W ko\u0144cowym okresie II wojny \u015bwiatowej rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe migracje Niemc\u00f3w z tych teren\u00f3w. W pocz\u0105tkowej fazie, trwaj\u0105cej od 1944 r., by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie chaotyczne ucieczki i planowa ewakuacja ludno\u015bci niemieckiej opracowana przez niemieckie dow\u00f3dztwo wraz z wycofywaniem si\u0119 jednostek Wermachtu na Zach\u00f3d. Dzia\u0142ania zbrojne, naloty i bombardowania skutkowa\u0142y kolejnymi falami ucieczek. Po wkroczeniu Armii Czerwonej ruch by\u0142 chaotyczny i odbywa\u0142 si\u0119 w obie strony. Cz\u0119\u015b\u0107 Niemc\u00f3w ucieka\u0142a przed represjami, mordami, gwa\u0142tami i rabunkiem za Odr\u0119. Jednocze\u015bnie po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 uchod\u017ac\u00f3w wr\u00f3ci\u0142a do swoich dom\u00f3w, maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce tereny te pozostan\u0105 niemieckie. Wiosn\u0105 1945 r. w regionie pozostawa\u0142o jeszcze oko\u0142o 840 tys. Niemc\u00f3w. Ich obecno\u015b\u0107 podwa\u017ca\u0142a decyzje o przyznaniu tych terytori\u00f3w Polsce. Ju\u017c w maju 1945 r. komunistyczne w\u0142adze og\u0142osi\u0142y wysiedlenie dotychczasowych mieszka\u0144c\u00f3w i rozpocz\u0119\u0142y (bez zgody czynnik\u00f3w mi\u0119dzynarodowych) wojskow\u0105 akcj\u0119 osadnicz\u0105, uniemo\u017cliwiaj\u0105c powr\u00f3t Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy wracali zza Odry. Tzw. dzikie wysiedlenia by\u0142y przeprowadzane przez 2. Armi\u0119 Wojska Polskiego. Do ko\u0144ca roku wysiedlono w ten spos\u00f3b oko\u0142o 290 tys. os\u00f3b. R\u00f3wnocze\u015bnie w sierpniu 1945 r., podczas Konferencji Poczdamskiej, przedstawiciele zwyci\u0119skich mocarstw podj\u0119li decyzj\u0119 o wysiedleniu Niemc\u00f3w z teren\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w nowych granicach Polski. Planowe przesiedlenia rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w lutym 1946 r., po podpisaniu um\u00f3w z w\u0142adzami stref okupacyjnych Niemiec i trwa\u0142y przez dwa lata, obejmuj\u0105c dalsze 470 tys. Niemc\u00f3w z terenu Pomorza Zachodniego. W sierpniu 1945 r. w samym Szczecinie, tu\u017c przed wysiedleniami, zamieszka\u0142o prawie 84 tys. Niemc\u00f3w i tylko 17 tys. Polak\u00f3w. Rok p\u00f3\u017aniej miasto liczy\u0142o ju\u017c 109 tys. mieszka\u0144c\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w. W ko\u0144cu 1948 r. na obszarze Pomorza Zachodniego nadal przebywa\u0142o oko\u0142o 36 tys. Niemc\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie we wschodnich powiatach wojew\u00f3dztwa), z czego wi\u0119kszo\u015b\u0107 pracowa\u0142a na roli, w Pa\u0144stwowych Nieruchomo\u015bciach Ziemskich i maj\u0105tkach podleg\u0142ych Armii Czerwonej. Tak\u017ce w tzw. enklawie polickiej i w porcie szczeci\u0144skim pracowa\u0142o kilka tysi\u0119cy Niemc\u00f3w. W 1949 r. w zachodniej cz\u0119\u015bci regionu najwi\u0119cej Niemc\u00f3w mieszka\u0142o nadal w Szczecinie (oko\u0142o 2,7 tys.) oraz w powiatach woli\u0144skim (1,7 tys.) i \u0142obeskim (1,6 tys.). W cz\u0119\u015bci wschodniej \u2013 w powiecie s\u0142upskim (6,5 tys.), s\u0142awie\u0144skim (4,7 tys.) i koszali\u0144skim (3,7 tys.). Autochtoni, a wi\u0119c byli obywatele III Rzeszy, kt\u00f3rzy zadeklarowali polskie pochodzenie, liczyli oko\u0142o 14 tys. os\u00f3b. Do lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych po\u0142o\u017cenie Niemc\u00f3w by\u0142o trudne. Uwa\u017cano ich za obywateli drugiej kategorii. Jako spo\u0142eczno\u015b\u0107 naznaczona pi\u0119tnem by\u0142ych obywateli III Rzeszy, byli wyj\u0119ci spod prawa, wykonywali nakazow\u0105 prac\u0119 w maj\u0105tkach ziemskich i przemy\u015ble. Po 1950 r., wraz z powoln\u0105 normalizacj\u0105 stosunk\u00f3w polsko-niemieckich (uk\u0142ad w Zgorzelcu i odwil\u017c popa\u017adziernikowa) sytuacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 powoli zmienia\u0107. W powiatach wojew\u00f3dztwa koszali\u0144skiego dzieci niemieckie obj\u0119to obowi\u0105zkiem szkolnym, przywr\u00f3cono u\u017cytkowanie kilkunastu parafii protestanckich, przedstawiciele mniejszo\u015bci niemieckiej pojawili si\u0119 w sk\u0142adzie rad narodowych i zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych wojew\u00f3dztwa szczeci\u0144skiego i koszali\u0144skiego. W latach 1948-1952 w Szczecinie istnia\u0142a niemiecka organizacja antyfaszystowska \u2013 Blok Demokratyczny \u201eAntifa\u201d skupiaj\u0105ca Niemc\u00f3w zatrudnionych w ga\u0142\u0119ziach przemys\u0142u podporz\u0105dkowanych Armii Czerwonej. W latach 1950-1964 w mie\u015bcie istnia\u0142a