Od pocz\u0105tku XII wieku Pomorze stanowi\u0142o obszar ekspansji polskiego monarchy Boles\u0142awa III Krzywoustego, kt\u00f3ry w 1102 roku zdoby\u0142 Bia\u0142ogard, a w 1103 roku oblega\u0142 Ko\u0142obrzeg. Tereny le\u017c\u0105ce u uj\u015bcia Odry do Ba\u0142tyku w\u0142adca polski zaj\u0105\u0142 w latach 1119\u20131122, zdobywaj\u0105c m.in. Szczecin, a miejscowy ksi\u0105\u017c\u0119 Warcis\u0142aw I (ur. ok. 1091, zm. 1135), pierwszy z historycznych w\u0142adc\u00f3w Pomorza z dynastii Gryfit\u00f3w, sta\u0142 si\u0119 jego lennikiem. Ponadto polski monarcha wymusi\u0142 na Warcis\u0142awie przyj\u0119cie chrze\u015bcija\u0144stwa (misja \u015bw. Ottona).<\/p>\n\n\n\n
Ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy, synowie Warcis\u0142awa Kazimierz (1130-1180) i Bogus\u0142aw (1130-1187) pozostawali lennikami ksi\u0105\u017c\u0105t polskich do drugiej po\u0142owy XII wieku. Brak pomocy w walkach z Du\u0144czykami i Brandenburgi\u0105 spowodowa\u0142, i\u017c w 1181 roku w\u0142adcy pomorscy zerwali zwi\u0105zek lenny z podzielon\u0105 na dzielnice Polsk\u0105 i stali si\u0119 lennikami bezpo\u015brednimi cesarstwa. Mimo to kontakty Gryfit\u00f3w z polskimi w\u0142adcami nie usta\u0142y. Wobec ekspansji brandenburskiej Bogus\u0142aw II pomorski (1178\u20131220), a potem jego syn Barnim I (1210\u20131278), utrzymywali dobre kontakty z polskimi ksi\u0105\u017c\u0119tami, szczeg\u00f3lnie z Piastami \u015bl\u0105skimi: Henrykiem Brodatym i Henrykiem Pobo\u017cnym, cho\u0107 toczyli te\u017c z w\u0142adcami polskimi wojny o tereny nad doln\u0105 Wart\u0105 i Noteci\u0105. W latach siedemdziesi\u0105tych XIII w. Barnim I sprzymierzy\u0142 si\u0119 z Piastami wielkopolskimi, a jego wnuczka Ludgarda zosta\u0142a w 1273 r. \u017con\u0105 Przemys\u0142a II. <\/p>\n\n\n\n
Kr\u00f3lestwo polskie sta\u0142o si\u0119 ponownie atrakcyjnym partnerem politycznym dla ksi\u0105\u017c\u0105t z dynastii Gryfit\u00f3w w czasach W\u0142adys\u0142awa \u0141okietka (1320-1333), zw\u0142aszcza \u017ce oba kraje przeciwstawia\u0142y si\u0119 ekspansji brandenburskiej i krzy\u017cackiej. W 1325 r. kr\u00f3l W\u0142adys\u0142aw \u0141okietek zawar\u0142 antybrandenburski uk\u0142ad sojuszniczy z w\u0142adcami pomorskimi.<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-34-1024x803.jpeg\")
W po\u0142owie XIV stulecia Pomorze, pozostaj\u0105c ksi\u0119stwem Rzeszy, zacie\u015bni\u0142o kontakty z Polsk\u0105. Ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy Bogus\u0142aw V, Barnim IV i Warcis\u0142aw V wspierali kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego (1333\u20131370) w rozmowach pokojowych z Krzy\u017cakami w 1343 roku (pok\u00f3j w Kaliszu), a Barnim III w 1349 roku zawar\u0142 z polskim kr\u00f3lem uk\u0142ad o pomocy i ochronie. Wsp\u00f3\u0142prac\u0119 t\u0119 wzmocni\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo ksi\u0119cia wo\u0142ogosko-s\u0142upskiego Bogus\u0142awa V z El\u017cbiet\u0105, c\u00f3rk\u0105 kr\u00f3la Kazimierza Wielkiego (1343). Z tego zwi\u0105zku urodzi\u0142 si\u0119 Kazimierz IV, ksi\u0105\u017c\u0119 s\u0142upski, zwany Ka\u017akiem S\u0142upskim, pretendent do tronu polskiego po \u015bmierci Kazimierza Wielkiego, a tak\u017ce El\u017cbieta, od 1363 roku \u017cona cesarza Karola IV. \u015alub tej pary odby\u0142 si\u0119 podczas zjazdu monarch\u00f3w w Krakowie, a towarzyszy\u0142a mu s\u0142ynna uczta u Wierzynka.