Taka polityka \u2013 neutralno\u015bci \u2013 okaza\u0142a si\u0119 jednak kr\u00f3tkowzroczna. Konflikt, mimo pocz\u0105tkowej przewagi strony katolickiej, nie wygas\u0142, a zacz\u0105\u0142 przybiera\u0107 coraz gwa\u0142towniejsze oblicze. Po stronie Unii i Ligi zacz\u0119\u0142o opowiada\u0107 si\u0119 coraz wi\u0119cej pa\u0144stw Rzeszy, a zewn\u0119trzna interwencja (Danii, Szwecji, Francji) go umi\u0119dzynarodowi\u0142y. Od 1625 roku w zjednoczonym Ksi\u0119stwie Pomorskim panowa\u0142 Bogus\u0142aw XIV (od 1620 \u2013 ksi\u0105\u017c\u0119 szczeci\u0144ski) i to na okres jego rz\u0105d\u00f3w przypada w\u0142\u0105czenie Pomorza w orbit\u0119 wojny.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-8-836x1024.jpeg\")
Gdy w 1627 roku na Pomorze wkroczy\u0142y wojska cesarskie, Ksi\u0119stwo by\u0142o praktycznie bezbronne. Pr\u00f3by powo\u0142ania nowego zaci\u0105gu w sile (skromnych) 3000 \u017co\u0142nierzy nie spotka\u0142y si\u0119 ze zrozumieniem pomorskiej szlachty, na co na\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 wieloletnie problemy finansowe i pusty skarbiec ksi\u0105\u017c\u0119cy. Podobna sytuacja mia\u0142a miejsce, gdy ksi\u0105\u017c\u0119 chcia\u0142 wzmocni\u0107 pomorskie granice; kilkusetosobowe szwadrony lub roty muszkieterskie, z powodu k\u0142opot\u00f3w finansowych, s\u0142u\u017cy\u0142y ledwie kilka miesi\u0119cy. Jak poda\u0142 Rados\u0142aw Gazi\u0144ski, miesi\u0119czny koszt 300-osobowej kompanii (muszkieterskiej) wynosi\u0142 2847 gulden\u00f3w, natomiast wystawienie roty stuosobowej jazdy kosztowa\u0142o oko\u0142o 2950 gulden\u00f3w. Wobec kolejnego sprzeciwu stan\u00f3w pomorskich, zdecydowano si\u0119 na pospolite ruszenie wzmacniane niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 regularnego wojska, kt\u00f3re mia\u0142o stacjonowa\u0107 w okolicy Polanowa i chroni\u0107 wschodnich granic Ksi\u0119stwa. Gromadzi\u0142o si\u0119 ono jednak wolno i w stosunkowo skromnej reprezentacji. Za Rados\u0142awem Gazi\u0144skim mo\u017cna podsumowa\u0107, \u017ce og\u00f3lna liczba ca\u0142o\u015bci si\u0142 pomorskich liczy\u0142a oko\u0142o 1640 pieszych i 250 jezdnych, w tym niewielu zawodowych \u017co\u0142nierzy zaci\u0119\u017cnych. Szacowano, \u017ce do skutecznej obrony pa\u0144stwo potrzebowa\u0142oby kilku tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy, zatem liczby te by\u0142y dalekie od stan\u00f3w proponowanych nieco wcze\u015bniej przez radc\u00f3w ksi\u0105\u017c\u0119cych (8000 piechoty i 1500 jazdy).<\/p>\n\n\n\n
W czerwcu 1623 roku powo\u0142ano pod bro\u0144 dwie 300-osobowe kompanie piechoty (a wi\u0119c licz\u0105ce po\u0142ow\u0119 z planowanego sk\u0142adu) oraz 150-osobowy oddzia\u0142 jazdy. \u017bo\u0142nierze ci s\u0142u\u017cyli jednak tylko do ko\u0144ca roku; wysokie koszty utrzymania (obliczane na ponad 100 000 floren\u00f3w przez p\u00f3\u0142 roku) oraz niesubordynacja spowodowa\u0142y, \u017ce w grudniu oddzia\u0142y te zosta\u0142y rozformowane. <\/p>\n\n\n\n