szko\u0142a podstawowa z niemieckim j\u0119zykiem nauczania. W 1953 roku r\u00f3wnie\u017c w Szczecinie otwarto Dom Kultury Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych im. Przyja\u017ani Polsko-Niemieckiej. W 1960 roku zmieniono jego nazw\u0119 na Dom Kultury Mniejszo\u015bci Narodowych \u2013 opr\u00f3cz Niemc\u00f3w spotykali si\u0119 w nim tak\u017ce Ukrai\u0144cy, Grecy i Macedo\u0144czycy. Plac\u00f3wka ta funkcjonowa\u0142a do roku 1964. Kolejne lata nie sprzyja\u0142y mo\u017cliwo\u015bciom organizowania si\u0119 ludno\u015bci niemieckiej, gdy\u017c wed\u0142ug oficjalnej propagandy Niemc\u00f3w na Pomorzu Zachodnim ju\u017c nie by\u0142o. W ramach tzw. akcji \u0142\u0105czenia rodzin, do 1958 r. z wojew\u00f3dztwa koszali\u0144skiego wyjecha\u0142o ponad 23 tys. os\u00f3b narodowo\u015bci niemieckiej (zosta\u0142o nieco ponad tysi\u0105c). Rok p\u00f3\u017aniej, w wojew\u00f3dztwie szczeci\u0144skim zanotowano obecno\u015b\u0107 jedynie 785 Niemc\u00f3w i 190 autochton\u00f3w. W kolejnych dekadach, wed\u0142ug orientacyjnych szacunk\u00f3w w\u0142adz, na terenie wojew\u00f3dztwa szczeci\u0144skiego zamieszkiwa\u0142o 743 Niemc\u00f3w w 1960 r. i 320 w 1972 r. W wojew\u00f3dztwie koszali\u0144skim odpowiednio 1402 (1960 r.) i 1371 (1972 r.). Byli oni rozproszeni i nie przejawiali silnej potrzeby zrzeszania si\u0119 w odr\u0119bne stowarzyszenia. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych, wraz z prze\u0142omem ustrojowym w Polsce. W 1990 roku powsta\u0142o Towarzystwo Spo\u0142eczno-Kulturalne Mniejszo\u015bci Niemieckiej (TSKMN) w Szczecinie. Przez pewien okres dzia\u0142a\u0142y tu tak\u017ce Niemieckie Towarzystwo Kulturalne \u201eHeimatbund\u201d i niemiecki ch\u00f3r \u201eSedina\u201d, a w\u015br\u00f3d dzia\u0142aczy spo\u0142eczno-kulturalnych wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 m.in. Rajmund Schulz, Siegbert Czeluszki, Alfons Bobek, Robert Sitarski i Gerhard Krause. Oddzia\u0142 TSKMN powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c w Koszalinie (przewodnicz\u0105cy Peter Jeske), a w \u015awidwinie utworzono Stowarzyszenie Mniejszo\u015bci Niemieckiej (przewodnicz\u0105ca Lilia Przepi\u00f3rka). Wed\u0142ug Narodowego Spisu Powszechnego Ludno\u015bci i Mieszka\u0144 z 2011 r. narodowo\u015b\u0107 niemieck\u0105 zadeklarowa\u0142o w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim 3165 os\u00f3b. <\/p>\n\n\n\n
\u017bydzi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Powojenni osadnicy \u017cydowscy w wi\u0119kszo\u015bci trafili na teren Pomorza Zachodniego jako tzw. repatrianci z teren\u00f3w ZSRR. Nieliczne grupy pojawi\u0142y si\u0119 w Ko\u0142obrzegu, Nowogardzie i Koszalinie, jednak plan osadnictwa \u017byd\u00f3w dotyczy\u0142 przede wszystkim Szczecina. Pierwsze grupy przyby\u0142y do miasta w kwietniu 1946 r. Do tego czasu orientacyjnie szacowano obecno\u015b\u0107 oko\u0142o 500\u2013700 \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy pod zmienionymi nazwiskami przetrwali wojn\u0119 w mie\u015bcie lub te\u017c pojawili si\u0119 w jego granicach tu\u017c po jej zako\u0144czeniu. W miar\u0119 przybywania kolejnych poci\u0105g\u00f3w ze wschodu, statystyka ludno\u015bci \u017cydowskiej ulega\u0142a ci\u0105g\u0142ym wahaniom, a r\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi miesi\u0105cami liczono w tysi\u0105cach. Punktem kulminacyjnym by\u0142 niew\u0105tpliwie czerwiec 1946 r., kiedy w Szczecinie odnotowano obecno\u015b\u0107 30 951 \u017byd\u00f3w (42% og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w). Migracje i – g\u0142\u00f3wnie – emigracja na Zach\u00f3d spowodowa\u0142y, \u017ce liczba ludno\u015bci \u017cydowskiej mala\u0142a, stabilizuj\u0105c si\u0119 dopiero w drugiej po\u0142owie 1947 r. na poziomie 6\u20137 tysi\u0119cy os\u00f3b. Czynniki, kt\u00f3re zadecydowa\u0142y o wyborze Pomorza Zachodniego jako miejsca odpowiedniego dla osiedlenia \u201erepatriant\u00f3w\u201d \u017cydowskich to \u2013 przede wszystkim \u2013 du\u017ca ch\u0142onno\u015b\u0107 osadnicza i mo\u017cliwo\u015bci lokalowe tych teren\u00f3w. Niew\u0105tpliwie istotne okaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce wzgl\u0119dy bezpiecze\u0144stwa. Ju\u017c w\u00f3wczas znane by\u0142y w Polsce przypadki powszechnej przemocy antysemickiej, do kt\u00f3rej dochodzi\u0142o m.in. na tle spor\u00f3w o mienie pozostawione przez \u017byd\u00f3w podczas wojny. Oceniano wi\u0119c, \u017ce na tym \u201eneutralnym\u201d terenie, poziom bezpiecze\u0144stwa b\u0119dzie wy\u017cszy. Ten sam argument przewa\u017cy\u0142 w dyskusji nad planem osiedlenia \u017byd\u00f3w w Szczecinie. Koncepcja