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119zi Pomorza z Polsk\u0105 uleg\u0142y rozlu\u017anieniu po \u015bmierci Kazimierza Wielkiego (1370) i nieudanej pr\u00f3bie obj\u0119cia tronu polskiego przez Ka\u017aka S\u0142upskiego, kt\u00f3ry jako spadek po dziadku otrzyma\u0142 Kujawy, ziemie: dobrzy\u0144sk\u0105, sieradzk\u0105 i \u0142\u0119czyck\u0105, a tak\u017ce Bydgoszcz i Wa\u0142cz. Kr\u00f3lem zosta\u0142 jednak Ludwik W\u0119gierski, co udaremni\u0142o wprowadzenie przedstawiciela dynastii Gryfit\u00f3w na tron Polski. Kazimierz IV utrzyma\u0142 jedynie Bydgoszcz, Kruszwic\u0119 i Wa\u0142cz jako lenno z r\u0105k nowego w\u0142adcy Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
Wznowienie dobrych kontakt\u00f3w Polski z ksi\u0105\u017c\u0119tami pomorskimi nast\u0105pi\u0142o za panowania W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142\u0142y (1386\u20131434), kt\u00f3ry szukaj\u0105c sprzymierze\u0144c\u00f3w w rywalizacji z Krzy\u017cakami, zawar\u0142 szereg porozumie\u0144 z Gryfitami ju\u017c w pierwszym dziesi\u0119cioleciu swego panowania. Przekazywa\u0142 im we w\u0142adanie zamki \u2013 m.in. Warcis\u0142aw VIII otrzyma\u0142 w 1393 roku Nak\u0142o, a Barnim V (1369\u20131402) wst\u0105pi\u0142 na s\u0142u\u017cb\u0119 Jagie\u0142\u0142y w 1401 roku.<\/p>\n\n\n\n
Wobec rywalizacji polsko-krzy\u017cackiej w pocz\u0105tkach XV wieku (Wielka Wojna 1409-1411) ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy zachowali r\u00f3wny dystans wobec walcz\u0105cych stron, zawieraj\u0105c uk\u0142ady z obu pa\u0144stwami. Po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku ksi\u0105\u017c\u0119 Bogus\u0142aw VIII s\u0142upski opowiedzia\u0142 si\u0119 po stronie kr\u00f3la polskiego, a tak\u017ce z\u0142o\u017cy\u0142 mu ho\u0142d z L\u0119borka i Bytowa. Ksi\u0105\u017c\u0119 ten por\u0119czy\u0142 r\u00f3wnie\u017c za swojego kuzyna Kazimierza V szczeci\u0144skiego, kt\u00f3ry jako sprzymierzeniec zakonu krzy\u017cackiego dosta\u0142 si\u0119 podczas bitwy do polskiej niewoli.<\/p>\n\n\n\n
W ci\u0105gu XV stulecia ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy zabiegali w Polsce o kr\u00f3lewskie wsparcie, a w\u0142adcy polscy korzystali z ich s\u0105siedzkiej pomocy. W 1419 roku W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o zawar\u0142 sojusz z Erykiem Pomorskim, kr\u00f3lem Danii, Szwecji i Norwegii; w sojuszu tym opiek\u0105 zostali obj\u0119ci r\u00f3wnie\u017c ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy, kuzyni skandynawskiego w\u0142adcy. W kolejnych latach rycerstwo wielkopolskie pod wodz\u0105 Jana z Czarnkowa wspomaga\u0142o zbrojnie ksi\u0105\u017c\u0105t szczeci\u0144skich Ottona i Kazimierza w wojnie z elektorem Fryderykiem I Hohenzollernem o Marchi\u0119 Wkrza\u0144sk\u0105 (1420\u20131427).<\/p>\n\n\n\n