Podobnie \u017ale wygl\u0105da\u0142a kwestia sta\u0142ych punkt\u00f3w oporu. W zasadzie poza Stralsundem, kt\u00f3ry z inicjatywy w\u0142adz miasta rozpocz\u0119to w tym czasie umacnia\u0107 nowoczesnymi fortyfikacjami w stylu nowoholenderskim, \u017cadne z miast pomorskich nie spe\u0142nia\u0142o warunk\u00f3w niezb\u0119dnych do prowadzenia d\u0142ugotrwa\u0142ej obrony. Otoczone by\u0142y \u015bredniowiecznymi, kamienno-ceglanymi murami, kt\u00f3re wobec powszechnego u\u017cywania nowoczesnej artylerii, nie stanowi\u0142y dla ewentualnych oblegaj\u0105cych \u017cadnej przeszkody. Co prawda ksi\u0105\u017c\u0119 szczeci\u0144ski Franciszek nakaza\u0142 miastom wzmacnianie mur\u00f3w i zamk\u00f3w oraz gromadzenie amunicji, jednak odpowied\u017a na ten apel by\u0142a raczej skromna. Najwa\u017cniejsze miasto Pomorza \u2013 Szczecin mo\u017ce by\u0107 tu charakterystycznym i wymownym przyk\u0142adem. Jeszcze jesieni\u0105\/zim\u0105 1629 roku planowano powo\u0142a\u0107 do obrony miasta 3 mieszane roty muszkieter\u00f3w i pikinier\u00f3w (\u0142\u0105cznie oko\u0142o 1000 \u017co\u0142nierzy), ostatecznie jednak z plan\u00f3w tych nic nie wysz\u0142o \u2013 po pierwsze \u017co\u0142nierze nie mieliby czego obsadzi\u0107, po drugie wi\u0105za\u0142oby si\u0119 to z wysokimi nak\u0142adami, kt\u00f3re musia\u0142oby ponie\u015b\u0107 miasto, a nie skarbiec ksi\u0105\u017c\u0119cy. Sytuacja ta zmieni\u0142a si\u0119 po zaj\u0119ciu Szczecina przez Szwed\u00f3w w 1630 roku, kiedy w przeci\u0105gu kilkunastu lat powsta\u0142y nowoczesne, jak na owe czasy, fortyfikacje (wi\u0119cej o tym w tek\u015bcie po\u015bwi\u0119conym twierdzy Szczecin).<\/p>\n\n\n\n
***<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sytuacja militarna zmieni\u0142a si\u0119 w 1626 roku za spraw\u0105 w\u0142\u0105czenia si\u0119 do wojny, a nast\u0119pnie kl\u0119ski kr\u00f3la Danii Chrystiana IV. Ambicje skandynawskiego w\u0142adcy si\u0119ga\u0142y daleko \u2013 wobec os\u0142abienia obozu protestanckiego zapragn\u0105\u0142 sta\u0107 si\u0119 jego przyw\u00f3dc\u0105, i jako Lew P\u00f3\u0142nocy uwolni\u0107 niemieckich protestant\u00f3w od papistycznego ucisku. Jego plany szybko zosta\u0142y zweryfikowane przez wojska cesarskie dowodzone przez Albrechta Wallensteina. Kolejne kl\u0119ski, w tym ponoszone w s\u0105siaduj\u0105cej z Pomorzem Nowej Marchii spowodowa\u0142y, \u017ce kr\u00f3l Danii wycofa\u0142 si\u0119 z konfliktu. Wkr\u00f3tce jego miejsce zaj\u0105\u0142 kr\u00f3l Szwecji \u2013 Gustaw Adolf.