w\u0142adz lokalnych zak\u0142ada\u0142a rozproszenie ludno\u015bci \u017cydowskiej po r\u00f3\u017cnych rejonach miasta, tak aby nie tworzy\u0107 zwartych skupisk przypominaj\u0105cych przedwojenne dzielnice. To jednak spotka\u0142o si\u0119 z protestami repatriant\u00f3w \u017cydowskich, kt\u00f3rzy motywowali potrzeb\u0119 \u015bci\u015blejszego osadnictwa wzgl\u0119dami bezpiecze\u0144stwa. W maju 1946 r. ustalono dla osiedlania komisariaty po\u0142o\u017cone na trasie linii kolejowych, a wi\u0119c Niebuszewo, \u017belechowa, Gol\u0119cino, Gumie\u0144ce i cz\u0119\u015b\u0107 Sto\u0142czyna. W kr\u00f3tkim czasie najliczniej zasiedlonym przez \u017byd\u00f3w rejonem sta\u0142o si\u0119 Niebuszewo. Ju\u017c od maja 1946 r. zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 w tej dzielnicy instytucje, kt\u00f3re uczyni\u0142y z niej centrum \u017cydowskiego \u017cycia spo\u0142eczno-politycznego. Przy ul. S\u0142owackiego 2 mie\u015bci\u0142 si\u0119 Wojew\u00f3dzki Komitet \u017byd\u00f3w Polskich (WK\u017bP), kt\u00f3rego zadaniem by\u0142a organizacja sfery spo\u0142eczno-kulturalnej, opieka prawna i socjalna, a tak\u017ce koordynacja dzia\u0142alno\u015bci dydaktycznej w\u015br\u00f3d miejscowej ludno\u015bci \u017cydowskiej. Komitet w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 tak\u017ce aktywnie w nurt \u00f3wczesnej polityki. Prezes komitetu, Leon Borensztajn, by\u0142 jednocze\u015bnie przewodnicz\u0105cym Frakcji \u017bydowskiej przy PPR w Szczecinie. <\/p>\n\n\n Obchody 49. rocznicy utworzenia partii Bund w Szczecinie, 1946 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum Towarzystwa Spo\u0142eczno-Kulturalnego \u017byd\u00f3w w Szczecinie<\/p>\n\n\n\n Na Niebuszewie otwarto tak\u017ce Dom Modlitwy, siedzib\u0119 Kongregacji \u017bydowskiej Wyznania Moj\u017ceszowego, siedziby r\u00f3\u017cnych \u017cydowskich partii, \u017bydowski Klub Sportowy, piekarnie, \u017c\u0142obki, przedszkola i Szko\u0142\u0119 Podstawow\u0105 im. Izaaka Pereca. Poza \u017cyciem politycznym bardzo intensywnie rozwija\u0142a si\u0119 tak\u017ce \u017cydowska dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcza, a to g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 sp\u00f3\u0142dziel\u0144 produkcyjnych, kt\u00f3rych idea korespondowa\u0142a z propagowanym w\u00f3wczas has\u0142em produktywizacji ludno\u015bci \u017cydowskiej. Celem tej akcji by\u0142o przyuczanie m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej do r\u00f3\u017cnych zaj\u0119\u0107 rzemie\u015blniczych i otwarcie jej na nowe, rolniczo-przemys\u0142owe zawody. Pod koniec 1946 r. w Szczecinie dzia\u0142a\u0142y ju\u017c 23 sp\u00f3\u0142dzielnie \u017cydowskie, przez co stanowi\u0142y 80% wszystkich tego typu zak\u0142ad\u00f3w na terenie miasta. \u017bydowskie kolektywy robotnicze istnia\u0142y tak\u017ce poza Szczecinem. W Trzebie\u017cy dzia\u0142a\u0142a w tym okresie sp\u00f3\u0142dzielnia rybacka \u201eRybak Szczeci\u0144ski\u201d, a w Kaniach pod Stargardem Szczeci\u0144skim \u017cydowska sp\u00f3\u0142dzielnia parcelacyjno-osadnicza. <\/p>\n\n\n Niestety z\u0142udn\u0105 okaza\u0142a si\u0119 perspektywa wolnej od antysemityzmu i uprzedze\u0144 przystani, kt\u00f3r\u0105 w\u0142adze wi\u0105za\u0142y z Ziemiami Zachodnimi. Nie by\u0142o tu co prawda napi\u0119\u0107 na tle maj\u0105tkowym, jednak ju\u017c wraz z nap\u0142ywem repatriant\u00f3w \u017cydowskich notowano przypadki przemocy wobec \u017byd\u00f3w: pobi\u0107, wyzwisk i ulicznych awantur. Gdy w maju 1946 r. liczba \u017cydowskich przybyszy gwa\u0142townie wzros\u0142a, atmosfera zacz\u0119\u0142a g\u0119stnie\u0107. To wszystko powodowa\u0142o, \u017ce jednocze\u015bnie z zasiedlaniem wyznaczonych dzielnic, trwa\u0142a dalsza emigracja cz\u0119\u015bci przyby\u0142ej ludno\u015bci, dla kt\u00f3rej Szczecin okaza\u0142 si\u0119 tylko przystankiem w drodze na Zach\u00f3d, a stamt\u0105d m.in. do Palestyny. Ruch ten wzm\u00f3g\u0142 si\u0119 zw\u0142aszcza po pogromie kieleckim (lipiec 1946 r.). \u017bydzi wyje\u017cd\u017cali zar\u00f3wno drog\u0105 legaln\u0105 jak i nielegaln\u0105, poprzez Brich\u0119<\/em>, organizacj\u0119 pomagaj\u0105c\u0105 \u017bydom przedosta\u0107 si\u0119 na Zach\u00f3d, kt\u00f3rej podziemne struktury istnia\u0142y w Szczecinie do 1947 r. Rok 1950 mo\u017cna symbolicznie traktowa\u0107 jako zamkni\u0119cie pewnego etapu i tym samym pocz\u0105tek zanikania \u017cydowskiego Szczecina. Wp\u0142yw na to mia\u0142y nie tylko post\u0119puj\u0105ca emigracja ludno\u015bci \u017cydowskiej, ale przede wszystkim zmiany w polityce mi\u0119dzynarodowej ZSRR i nowy kurs wobec Pa\u0144stwa