztandar z god\u0142em prowincji (czerwonym gryfem).<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"367\" height=\"522\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-5.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-2402\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-5.png 367w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-5-211x300.png 211w\" sizes=\"auto, (max-width: 367px) 100vw, 367px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>W herbie \u015brednim zrezygnowano z he\u0142mu i klejnotu, kt\u00f3re zast\u0105piono ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105 koron\u0105 po\u0142o\u017con\u0105 na g\u00f3rnej kraw\u0119dzi tarczy, a zamiast sztandar\u00f3w dzikiemu m\u0119\u017cowi dano do r\u0105k maczug\u0119, a rycerzowi \u2013 miecz. Zupe\u0142nie inaczej wygl\u0105da\u0142 natomiast herb ma\u0142y. Nie mia\u0142 on \u017cadnych element\u00f3w dodatkowych i sk\u0142ada\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z tarczy i specyficznego god\u0142a. By\u0142 nim czarny orze\u0142 pruski ze z\u0142otymi szponami i dziobem, z czerwonym j\u0119zykiem, w z\u0142otej kr\u00f3lewskiej koronie, kt\u00f3ry trzyma\u0142 w lewym (prawym heraldycznie) szponie z\u0142ote ber\u0142o cesarskie, a w prawym (lewym heraldycznie) \u2013 cesarskie jab\u0142ko. Na piersiach tego or\u0142a umieszczona by\u0142a ma\u0142a tarcza herbowa z czerwonym pomorskim gryfem.<\/p>\n\n\n\n<p>Korekt\u0119 herb\u00f3w pomorskich przeprowadzono w czerwcu i grudniu 1929 roku. Wi\u0105za\u0142a si\u0119 ona ze zmian\u0105 formy ustrojowej, jaka nast\u0105pi\u0142a po zako\u0144czeniu I wojny \u015bwiatowej w Niemczech. Monarchia sta\u0142a si\u0119 republik\u0105. W efekcie tego w herbie wielkim zosta\u0142 uaktualniony wizerunek or\u0142a pruskiego na sztandarze dzikiego m\u0119\u017ca, w herbie \u015brednim korona nad tarcz\u0105 zosta\u0142a zast\u0105piona ksi\u0105\u017c\u0119c\u0105 czapk\u0105, a herbem ma\u0142ym sta\u0142 si\u0119 po prostu gryf pomorski.<\/p>\n\n\n<style>.kb-image2394_c9fa53-4b .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-image kb-image2394_c9fa53-4b\"><figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"478\" height=\"451\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz10.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-2414\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz10.png 478w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz10-300x283.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 478px) 100vw, 478px\" \/><figcaption><em>Wz\u00f3r piecz\u0119ci Prowincji Pomorskiej (Provinz Pommern) z 1929 r.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Zmiany, jakie zasz\u0142y po 1945 roku, nie sprzyja\u0142y rozwojowi heraldyki. Socjalistyczne pa\u0144stwo polskie nie szanowa\u0142o tradycji heraldycznych, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142o za prze\u017cytek feudalno-kapitalistyczny. Dodatkowo jeszcze likwidacja samorz\u0105du terytorialnego w 1950 roku spowodowa\u0142a, \u017ce wojew\u00f3dztwa nie mia\u0142y mo\u017cliwo\u015bci manifestowania swojego herbu na piecz\u0119ciach urz\u0119dowych. Wojew\u00f3dzkie rady narodowe, staj\u0105c si\u0119 organami pa\u0144stwowymi, u\u017cywa\u0142y od tej pory herbu pa\u0144stwowego. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 zasadniczo dopiero po prze\u0142omie 1989 roku. <em>Ustawa o samorz\u0105dzie terytorialnym <\/em>z 1990 roku (wraz z uzupe\u0142nieniami) zezwala\u0142a bowiem gminom wiejskim, miejskim i wojew\u00f3dztwom na tworzenie w\u0142asnych herb\u00f3w. Prace nad herbem podj\u0119\u0142y zatem tak\u017ce w\u0142adze wojew\u00f3dztwa szczeci\u0144skiego, przekszta\u0142conego w 1999 roku w wojew\u00f3dztwo zachodniopomorskie. Prace te zako\u0144czy\u0142y si\u0119 sukcesem w 2000 roku. Herb wojew\u00f3dztwa zachodniopomorskiego wyra\u017anie nawi\u0105zuje do tradycji historycznych dawnego Ksi\u0119stwa pomorskiego, a jego wizerunek wzorowano na chor\u0105gwi Kazimierza V, ksi\u0119cia szczeci\u0144skiego. Herb ten przedstawia zatem w srebrnym polu czerwonego wspi\u0119tego gryfa.