<\/p>\n\n\n Odpowiedzi\u0105 ksi\u0119cia Bogus\u0142awa XIV na t\u0119 sytuacj\u0119 by\u0142o powo\u0142anie komisji wojskowej, z\u0142o\u017conej z ksi\u0105\u017c\u0119cych radc\u00f3w, maj\u0105cej okre\u015bli\u0107 stan i potrzeby obronne Pomorza. W tym miejscu nale\u017cy ponownie odda\u0107 g\u0142os Rados\u0142awowi Gazi\u0144skiemu: \u201eW maju 1626 roku na pomorskim sejmiku we Wkryuj\u015bciu (Uckerm\u00fcnde) pod wp\u0142ywem przedstawionego sprawozdania o s\u0142abym stanie umocnie\u0144 i braku zabezpieczenia granic uchwalono \u015brodki na zaci\u0105gi. Zebrane w ten spos\u00f3b oddzia\u0142y mia\u0142y chroni\u0107 wybrane porty oraz niekt\u00f3re przej\u015bcia graniczne i mosty. W czerwcu 1626 roku zacz\u0119to pobiera\u0107 osobny podatek (kontrybucj\u0119) uchwalony przez wspomniany wy\u017cej sejmik na utrzymanie sta\u0142ych oddzia\u0142\u00f3w. Ca\u0142y pob\u00f3r mia\u0142 by\u0107 nadzorowany przez specjalnie powo\u0142an\u0105 Rad\u0119 Wojenn\u0105 koordynuj\u0105c\u0105 dzia\u0142ania obronne na Pomorzu. Jednocze\u015bnie zamierzano utworzy\u0107 Kas\u0119 Wojenn\u0105, do kt\u00f3rej mia\u0142y sp\u0142ywa\u0107 \u015brodki przeznaczone na utrzymanie wojska\u201d<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Organizuj\u0105c ten nowy zaci\u0105g (ostatecznie liczy\u0142 on oko\u0142o 500 \u017co\u0142nierzy) wyci\u0105gni\u0119to wnioski z sytuacji sprzed trzech lat, zabraniaj\u0105c \u017co\u0142nierzom rabunk\u00f3w i konfiskat dokonywanych kosztem miejscowej ludno\u015bci. Jednocze\u015bnie zwo\u0142ano pospolite ruszenie, kt\u00f3re, cho\u0107 liczy\u0142o oko\u0142o 4500 ludzi, w wi\u0119kszo\u015bci nie przedstawia\u0142o wi\u0119kszej warto\u015bci bojowej \u2013 by\u0142o niezdyscyplinowane i s\u0142abo uzbrojone (w wi\u0119kszo\u015bci tylko w piki i halabardy oraz przestarza\u0142e muszkiety). Plany jego wzmocnienia przez zaci\u0105g 3000 zawodowych \u017co\u0142nierzy, jak poprzednio, spali\u0142y na panewce ze wzgl\u0119du na trudno\u015bci finansowe.<\/p>\n\n\n\n Jak ju\u017c wy\u017cej wspomniano, w 1627 roku na Pomorze wkroczy\u0142y najpierw zaci\u0119\u017cne wojska szwedzkie, pobite nast\u0119pnie pod Czarnem. Niezale\u017cnie od tego we wschodnich cz\u0119\u015bciach Ksi\u0119stwa, g\u0142\u00f3wnie w ziemi l\u0119borsko-bytowskiej, dochodzi\u0142o do rekwizycji fura\u017cu przez wojska polskie i szwedzkie; te ostatnie zapuszcza\u0142y si\u0119 pod S\u0142upsk i S\u0142awno. Obawiaj\u0105c si\u0119 posuwania si\u0119 tych wojsk w kierunku zachodnim powo\u0142ano kolejne pospolite ruszenie, na kt\u00f3re \u201ezrzuci\u0142y\u201d si\u0119 pomorskie miasta oraz \u2013 cz\u0119\u015bciowo \u2013 szlachta. Liczy\u0142y one nieca\u0142e 3000 ludzi, z czego nieco ponad 700 to by\u0142a jazda. W przeci\u0105gu miesi\u0105ca tak\u017ce oni w wi\u0119kszo\u015bci rozeszli si\u0119 do dom\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W tym samym 1627 roku na Pomorzu pojawili si\u0119 te\u017c cesarscy. Ich dow\u00f3dca, Albrecht von Wallenstein, przez swego genera\u0142a Hansa Georga von