Izrael, kt\u00f3re spowodowa\u0142y, \u017ce pa\u0144stwa bloku komunistycznego pot\u0119pi\u0142y otwarcie syjonizm. W praktyce oznacza\u0142o to delegalizacj\u0119 \u017cydowskich organizacji. Po powstaniu Izraela coraz wi\u0119cej os\u00f3b decydowa\u0142o si\u0119 na emigracj\u0119. Na opuszczenie kraju oficjalnie zezwolono w komunikacie Ministerstwa Administracji Publicznej z listopada 1949 r. W Szczecinie na wyjazd zapisa\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas ponad 2000 os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie robotnicy sp\u00f3\u0142dziel\u0144 oraz tzw. inicjatywa prywatna, urz\u0119dnicy i inteligencja. Tym samym z mapy Szczecina poma\u0142u zacz\u0119\u0142y znika\u0107 \u017cydowskie instytucje, sklepy, kramy, piekarnie i zak\u0142ady fryzjerskie. <\/p>\n\n\n Podczas drugiej fali wyjazdowej, od 1955 r. do stycznia 1956 r. w wojew\u00f3dztwie szczeci\u0144skim z\u0142o\u017cono 1438 wniosk\u00f3w wyjazdowych, za\u015b apogeum emigracyjne przepad\u0142o na okres od sierpnia 1956 do pa\u017adziernika 1957 r., kiedy to o wyjazd ubiega\u0142y si\u0119 1764 osoby. W kolejnych latach \u017cycie \u017cydowskie skupia\u0142o si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 dw\u00f3ch instytucji: Zwi\u0105zku Religijnego Wyznania Moj\u017ceszowego oraz oddzia\u0142u Towarzystwa Spo\u0142eczno-Kulturalnego \u017byd\u00f3w (TSK\u017b). W 1963 r. na fali bigbitu w mie\u015bcie powsta\u0142 lokalny fenomen kulturalny – zesp\u00f3\u0142 Nast\u0119pcy Tron\u00f3w, kt\u00f3ry tworzyli muzycy \u017cydowskiego pochodzenia. W 1968 r., na fali tzw. wydarze\u0144 marcowych, w Polsce wybuch\u0142a nagonka antysemicka, w wyniku kt\u00f3rej przesz\u0142o 13 tys. \u017byd\u00f3w opu\u015bci\u0142o swoj\u0105 ojczyzn\u0119, zmuszonych do emigracji. W okresie od pocz\u0105tku 1968 r. do sierpnia 1969 r. w wojew\u00f3dztwie szczeci\u0144skim wniosek o wyjazd z\u0142o\u017cy\u0142o 699 os\u00f3b. W ca\u0142ym wojew\u00f3dztwie szczeci\u0144skim pozosta\u0142o zaledwie 1500 os\u00f3b wyznania moj\u017ceszowego. W samym Szczecinie przesta\u0142y dzia\u0142a\u0107 szko\u0142y oraz organizacje \u017cydowskie. TSK\u017b wznowi\u0142 funkcjonowanie dopiero w 1971 roku. Po 1989 r. dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczno-kulturaln\u0105 na polu mniejszo\u015bci \u017cydowskiej w Szczecinie kontynuowa\u0142y trzy instytucje: Towarzystwo Spo\u0142eczno-Kulturalne \u017byd\u00f3w pod przewodnictwem R\u00f3\u017cy Kr\u00f3l, Stowarzyszenie \u017byd\u00f3w Kombatant\u00f3w i Poszkodowanych w II Wojnie \u015awiatowej oraz Gmina Wyznaniowa \u017bydowska kierowana przez Miko\u0142aja Rozena. W 2002 r. do TSK\u017b nale\u017ca\u0142y 74 osoby. Wed\u0142ug Narodowego Spisu Powszechnego Ludno\u015bci i Mieszka\u0144 z 2011 r. w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim zamieszkiwa\u0142o 302 \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Ukrai\u0144cy i \u0141emkowie<\/strong><\/p>\n\n\n\n W 1947 r. na terenie Pomorza Zachodniego znalaz\u0142o si\u0119 49 tys. Ukrai\u0144c\u00f3w przymusowo przesiedlonych w ramach akcji \u201eWis\u0142a\u201d. Plan operacji przesiedlenia ludno\u015bci ukrai\u0144skiej z woj. rzeszowskiego na tereny p\u00f3\u0142nocnej i zachodniej Polski pojawi\u0142 si\u0119 w marcu 1946 r. w gabinetach dow\u00f3dztwa wojskowego. Dzi\u0119ki temu zamierzano rozbi\u0107 ostatecznie ukrai\u0144sk\u0105 partyzantk\u0119 (UPA) i zarazem rozwi\u0105za\u0107 problem ukrai\u0144ski przez polonizacj\u0119 (asymilacj\u0119) przesiedle\u0144c\u00f3w w nowym miejscu osiedlenia. Wysiedlenia ruszy\u0142y rankiem 28 kwietnia 1947 r. i trwa\u0142y do po\u0142owy sierpnia. Oddzia\u0142y wojskowe otacza\u0142y kolejne wsie i nakazywa\u0142y ich opuszczenie, zabieraj\u0105c niewielki dobytek. Jednocze\u015bnie przyst\u0105piono do likwidacji ukrai\u0144skiej partyzantki. Przesiedlenia obj\u0119\u0142y nie tylko osoby faktycznie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce z UPA, ale tak\u017ce ca\u0142e rodziny nie maj\u0105ce \u017cadnych zwi\u0105zk\u00f3w z podziemiem, czy wr\u0119cz wspieraj\u0105ce \u00f3wczesny system. <\/p>\n\n\n Represje obj\u0119\u0142y m.in. obszar \u0141emkowszczyzny, na kt\u00f3rym UPA nigdy nie mia\u0142a realnego poparcia. Na listach deportacyjnych znalaz\u0142y si\u0119 rodziny mieszane, zdemobilizowani \u017co\u0142nierze LWP, cz\u0142onkowie PPR oraz setki os\u00f3b, kt\u00f3re nie mia\u0142y zdefiniowanej ukrai\u0144skiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej. Przesiedleni pozostawili dorobek wielu pokole\u0144, zasiane pola i groby bliskich. Zniszczeniu uleg\u0142y wsie, opustosza\u0142y