W okresie wojny trzynastoletniej (1454\u20131466) ksi\u0105\u017c\u0119 Eryk II pomorski by\u0142 sojusznikiem kr\u00f3la Kazimierza Jagiello\u0144czyka, w zamian za co otrzyma\u0142 do \u201ewiernych r\u0105k\u201d ziemi\u0119 l\u0119borsko-bytowsk\u0105 (1455). Wed\u0142ug historyka Fryderyka Pap\u00e9e syn Eryka II, ksi\u0105\u017c\u0119 Bogus\u0142aw X, w m\u0142odo\u015bci przebywa\u0142 na dworze Kazimierza Jagiello\u0144czyka i wraz z jego synami pobiera\u0142 nauki u Jana D\u0142ugosza.<\/p>\n\n\n\n
W 1478 roku Bogus\u0142aw X zosta\u0142 jedynym w\u0142adc\u0105 na Pomorzu, obj\u0105\u0142 bowiem po zmar\u0142ym Warcis\u0142awie X zachodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142adztwa Gryfit\u00f3w. W toku kolejnej wojny z Brandenburgi\u0105 (1478\u20131479), a tak\u017ce politycznych mediacji (1492\u20131493), obroni\u0142 terytorialne posiadanie za cen\u0119 uznania pretensji Hohenzollern\u00f3w brandenburskich do Pomorza w wypadku wymarcia dynastii Gryfit\u00f3w. Po wymuszonym ma\u0142\u017ce\u0144stwie z c\u00f3rk\u0105 elektora Ma\u0142gorzat\u0105 (zm. 1489) Bogus\u0142aw poj\u0105\u0142 za \u017con\u0119 kr\u00f3lewn\u0119 Ann\u0119, c\u00f3rk\u0119 Kazimierza Jagiello\u0144czyka. \u015alub per procura<\/em> odby\u0142 si\u0119 7 marca 1490 r. w Grodnie, a wesele urz\u0105dzono w Szczecinie 2 lutego 1491 roku. Ten zwrot w kierunku Polski, zacie\u015bnienie kontakt\u00f3w z dworem w Krakowie, m.in. prowadzone w latach 1504\u20131518 rozmowy z Aleksandrem Jagiello\u0144czykiem i Zygmuntem Starym o przej\u0119ciu zwierzchnictwa lennego nad Pomorzem przez Koron\u0119, a tak\u017ce o\u017cywienie pomorskich kontakt\u00f3w w Europie, w tym na dworze cesarskim i papieskim podczas pielgrzymki Bogus\u0142awa X do Ziemi \u015awi\u0119tej (1496\u20131498) \u2013 wzmocni\u0142y pozycj\u0119 Pomorza w\u015br\u00f3d s\u0105siad\u00f3w. Dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza relacji z Brandenburgi\u0105, ponawiaj\u0105c\u0105 swoje pretensje do zwierzchnictwa lennego i sukcesji. Zbli\u017cenie z Krakowem zaowocowa\u0142o uznaniem przez cesarza Karola V w 1521 roku Pomorza jako bezpo\u015bredniego lenna cesarskiego. Ksi\u0105\u017c\u0119 Bogus\u0142aw otrzyma\u0142 potwierdzenie swojego miejsca w kurii ksi\u0105\u017c\u0105t na sejmie Rzeszy.<\/p>\n\n\n\n Po \u015bmierci Bogus\u0142awa X (1523) jego synowie Jerzy I i Barnim IX (zwany p\u00f3\u017aniej Starym) rz\u0105dzili wsp\u00f3lnie. W 1526 roku zawarli oni w Gda\u0144sku uk\u0142ady z kr\u00f3lem Polski Zygmuntem Starym, reguluj\u0105ce status ziemi l\u0119borsko-bytowskiej jako lenna polskiego w r\u0119ku w\u0142adc\u00f3w pomorskich, a tak\u017ce kwesti\u0119 posagu Anny Jagiellonki. Ta ostatnia sprawa definitywnie zosta\u0142a zako\u0144czona w 1533 r. sp\u0142at\u0105 ostatnich 4 000 floren\u00f3w posagu przez kr\u00f3la Zygmunta Starego. W kolejnych latach przy ka\u017cdej zmianie w\u0142adcy w Polsce ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy odnawiali przysi\u0119g\u0119 lenn\u0105 z ziemi l\u0119borsko-bytowskiej.