Arnima za\u017c\u0105da\u0142 od ksi\u0119cia Bogus\u0142awa XIV zgody na stacjonowanie wojsk cesarskich w Ksi\u0119stwie i obsadzenia pomorskich port\u00f3w, argumentuj\u0105c to potrzeb\u0105 odci\u0119cia port\u00f3w szwedzkich od dostaw zbo\u017ca. Ksi\u0105\u017c\u0119 by\u0142 nieprzygotowany na taki rozw\u00f3j wydarze\u0144, otrzyma\u0142 bowiem od cesarza Ferdynanda II gwarancje nienaruszalno\u015bci zadeklarowanej neutralno\u015bci. Pr\u00f3by przekupienia dow\u00f3dc\u00f3w cesarskich spe\u0142z\u0142y na niczym; 2 listopada na zamku ksi\u0105\u017c\u0119cym we Franzburgu ksi\u0105\u017c\u0119 Bogus\u0142aw XIV, w obecno\u015bci pos\u0142a cesarskiego, podpisa\u0142 akt tzw. kapitulacji, w kt\u00f3rym zosta\u0142 zmuszony do wyra\u017cenia zgody na stacjonowanie na Pomorzu wojsk Wallensteina. S\u0142abo\u015b\u0107 militarna z jednej strony i stan prawny (ksi\u0105\u017c\u0119 by\u0142 formalnym lennikiem cesarza) z drugiej w zasadzie nie pozwala\u0142y na podj\u0119cie innej decyzji. Kapitulacja franzburska ostatecznie w\u0142\u0105czy\u0142a Ksi\u0119stwo Pomorskie do wojny, a jego obszar wkr\u00f3tce mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 teatrem dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/p>\n\n\n\n Nast\u0105pi\u0142o to w 1630 roku, kiedy na Pomorzu wyl\u0105dowa\u0142y wojska szwedzkie, co by\u0142o efektem kl\u0119ski Danii i wycofania si\u0119 z wojny kr\u00f3la Chrystiana IV. To w\u0142a\u015bnie Gustaw Adolf mia\u0142 przej\u0105\u0107 rol\u0119 nowego Lwa P\u00f3\u0142nocy i wyzwoli\u0107 niemieckich protestant\u00f3w. Interwencja by\u0142a realizacj\u0105 wcze\u015bniejszych, si\u0119gaj\u0105cych jeszcze 1623 roku plan\u00f3w, kt\u00f3re zak\u0142ada\u0142y budow\u0119 wielkiej koalicji, z udzia\u0142em m.in. Szwecji, Meklemburgii, Brandenburgii, miast Rzeszy \u2013 Lubeki i Rostoku oraz w\u0142a\u015bnie Pomorza. Pierwotnym celem tej koalicji mia\u0142y by\u0107 przede wszystkim dzia\u0142ania przeciw Rzeczypospolitej. <\/p>\n\n\n\n Zmieni\u0142y si\u0119 one wraz ze zmian\u0105 sytuacji w Rzeszy i \u201eosieroceniem\u201d protestanckiego przyw\u00f3dztwa, a rozejm z Polsk\u0105, zawarty 26 wrze\u015bnia 1629 w Starym Targu (Altmarku) zamkn\u0105\u0142 tak\u017ce ten teatr dzia\u0142a\u0144 wojennych. 6 lipca kolejnego roku w Peenem\u00fcnde zesz\u0142o na l\u0105d 13 000 dobrze wyszkolonych \u017co\u0142nierzy: 10 413 piechur\u00f3w, 2755 kawalerzyst\u00f3w oraz 425 artylerzyst\u00f3w. Cho\u0107 te pierwsze si\u0142y szwedzkie by\u0142y relatywnie skromne, to jednak ich trzon stanowi\u0142 do\u015bwiadczony i bitny \u017co\u0142nierz. Po szybkim marszu na po\u0142udnie bez wi\u0119kszych problem\u00f3w zaj\u0119to Szczecin \u201eprawem podboju\u201d, za\u015b ksi\u0105\u017c\u0119 Bogus\u0142aw XIV zosta\u0142 zmuszony do odst\u0105pienia cesarza (pami\u0119tamy kapitulacj\u0119 