cerkwie, bezpowrotnie zatracono miejscowe, unikatowe dziedzictwo kulturowe takich grup etnicznych jak Dolinianie, \u0141emkowie i Bojkowie. Z wojew\u00f3dztw krakowskiego, lubelskiego, rzeszowskiego wysiedlono \u0142\u0105cznie 33 154 rodziny (140 662 osoby), z czego prawie 49 tys. os\u00f3b trafi\u0142o na teren Pomorza Zachodniego. Celem akcji \u201eWis\u0142a\u201d by\u0142o maksymalne rozproszenie ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Wytyczne zak\u0142ada\u0142y oddalenie nowych skupisk osiedle\u0144czych przynajmniej 50 km od granic pa\u0144stwowych oraz 30 km od granic morskich (wykluczono przy tym pocz\u0105tkowo 8 nadgranicznych powiat\u00f3w). Dbano tak\u017ce o to, aby nie przekroczy\u0107 10-procentowego progu liczebno\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w w danej gromadzie. <\/p>\n\n\n W praktyce akcja osiedle\u0144cza na Pomorzu Zachodnim nastr\u0119cza\u0142a sporo problem\u00f3w organizacyjnych: podczas roz\u0142adowywania transport\u00f3w panowa\u0142 chaos i ba\u0142agan. Transporty z ludno\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 kierowano do punkt\u00f3w rozdzielczych, sk\u0105d w mniejszych grupach rozsy\u0142ano do stacji docelowych. Rodziny kt\u00f3re posiada\u0142y \u017cywy inwentarz kierowano do gospodarstw indywidualnych, reszt\u0119 (oko\u0142o 3,5 tys. os\u00f3b) do Pa\u0144stwowych Nieruchomo\u015bci Ziemskich (PNZ). Po dw\u00f3ch latach polskiej bytno\u015bci na tzw. Ziemiach Odzyskanych zmniejszeniu uleg\u0142a baza zasiedlanych gospodarstw: te, kt\u00f3re zosta\u0142y do dyspozycji przesiedlonych by\u0142y cz\u0119sto zdewastowane. <\/p>\n\n\n W nast\u0119pnych latach stopniowo odchodzono od wytycznych dotycz\u0105cych rozmieszczenia ludno\u015bci. W wyniku nowego podzia\u0142u administracyjnego w roku 1950 r. najwi\u0119ksze skupiska ludno\u015bci Ukrai\u0144skiej (og\u00f3\u0142em ok. 28 tys. os\u00f3b) znalaz\u0142y si\u0119 w granicach wojew\u00f3dztwa koszali\u0144skiego. Znacznie mniejsza spo\u0142eczno\u015b\u0107 (oko\u0142o 10. tys.) zamieszkiwa\u0142a teren okrojonego woj. szczeci\u0144skiego. Szereg powiat\u00f3w nadgranicznych, takich jak cho\u0107by kamie\u0144ski czy gryficki, szczeci\u0144ski i woli\u0144ski, nigdy nie posiada\u0142o du\u017cych, zwartych grup ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Pierwszy rok w nowym miejscu zamieszkania by\u0142 szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017cki. Przesiedle\u0144cy nie zabrali ze sob\u0105 plon\u00f3w, panowa\u0142 g\u0142\u00f3d. Istotny by\u0142 tak\u017ce aspekt psychologiczny represyjnych przesiedle\u0144. Nap\u0142yw ludno\u015bci ukrai\u0144skiej wywo\u0142ywa\u0142 w\u015br\u00f3d polskich s\u0105siad\u00f3w nastroje l\u0119ku i niezadowolenia. Najtrudniej by\u0142o prze\u0142ama\u0107 niech\u0119\u0107 polskich osadnik\u00f3w z teren\u00f3w dotkni\u0119tych podczas wojny czystk\u0105 etniczn\u0105 UPA – z Wo\u0142ynia i Galicji Wschodniej. Ukrai\u0144cy pisali szereg skarg do miejscowych organ\u00f3w administracyjnych o dotykaj\u0105cym ich ostracyzmie, wrogo\u015bci i wr\u0119cz otwartych przejawach przemocy, odrzucenia, napi\u0119tnowania. Skala antyukrai\u0144skiej propagandy, jaka przetoczy\u0142a si\u0119 przez kraj, pozwala\u0142a przypuszcza\u0107, \u017ce w\u015br\u00f3d osiedle\u0144c\u00f3w mo\u017ce ukrywa\u0107 si\u0119 sporo cz\u0142onk\u00f3w UPA gotowych kontynuowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na nowym terytorium. W latach 1947-1955 s\u0119dziowie Wojskowego S\u0105du Rejonowego w Szczecinie skazali 88 os\u00f3b w sprawach o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UPA. Cztery osoby otrzyma\u0142y wyrok kary \u015bmierci. Niestety odium odpowiedzialno\u015bci zbiorowej spad\u0142o na ca\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105, bez wzgl\u0119du na realne wspieranie czy te\u017c uczestniczenie w podziemiu ukrai\u0144skim poszczeg\u00f3lnych rodzin. Do pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w. w\u0142adze k\u0142ad\u0142y nacisk na asymilacj\u0119 czy wr\u0119cz wynarodowienie ludno\u015bci ukrai\u0144skiej \u2013 przejawia\u0142o si\u0119 to m.in. w stosowanym nazewnictwie. W dokumentach administracyjnych s\u0142owo \u201eUkrainiec\u201d zast\u0105piono okre\u015bleniem \u201eprzesiedleniec z akcji W\u201d. <\/p>\n\n\n\n Pi\u0119tno najsilniej odczuwa\u0142y ukrai\u0144skie dzieci, kt\u00f3re w szko\u0142ach by\u0142y wy\u015bmiewane przez sw\u00f3j akcent czy nieznajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka polskiego. Ta \u015bwiadomo\u015b\u0107 gorszego pochodzenia, obci\u0105\u017conego zarzutami o potworne