<\/p>\n\n\n\n W latach trzydziestych i czterdziestych XVI w. pomorscy ksi\u0105\u017c\u0119ta zaanga\u017cowali si\u0119 w ruch reformacyjny, a w 1536 r. przyst\u0105pili do Ligi Szmalkaldzkiej, staj\u0105c tym samym w opozycji wobec cesarza Karola V. W wyniku wojny szmalkaldzkiej (1546\u20131547), przegranej przez stany protestanckie, ksi\u0119stwo pomorskie znalaz\u0142o si\u0119 w trudnej sytuacji politycznej. Cesarz zarzuci\u0142 bowiem Barnimowi IX i Filipowi I zdrad\u0119. Gniew Karola V zosta\u0142 z\u0142agodzony m.in. przez mediacje kr\u00f3la polskiego. Gryfici musieli zap\u0142aci\u0107 cesarzowi grzywn\u0119 150 000 gulden\u00f3w, zmniejszon\u0105 w 1549 roku do 90 000 gulden\u00f3w, co stanowi\u0142o dwuletnie dochody pomorskiego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n Polska pomoc udzielona Pomorzu w mediacji z cesarzem sta\u0142a si\u0119 podstaw\u0105 do zacie\u015bnienia kontakt\u00f3w obu pa\u0144stw. W 1552 roku Barnim IX spotka\u0142 si\u0119 w Gda\u0144sku z Zygmuntem Augustem i zawar\u0142 z nim uk\u0142ad o zwalczaniu rozb\u00f3jnictwa na szlakach kupieckich, a tak\u017ce o wzajemnej pomocy podczas wojen. W 1560 roku na wie\u015b\u0107 o zgonie Filipa I kr\u00f3l Zygmunt August wys\u0142a\u0142 kondolencje na r\u0119ce syn\u00f3w zmar\u0142ego w\u0142adcy. Z kolei w 1563 roku c\u00f3rka Jerzego I, Georgia, zosta\u0142a wydana za polskiego magnata z Wielkopolski, Stanis\u0142awa Latalskiego z \u0141abiszyna, starost\u0119 cz\u0142uchowskiego.<\/p>\n\n\n W drugiej po\u0142owie XVI wieku w\u0142adcy pomorscy prowadzili polityk\u0119 balansowania mi\u0119dzy obozami politycznymi w Rzeszy, a tak\u017ce nadba\u0142tyckimi s\u0105siadami. Starali si\u0119 by\u0107 mediatorami i po\u015brednikami mi\u0119dzy pa\u0144stwami tocz\u0105cymi b\u00f3j o Dominium Maris Baltici<\/em>. Sukcesem Jana Fryderyka i Barnima IX by\u0142o zorganizowanie w Szczecinie w 1570 roku kongresu pokojowego, na kt\u00f3ry przybyli reprezentanci stron (Szwecja, Dania, Wielkie Ksi\u0119stwo Moskiewskie, Polska, Cesarstwo) zaanga\u017cowanych w wojn\u0119 o Inflanty (I wojna p\u00f3\u0142nocna 1562\u20131570). Jednak\u017ce mediacja ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich, jako komisarzy cesarskich, nie przynios\u0142a ostatecznego zako\u0144czenia wojny. Mimo zawarcia uk\u0142adu pokojowego mi\u0119dzy Dani\u0105 i Szwecj\u0105 nie osi\u0105gni\u0119to pe\u0142nego porozumienia w sprawie Inflant i \u017ceglugi na Ba\u0142tyku, a wojna mi\u0119dzy Rzecz\u0105pospolit\u0105 i Wielkim Ksi\u0119stwem Moskiewskim rozgorza\u0142a ponownie kilka lat p\u00f3\u017aniej (1577\u20131582). Zmagania te obserwowano w Szczecinie z du\u017cym zainteresowaniem.<\/p>\n\n\n\n W dziejach kontakt\u00f3w Pomorza w XVI i pocz\u0105tkach XVII w. z Cesarstwem i Rzecz\u0105pospolit\u0105 wa\u017cne miejsce zajmowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c sprawy obrony wiary chrze\u015bcija\u0144skiej wobec naporu pa\u0144stwa tureckiego. Na sejmie Rzeszy w 1521 r. Bogus\u0142aw X zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 dostarcza\u0107 kontyngenty zbrojne do ochrony po\u0142udniowych kra\u0144c\u00f3w Cesarstwa przed Turkami. Z czasem bezpo\u015bredni udzia\u0142 wojsk pomorskich zast\u0105piony zosta\u0142 specjalnym \u201epodatkiem tureckim\u201d. Najazdy tureckie i tatarskie na ziemie Rzeczypospolitej, a tak\u017ce kraj\u00f3w austriackich oraz W\u0119gier by\u0142y komentowane na dworze pomorskim i w\u015br\u00f3d miejscowego spo\u0142ecze\u0144stwa. Ksi\u0105\u017c\u0119ta w tych sprawach utrzymywali kontakty z polskimi w\u0142adcami i mo\u017cnow\u0142adcami, m.in. kanclerzem Janem Zamoyskim.