franzbursk\u0105) i zawarcia sojuszu z kr\u00f3lem Szwecji, co nast\u0105pi\u0142o 20 lipca. Przewidywa\u0142 on mi\u0119dzy innymi prawo przej\u0119cia przez Szwed\u00f3w ca\u0142ego Pomorza po \u015bmierci Bogus\u0142awa XIV, z zastrze\u017ceniem, \u017ce pozostali pretendenci \u2013 a wi\u0119c Brandenburgia \u2013 nie zaakceptuj\u0105 rozwi\u0105zania \u201epolubownego\u201d. Gustaw Adolf konsekwentnie budowa\u0142 przycz\u00f3\u0142ek na po\u0142udniowym Ba\u0142tyku, zapewniaj\u0105c sobie bezpiecze\u0144stwo dostaw ze Szwecji, posuwaj\u0105c si\u0119 wzd\u0142u\u017c Odry na po\u0142udnie (elektor brandenburski r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142, do\u015b\u0107 chwiejnym, sojusznikiem Gustawa Adolfa) oraz ku pomorskiemu Stralsundowi (w kt\u00f3rym od roku stacjonowa\u0142y szwedzkie posi\u0142ki, wspieraj\u0105ce mieszczan przeciwko wojskom Wallensteina) i Meklemburgii. Na tym kierunku sukcesy szwedzkie mia\u0142y ograniczony charakter.<\/p>\n\n\n\n Sukcesem dyplomatycznym za to okaza\u0142 si\u0119 uk\u0142ad podpisany z Francj\u0105 23 stycznia 1631 roku w nowomarchijskich Mieszkowicach (B\u00e4rwalde), gwarantuj\u0105cy Szwedom subsydia finansowe w wysoko\u015bci 400 000 talar\u00f3w, w zamian za co Szwedzi zobowi\u0105zali si\u0119 do prowadzenia wojny z wrogiem Francji \u2013 cesarzem. Z kolei operacje w Brandenburgii, a szczeg\u00f3lnie zaj\u0119cie Frankfurtu n. Odr\u0105 i Gorzowa, otworzy\u0142y drog\u0119 na \u015al\u0105sk i dalej w g\u0142\u0105b Rzeszy.<\/p>\n\n\n\n Niezale\u017cnie od tego na Pomorzu zajmowano kolejne strategicznie wa\u017cne punkty. Poniewa\u017c, jak ju\u017c wy\u017cej wspomniano, miasta Ksi\u0119stwa w zasadzie nie posiada\u0142y nowoczesnych umocnie\u0144, potrzeb\u0105 chwili sta\u0142o si\u0119 ich zabezpieczenie, a przez to umocnienie si\u0119 Szwed\u00f3w na nowych nabytkach. Przede wszystkim Szczecin, ale tak\u017ce D\u0105bie, Stargard, Ko\u0142obrzeg i inne sukcesywnie zaopatrywane by\u0142y w bastionowe fortyfikacje. Po akcji tej pozosta\u0142a znacz\u0105ca liczba plan\u00f3w projektowych i inwentaryzacyjnych, daj\u0105ca pogl\u0105d o rozmachu i nowoczesnym sposobie my\u015blenia o sposobie prowadzenia wojny. W po\u0142owie lat 30., ju\u017c po \u015bmierci Gustawa Adolfa pod L\u00fctzen (1632), szwedzkie garnizony na Pomorzu, dowodzone przez genera\u0142a Johanna Banera liczy\u0142y oko\u0142o 11 000 \u017co\u0142nierzy. W 1635 roku zosta\u0142y one zaopatrzone przez odwo\u0142an\u0105 z Prus armi\u0119 genera\u0142a Lenarta Torstenssona, kt\u00f3ra pomaszerowa\u0142a dalej do Brandenburgii. Jak pokaza\u0142 dalszy rozw\u00f3j wypadk\u00f3w, Pomorze sta\u0142o si\u0119 dla Szwed\u00f3w baz\u0105 wypadow\u0105, przede wszystkim w stron\u0119 Brandenburgii, chwiej\u0105cej si\u0119 mi\u0119dzy lojalno\u015bci\u0105 wobec cesarza a wymuszonym wsparciem protestanckiej Szwecji.