zbrodnie, g\u0142\u0119boko tkwi\u0142a w ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci wzbudzaj\u0105c nieufno\u015b\u0107 i sprzyjaj\u0105c procesowi zamykania si\u0119 w granicach w\u0142asnej narodowo\u015bci. Najprostszym rozwi\u0105zaniem okaza\u0142o si\u0119 ukrywanie swojego pochodzenia. W 1955 r., podczas ankietyzacji w woj. szczeci\u0144skim, narodowo\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105 poda\u0142o jedynie 100 os\u00f3b na ponad 10 tys. przesiedle\u0144c\u00f3w. Nast\u0119powa\u0142a jednocze\u015bnie silna integracja wewn\u0105trzgrupowa, kt\u00f3ra przejawia\u0142a si\u0119 m.in. w zawieraniu tzw. ma\u0142\u017ce\u0144stw endogamicznych. Innym sposobem integracji by\u0142o celebrowanie \u015bwi\u0105t i uroczysto\u015bci rodzinnych, nielegalne odprawianie mszy w obrz\u0105dku greckokatolickim, a tak\u017ce wzajemna pomoc w r\u00f3\u017cnych rodzaju pracach. Wielu przesiedle\u0144c\u00f3w nie umia\u0142o zaklimatyzowa\u0107 si\u0119 w nowych warunkach. Zdewastowane gospodarstwa, brak narz\u0119dzi rolniczych, inny rodzaj ziemi uprawnej, inny klimat, wrogo\u015b\u0107 s\u0105siad\u00f3w, trauma przesiedle\u0144, a wkr\u00f3tce tak\u017ce niszcz\u0105ca polityka kolektywizacji na wsi oraz plotki o planowanych przesiedleniach Ukrai\u0144c\u00f3w na teren USRR wp\u0142ywa\u0142y na niech\u0119\u0107 przesiedle\u0144c\u00f3w do nowych stron. Cho\u0107 oficjalnie zabroniony by\u0142 powr\u00f3t na po\u0142udnie, zdarza\u0142y si\u0119 przypadki wysy\u0142ania poda\u0144 do wojewody z pro\u015bb\u0105 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 powrotu lub te\u017c samowolne opuszczanie gospodarstw i wyjazdy do rodzinnych miejscowo\u015bci. W 1957 r. a\u017c 70 proc. przesiedle\u0144c\u00f3w w powiecie szczecineckim deklarowa\u0142o ch\u0119\u0107 powrotu w swoje rodzinne strony. Celem wyciszenia tych nastroj\u00f3w w kwietniu 1957 r. Sekretariat KC PZPR podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119 o udzieleniu pomocy gospodarczej i zezwoli\u0142 na ograniczon\u0105 migracj\u0119 na dawne tereny, pod warunkiem, \u017ce pozostawiona zabudowa nie by\u0142a dot\u0105d zasiedlona. Szacuje si\u0119 \u017ce w latach 1956-1964 tylko z woj. koszali\u0144skiego wyjecha\u0142o 600 rolnik\u00f3w ukrai\u0144skich wraz z rodzinami. Na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX w. w\u0142adze postanowi\u0142y uczyni\u0107 pewne ust\u0119pstwa na rzecz przesiedle\u0144c\u00f3w. W 1952 r. Biuro Polityczne KC PZPR podj\u0119\u0142o tajn\u0105 uchwa\u0142\u0119 w sprawie poprawienia sytuacji ludno\u015bci ukrai\u0144skiej. Uregulowano stan posiadania gospodarstw rolnych, udzielono kredyty umarzalne, umo\u017cliwiono nauczanie w j\u0119zyku ukrai\u0144skim oraz udzia\u0142 Ukrai\u0144c\u00f3w w pracach rad narodowych. Kolejne zmiany w \u017cyciu ukrai\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci nast\u0105pi\u0142y wraz z gomu\u0142kowsk\u0105 odwil\u017c\u0105. W czerwcu 1956 r. powsta\u0142o Ukrai\u0144skie Towarzystwo Spo\u0142eczno-Kulturalne (UTSK). W 1957 r. ustanowiono proboszcz\u00f3w grekokatolickich, dzia\u0142aj\u0105cych pod kuratel\u0105 Ko\u015bcio\u0142a rzymskokatolickiego. Ju\u017c w ko\u0144cu lat czterdziestych zezwolono tak\u017ce na dzia\u0142alno\u015b\u0107 Polskiego Autokefalicznego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego. Od 1956 r. dzia\u0142a\u0142y szko\u0142y podstawowe i \u015brednie oraz punkty z ukrai\u0144skim j\u0119zykiem nauczania. W 1957 r. otwarto filologi\u0119 ukrai\u0144sk\u0105 w Studium Nauczycielskim w Szczecinie. Powstawa\u0142y ch\u00f3ry i zespo\u0142y muzyczne. Zmiany w polityce w\u0142adz wobec mniejszo\u015bci ukrai\u0144skiej stworzy\u0142y pozory jej swobodnego rozwoju. W rzeczywisto\u015bci, do 1989 r., nadal k\u0142adziono nacisk na r\u00f3\u017cne formy asymilacji. Margines swobody zarezerwowano dla ukrai\u0144skiego folkloru. Przemiany ustrojowe zaowocowa\u0142y powstaniem Zwi\u0105zku Ukrai\u0144c\u00f3w – nowej organizacji zrzeszaj\u0105cej mniejszo\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105. Na terenie Pomorza Zachodniego dzia\u0142aj\u0105 oddzia\u0142y Zwi\u0105zku w Szczecinie (przewodnicz\u0105cy Jan Syrnyk) z ko\u0142ami w I\u0144sku, Stargardzie, Trzebiatowie i Szczecinie oraz w Koszalinie (Roman Bi\u0142as) z ko\u0142ami w Ko\u0142obrzegu, Szczecinku, Bia\u0142ym Borze, Wa\u0142czu, \u015awidwinie, Prze\u0107minie, Charzynie i Bielicy. Wed\u0142ug Narodowego Spisu Powszechnego Ludno\u015bci i Mieszka\u0144 z 2011 r. w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim zamieszkiwa\u0142o 4482 Ukrai\u0144c\u00f3w i 247 \u0141emk\u00f3w. W ostatnich latach statystyki wykazuj\u0105 tendencje wzrostowe z uwagi na nap\u0142yw imigrant\u00f3w zarobkowych z Ukrainy, kt\u00f3rzy wyst\u0119puj\u0105 o polskie obywatelstwo, a tak\u017ce zjawisko ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych z uchod\u017acami z Ukrainy, kt\u00f3rzy przybyli na teren wojew\u00f3dztwa Zachodniopomorskiego po pe\u0142noskalowej agresji Rosji na Ukrain\u0119 w 2022 r. (oko\u0142o 80 tys. os\u00f3b). Co roku na Zamku Ksi\u0105\u017c\u0105t Pomorskich w Szczecinie odbywaj\u0105 si\u0119 Dni Kultury Ukrai\u0144skiej, kt\u00f3rych celem jest prezentacja kultury i dorobku mniejszo\u015bci ukrai\u0144skiej w Polsce.