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Agnieszka Gut<\/em><\/p>\n\n\n<style>.kb-image2394_f07eab-48.kb-image-is-ratio-size, .kb-image2394_f07eab-48 .kb-image-is-ratio-size{max-width:373px;width:100%;}.wp-block-kadence-column > .kt-inside-inner-col > .kb-image2394_f07eab-48.kb-image-is-ratio-size, .wp-block-kadence-column > .kt-inside-inner-col > .kb-image2394_f07eab-48 .kb-image-is-ratio-size{align-self:unset;}.kb-image2394_f07eab-48 figure{max-width:373px;}.kb-image2394_f07eab-48 .image-is-svg, .kb-image2394_f07eab-48 .image-is-svg img{width:100%;}.kb-image2394_f07eab-48 .kb-image-has-overlay:after{opacity:0.3;}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-image kb-image2394_f07eab-48\"><figure class=\"aligncenter size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"866\" height=\"1009\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz11.png\" alt=\"\" class=\"kb-img wp-image-2416\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz11.png 866w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz11-257x300.png 257w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Obraz11-768x895.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 866px) 100vw, 866px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignright size-large is-resized\"><a href=\"https:\/\/forms.gle\/TC5QHoif3c9Q7SEZ8\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"687\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-687x1024.png\" alt=\"Quiz\" class=\"wp-image-2802\" style=\"aspect-ratio:0.6709193245778612;width:544px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-687x1024.png 687w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-201x300.png 201w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-768x1145.png 768w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-1030x1536.png 1030w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-1374x2048.png 1374w, https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2.png 1696w\" sizes=\"auto, (max-width: 687px) 100vw, 687px\" \/><\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p><\/p>\n\n\n<style>.wp-block-kadence-advancedbtn.kb-btns2394_8acee7-92{gap:var(--global-kb-gap-xs, 0.5rem );justify-content:center;align-items:center;}.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-button{font-weight:normal;font-style:normal;}.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-btn-wrap-0{margin-right:5px;}.wp-block-kadence-advancedbtn.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-btn-wrap-0 .kt-button{color:#555555;border-color:#555555;}.wp-block-kadence-advancedbtn.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-btn-wrap-0 .kt-button:hover, .wp-block-kadence-advancedbtn.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-btn-wrap-0 .kt-button:focus{color:#ffffff;border-color:#444444;}.wp-block-kadence-advancedbtn.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-btn-wrap-0 .kt-button::before{display:none;}.wp-block-kadence-advancedbtn.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-btn-wrap-0 .kt-button:hover, .wp-block-kadence-advancedbtn.kt-btns2394_8acee7-92 .kt-btn-wrap-0 .kt-button:focus{background:#444444;}<\/style>\n<div class=\"wp-block-kadence-advancedbtn kb-buttons-wrap kb-btns2394_8acee7-92\"><style>ul.menu .wp-block-kadence-advancedbtn .kb-btn2394_d6d83e-6a.kb-button{width:initial;}<\/style><a class=\"kb-button kt-button button kb-btn2394_d6d83e-6a kt-btn-size-standard kt-btn-width-type-auto kb-btn-global-fill  kt-btn-has-text-true kt-btn-has-svg-false  wp-block-kadence-singlebtn\" href=\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Gryf-\u2013-herb-Pomorza-Zachodniego.pdf\"><span class=\"kt-btn-inner-text\">Pobierz<\/span><\/a><\/div>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"parent":0,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false},"kategoria-epoki":[73,54],"class_list":["post-2394","epoka","type-epoka","status-publish","format-standard","hentry","kategoria-epoki-monograficzne","kategoria-epoki-pod-rzadami-gryfitow"],"acf":[],"taxonomy_info":{"kategoria-epoki":[{"value":73,"label":"Monograficzne"},{"value":54,"label":"Pod rz\u0105dami Gryfit\u00f3w"}]},"featured_image_src_large":false,"author_info":[],"comment_info":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/epoka\/2394","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/epoka"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/epoka"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2394"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategoria-epoki","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategoria-epoki?post=2394"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}