<\/p>\n\n\n\n G\u0142\u00f3wny teatr dzia\u0142a\u0144 wojennych stopniowo odsuwa\u0142 si\u0119 od Pomorza, jednak szwedzka okupacja kraju nie pozostawa\u0142a poza orbit\u0105 zainteresowa\u0144 cesarskich dow\u00f3dc\u00f3w. Genera\u0142 Ottavio Piccolomini, ciesz\u0105cy si\u0119 zas\u0142u\u017con\u0105 s\u0142aw\u0105 znakomitego stratega, zwraca\u0142 uwag\u0119 na konieczno\u015b\u0107 przeniesienia walk na p\u00f3\u0142noc, wyzwolenia Ksi\u0119stwa i w ten spos\u00f3b odci\u0119cia Szwed\u00f3w od zaopatrzenia z kraju, a jednocze\u015bnie znalezienia kolejnego terenu do rekrutacji \u017co\u0142nierza. W latach 40., kiedy praktycznie walki stopniowo wygasa\u0142y, na pomorskim teatrze wojennym pojawi\u0142 si\u0119 Jean-Louise Raduit de Souches, uwa\u017cany za jednego z najwybitniejszych dow\u00f3dc\u00f3w epoki. Zobaczymy go ponownie na Pomorzu podczas obl\u0119\u017cenia szwedzkiego Szczecina jesieni\u0105 1659 roku.<\/p>\n\n\n\n Od 1641 roku trwa\u0142y przygotowania dyplomatyczne do rozpocz\u0119cia negocjacji pokojowych. Przyst\u0105piono do nich dopiero w 1645 i zako\u0144czono podpisaniem tzw. Traktatu westfalskiego w 1648 roku. W kontek\u015bcie Pomorza zak\u0142ada\u0142 on \u201epo\u015bwi\u0119cenie\u201d kraju i podzia\u0142 obszaru dawnego Ksi\u0119stwa pomi\u0119dzy Brandenburgi\u0119 a Szwecj\u0119, co przede wszystkim popiera\u0142a Francja, okresowo sam Wallenstein i co znalaz\u0142o zrozumienie na dworze cesarskim. Rozbi\u00f3r ziem pomorskich spowodowany by\u0142 bezpotomn\u0105 \u015bmierci\u0105 Bogus\u0142awa XIV i faktyczn\u0105 okupacj\u0105 szwedzk\u0105. Roszczenia Brandenburgii zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c uwzgl\u0119dnione, bowiem pomi\u0119dzy Gryfitami a Hohenzollernami zosta\u0142o zawartych szereg traktat\u00f3w, reguluj\u0105cych kwestie dziedziczenia w przypadku wyga\u015bni\u0119cia kt\u00f3rejkolwiek dynastii. Ostatni z nich, podpisany w 1571 roku przez ksi\u0119cia Jana Fryderyka i elektora Jana Jerzego w Choszcznie, okre\u015bla\u0142 pe\u0142ne przej\u0119cie Pomorza przez Hohenzollern\u00f3w w przypadku wymarcia Gryfit\u00f3w, natomiast w przeciwnym wypadku \u2013 Gryfici mogli dziedziczy\u0107 w Nowej Marchii (cz\u0119\u015b\u0107 Brandenburgii le\u017c\u0105ca na wsch\u00f3d od Odry). Na dziedziczenie w Marchii Elektoralnej wymagana by\u0142aby zgoda cesarza, bowiem wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z przyznaniem tytu\u0142u elektora Rzeszy.