<\/p>\n\n\n\n Grecy i Macedo\u0144czycy<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na prze\u0142omie lat czterdziestych i pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku na terenie Pomorza Zachodniego znalaz\u0142o si\u0119 1400 uchod\u017ac\u00f3w z wyniszczonej wojn\u0105 domow\u0105 Grecji: \u017co\u0142nierze formacji zbrojnych walcz\u0105cych pod egid\u0105 Komunistycznej Partii Grecji (KPG), ich rodziny oraz cywile z kontrolowanej przez lewic\u0119 p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci kraju. Akcja pomocy uczestnikom przegranej walki by\u0142a najwi\u0119ksz\u0105 tego typu operacj\u0105 przeprowadzon\u0105 w PRL. Og\u00f3\u0142em do Polski trafi\u0142o blisko 14 tys. os\u00f3b, w tym 4000 dzieci i 2800 inwalid\u00f3w. W\u015br\u00f3d os\u00f3b doros\u0142ych prawie 30% stanowi\u0142a ludno\u015b\u0107 cywilna. Odsetek kobiet wynosi\u0142 37% \u2212 wiele z nich walczy\u0142o w szeregach Demokratycznej Armii Grecji (DAG). Sk\u0142ad etniczny przyby\u0142ych by\u0142 zr\u00f3\u017cnicowany. Przewa\u017cali Grecy i Macedo\u0144czycy, ale niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowili tak\u017ce prawos\u0142awni Kucowo\u0142osi, pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 dialektem alba\u0144skim Arwanici i muzu\u0142ma\u0144scy Pomacy. By\u0142a to ludno\u015b\u0107 pochodz\u0105ca z wiejskich teren\u00f3w Grecji. Przybysz\u00f3w osiedlono na Dolnym \u015al\u0105sku, w Bieszczadach, na Ziemi Lubuskiej i na Pomorzu Zachodnim. W 1948 r. jako pierwsze przyby\u0142y dzieci, przewo\u017cone poci\u0105gami z oboz\u00f3w dla uchod\u017ac\u00f3w w Rumunii. W latach 1949\u22121950 pod polsk\u0105 i rumu\u0144sk\u0105 bander\u0105 przywieziono do Polski kilka tysi\u0119cy doros\u0142ych. Z D\u00fcrres w Albanii dotarli oni do port\u00f3w w Gda\u0144sku, Ko\u0142obrzegu i \u015awinouj\u015bciu. Ca\u0142o\u015b\u0107 operacji by\u0142a tajna i koordynowa\u0142 j\u0105 II Oddzia\u0142 Sztabu Generalnego WP. Osoby zdrowe i w podesz\u0142ym wieku przewieziono poci\u0105gami na Dolny \u015al\u0105sk. Ranni trafili do Chirurgicznego Szpitala Polowego nr 250, utworzonego specjalnie w tym celu w poniemieckiej bazie hydroplan\u00f3w w Dziwnowie. Zar\u00f3wno dzia\u0142acze KPG na emigracji, jak r\u00f3wnie\u017c polskie dow\u00f3dztwo wojskowe, pocz\u0105tkowo utwierdza\u0142y przyby\u0142ych w przekonaniu, \u017ce niebawem powr\u00f3c\u0105 do ojczyzny, by z broni\u0105 w r\u0119ku kontynuowa\u0107 walk\u0119. Na terenie jednostki w Dziwnowie powsta\u0142a szko\u0142a oficerska dla kilkuset \u017co\u0142nierzy DAG. Nadzieje na odbicie Grecji z r\u0105k \u201eimperialistycznego\u201d Zachodu rozwia\u0142y si\u0119 jednak szybko. Wkr\u00f3tce ozdrowie\u0144cy ze szpitala polowego nr 250 do\u0142\u0105czyli do reszty uchod\u017ac\u00f3w. W 1951 r. ponad 1500 greckich dzieci z Dolnego \u015al\u0105ska przeniesiono do Pa\u0144stwowego O\u015brodka Wychowawczego (POW) w Policach pod Szczecinem. Specjalnie dla nich zagospodarowano kompleks poniemieckiej fabryki paliwa syntetycznego, o powierzchni 130 ha. Osiedlono tam r\u00f3wnie\u017c oko\u0142o 300 doros\u0142ych. O\u015brodek istnia\u0142 do 1962 r. Wkr\u00f3tce Police ochrzczono \u201ema\u0142\u0105 Hellad\u0105\u201d, poniewa\u017c Grecy i Macedo\u0144czycy stanowili niemal po\u0142ow\u0119 populacji miasteczka. Jeden z wychowank\u00f3w, mieszkaj\u0105cy p\u00f3\u017aniej w Szczecinie Konstantinos Chrystou, wspomina\u0142 po latach, \u017ce polski personel musia\u0142 na nowo nauczy\u0107 wystraszone, nieufne i zabiedzone dzieci normalnego \u017cycia. Po uko\u0144czeniu szko\u0142y podstawowej dzieci kierowano do Szczecina, gdzie ju\u017c 1 wrze\u015bnia 1952 r. utworzono Pa\u0144stwowy O\u015brodek Wychowawczy dla m\u0142odzie\u017cy ponadpodstawowej (al. Bohater\u00f3w Warszawy 75). W pierwszym roku przeniesiono tam ok. 700 wychowank\u00f3w z Polic. Do 1956 r. greccy osadnicy nie mieli prawa samowolnej zmiany miejsca