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 Pomorze nie by\u0142o g\u0142\u00f3wnym teatrem dzia\u0142a\u0144 wojennych, skala zniszcze\u0144 by\u0142a dotychczas niespotykana. Szacuje si\u0119, \u017ce w na niekt\u00f3rych obszarach ubytki ludno\u015bci wynosi\u0142y nawet do 70%, jednak nie zawsze wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z bezpo\u015brednimi dzia\u0142aniami wojennymi. Maszeruj\u0105ce wojska, zar\u00f3wno wrogie jak i sojusznicze, powodowa\u0142y spustoszenie i ucieczki ludno\u015bci wiejskiej do miast, nios\u0142y ze sob\u0105 choroby, si\u0142\u0105 pobiera\u0142y rekruta i wysokie kontrybucje. Obsadzenie miasta przez garnizon stawia\u0142o mieszczan przed konieczno\u015bci\u0105 kwaterunku \u017co\u0142nierzy i utrzymywania ich na w\u0142asny koszt. Ci z kolei, \u015bwiadomi tymczasowo\u015bci pobytu, cz\u0119stokro\u0107 zachowywali si\u0119 wrogo wobec mieszka\u0144c\u00f3w, dopuszczali si\u0119 przemocy, a nieodpowiednie obchodzenie si\u0119 z ogniem mog\u0142o powodowa\u0107 po\u017cary, jak w Stargardzie w pa\u017adzierniku 1635 roku. Z ustale\u0144 Agnieszki Gut wynika, \u017ce miasto w og\u00f3lnym uj\u0119ciu zniszczone zosta\u0142o w\u00f3wczas w oko\u0142o 50%, przy czym nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce straty te nie by\u0142o rozmieszczone w ca\u0142ym mie\u015bcie r\u00f3wnomiernie.<\/p>\n\n\n Koniec wojny i wymarcie dynastii mia\u0142y dla Pomorza r\u00f3wnie\u017c dalekosi\u0119\u017cne konsekwencje. Zadekretowany w traktacie westfalskim podzia\u0142 ziem nast\u0105pi\u0142 dopiero po 5 latach od podpisania pokoju (w 1653), kiedy granic\u0119 wytyczono w terenie. Ca\u0142y \u201epomorski\u201d bieg Odry, ze Szczecinem i kilkukilometrowym \u201ebuforem\u201d po wschodniej stronie (na po\u0142udnie od Gryfina gwa\u0142townie zbli\u017caj\u0105cym si\u0119 w stron\u0119 Pyrzyc) przypad\u0142 Szwecji. Sta\u0142o si\u0119 to zarzewiem kolejnych konflikt\u00f3w, bowiem Brandenburgia odsuni\u0119ta od dost\u0119pu do Ba\u0142tyku przez Szczecin nigdy si\u0119 z tak\u0105 sytuacj\u0105 nie pogodzi\u0142a, podejmuj\u0105c kolejne pr\u00f3by zdobycia miasta. Ostatecznie dokona\u0142o si\u0119 to w 1713 roku.<\/p>\n\n\n\n Ostatnim aktem finis Pomeraniae <\/em>by\u0142y uroczysto\u015bci pogrzebowe Bogus\u0142awa XIV. Ksi\u0105\u017c\u0119, zmar\u0142y w 1637 roku, \u201eczeka\u0142\u201d przez 17 lat na z\u0142o\u017cenie do grobu. Przyczyn\u0105 tego by\u0142a nieunormowana sytuacja polityczna Ksi\u0119stwa; maj\u0105c na wzgl\u0119dzie, \u017ce spe\u0142niaj\u0105cy poch\u00f3wek b\u0119dzie de facto <\/em>spadkobierc\u0105 Gryfit\u00f3w, musiano w pierwszej kolejno\u015bci ostatecznie rozstrzygn\u0105\u0107 kwestie podzia\u0142u. Obie historyczne stolice \u2013 Wo\u0142ogoszcz i Szczecin \u2013 pozosta\u0142y w r\u0119kach Szwed\u00f3w, natomiast dla cz\u0119\u015bci brandenburskiej funkcje sto\u0142eczne przej\u0105\u0142 Stargard.<\/p>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/image-7-751x1024.jpeg\"){kind=spacer}
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/ryc.-3-489x1024.jpg\")
![\"Quiz\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-687x1024.png\")
<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n