zamieszkania. Gdy zakaz anulowano, wiele rodzin zacz\u0119\u0142o swoje prywatne odyseje, szukaj\u0105c odpowiedniego miejsca do \u017cycia. Cz\u0119\u015b\u0107 Macedo\u0144czyk\u00f3w wyjecha\u0142a do Bu\u0142garii i Jugos\u0142awii. W Polsce preferowano du\u017ce o\u015brodki miejskie, w kt\u00f3rych \u0142atwiej by\u0142o o niwelowanie r\u00f3\u017cnic kulturowych i j\u0119zykowych. Najtrwalsze skupiska greckie przetrwa\u0142y w miastach, m.in. w Szczecinie, w kt\u00f3rym ju\u017c w 1951 r. mieszka\u0142o oko\u0142o 500 uchod\u017ac\u00f3w. W\u0142adze k\u0142ad\u0142y szczeg\u00f3lny nacisk na zapewnienie im sta\u0142ego zaj\u0119cia. W\u015br\u00f3d os\u00f3b doros\u0142ych prowadzono kursy zawodowe, po\u0142\u0105czone z nauk\u0105 j\u0119zyka polskiego. <\/p>\n\n\n W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych cz\u0119\u015b\u0107 kursant\u00f3w skierowano do pracy w Stoczni im. Adolfa Warskiego i w tamtejszym Zarz\u0105dzie Portu. W p\u00f3\u017aniejszych latach m\u0142odzi uchod\u017acy ch\u0119tnie podejmowali prac\u0119 w marynarce handlowej. \u017bycie spo\u0142eczno-kulturalne Grek\u00f3w i Macedo\u0144czyk\u00f3w w Polsce koncentrowa\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 powsta\u0142ego w 1953 r. Zwi\u0105zku Uchod\u017ac\u00f3w Politycznych z Grecji im. Nikosa Belojannisa, kt\u00f3ry mia\u0142 swoje oddzia\u0142y w Szczecinie i Policach. Cz\u0119\u015b\u0107 uchod\u017ac\u00f3w wst\u0105pi\u0142a w szeregi PZPR. Kilku Grek\u00f3w by\u0142o radnymi Miejskiej Rady Narodowej w Policach oraz Powiatowej Rady Narodowej w Szczecinie. W po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych, po upadku junty \u201eczarnych pu\u0142kownik\u00f3w\u201d w Grecji, oko\u0142o 6 tys. uchod\u017ac\u00f3w mieszkaj\u0105cych dotychczas w Polsce zdecydowa\u0142o si\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do swojej ojczyzny. Ci, kt\u00f3rzy zostali, stworzyli niewielkie, grecko-macedo\u0144skie enklawy. W 1987 r. w strukturach Towarzystwa Grek\u00f3w (kt\u00f3re zast\u0105pi\u0142o zlikwidowany w 1984 r. Zwi\u0105zek Uchod\u017ac\u00f3w Politycznych z Grecji) dzia\u0142a\u0142o 77 cz\u0142onk\u00f3w w Policach i 64 w Szczecinie. Obecnie \u017cycie kulturalne uchod\u017ac\u00f3w i ich potomk\u00f3w w Szczecinie animuje Stowarzyszenie Grek\u00f3w \u201eEllas-Parea\u201d w Szczecinie (przewodnicz\u0105ca Ekaterini Ewangelu). <\/p>\n\n\n\n Inne mniejszo\u015bci narodowe i etniczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz wymienionych, na Pomorzu Zachodnim osiedli\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c inne mniejszo\u015bci narodowe i etniczne. W Spisie Powszechnym z 2011 r. przynale\u017cno\u015b\u0107 do nich zadeklarowali: Romowie (1002 os\u00f3b); Litwini (248 os\u00f3b); Rosjanie (505 os\u00f3b); Bia\u0142orusini (471 os\u00f3b); Czesi (55 os\u00f3b); Karaimi (27 os\u00f3b); Ormianie (88 os\u00f3b), S\u0142owacy (56 os\u00f3b) i Tatarzy (99 os\u00f3b). Romowie zrzeszeni s\u0105 w o\u015bmiu stowarzyszeniach na terenie regionu (Szczecinek, Bia\u0142ogard, \u015awinouj\u015bcie, Pyrzyce, Szczecin, \u015awidwin). Litwini i Rosjanie maj\u0105 swoje organizacje w Szczecinie, a Ormianie w Koszalinie. W przeciwie\u0144stwie do historycznie ukszta\u0142towanych mniejszo\u015bci na wschodzie Polski, mozaika kulturowa na Pomorzu Zachodnim po 1945 roku jest rezultatem proces\u00f3w migracyjnych i przymusowych przesiedle\u0144. Obecno\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych mniejszo\u015bci w regionie nie wynika\u0142a z ci\u0105g\u0142o\u015bci historycznej, lecz z powojennej polityki pa\u0144stwa. Wczesny okres powojenny charakteryzowa\u0142 si\u0119 poczuciem tymczasowo\u015bci i niepewno\u015bci, pr\u0105dami asymilacyjnymi ze strony w\u0142adz i piel\u0119gnowaniem to\u017csamo\u015bci na nowo w obcym \u015brodowisku. Po 1989 roku, wraz z demokratyzacj\u0105 i przyj\u0119ciem Ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych i etnicznych, nast\u0105pi\u0142o wyra\u017ane o\u017cywienie \u017cycia kulturalnego i spo\u0142ecznego mniejszo\u015bci. Zyska\u0142y one prawo do publicznego kultywowania to\u017csamo\u015bci i odr\u0119bno\u015bci. <\/p>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-1-1024x792.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-3-1024x642.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-1024x609.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-2-1024x743.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-6-1024x705.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-4-706x1024.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-5-1024x1003.jpeg\")