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cny element stosunk\u00f3w mi\u0119dzy Pomorzem i Polsk\u0105 stanowi\u0142y sprawy gospodarcze. Jednym z symboli tego by\u0142 handel na Odrze i Warcie oraz ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 w XVI i pocz\u0105tkach XVII wieku konflikt o wolny tranzyt towar\u00f3w na tych rzekach z Wielkopolski na Pomorze przez Now\u0105 Marchi\u0119. W 1512 roku kr\u00f3l Zygmunt I Stary zawar\u0142 z Bogus\u0142awem X we Wschowie uk\u0142ad o wytyczeniu nowych szlak\u00f3w handlowych, omijaj\u0105cych Frankfurt nad Odr\u0105 i Wroc\u0142aw. Przez ca\u0142y XVI wiek oba kraje zabiega\u0142y w pertraktacjach z elektorami, cz\u0119sto za po\u015brednictwem cesarskim, o zniesienie lub ograniczenie ce\u0142 i prawa sk\u0142adu na Odrze we Frankfurcie i Gorzowie Wielkopolskim. Zmiana stanowiska elektora brandenburskiego nast\u0105pi\u0142a dopiero w pierwszych latach XVII stulecia, za spraw\u0105 brandenburskiego planu przej\u0119cia lenna w Prusach Ksi\u0105\u017c\u0119cych. Od 1611 roku trwa\u0142y rozmowy mi\u0119dzy Polsk\u0105 i Brandenburgi\u0105 o wolny handel na Odrze i Warcie, jednak bez udzia\u0142u Pomorzan. Ostatecznie w 1618 r. zawarto uk\u0142ad w Trzebiszewie, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 po\u0142owicznym sukcesem gospodarczym strony polskiej. Umowa zapewnia\u0142a szlachcie wielkopolskiej wyw\u00f3z zbo\u017ca do Szczecina po op\u0142aceniu obni\u017conych stawek celnych w Kostrzynie nad Odr\u0105, nie gwarantowa\u0142a jednak podobnych praw kupcom polskim i pomorskim w transporcie wodnym i l\u0105dowym przez terytorium Nowej Marchii.<\/p>\n\n\n\n Drugim ze wspomnianych symboli zwi\u0105zk\u00f3w gospodarczych by\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 banku rodu Loitz\u00f3w ze Szczecina i ich udzia\u0142 w finansowaniu dzia\u0142alno\u015bci politycznej i militarnej kr\u00f3la polskiego Zygmunta Augusta. Stefan Loitz, kieruj\u0105cy rodow\u0105 firm\u0105, dzi\u0119ki kredytom udzielonym Zygmuntowi Augustowi, sta\u0142 si\u0119 cz\u0142onkiem Komisji Morskiej, a tak\u017ce jednym z polskich delegat\u00f3w na kongres szczeci\u0144ski. On te\u017c by\u0142 g\u0142\u00f3wnym organizatorem po\u017cyczki 100 000 talar\u00f3w, kt\u00f3rej dom bankierski szczeci\u0144skich Loitz\u00f3w udzieli\u0142 w 1568 roku polskiemu monarsze na dalsze prowadzenie wojny o Inflanty i na funkcjonowanie Komisji Morskiej. Podstaw\u0105 kapita\u0142ow\u0105 transakcji by\u0142y lokaty pomorskiego mieszcza\u0144stwa i szlachty, a jej gwarantem \u2013 ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski. \u015amier\u0107 Zygmunta Augusta w 1572 roku spowodowa\u0142a, i\u017c pomorscy wierzyciele za\u017c\u0105da\u0142a natychmiastowego zwrotu kapita\u0142\u00f3w ulokowanych w interesy Loitz\u00f3w, kt\u00f3rzy jednak okazali si\u0119 niewyp\u0142acalni, m.in. z powodu zbyt wielu po\u017cyczek udzielanych hojnie i bez zabezpiecze\u0144 r\u00f3\u017cnym w\u0142adcom. Krach finansowy banku Loitz\u00f3w oraz ucieczka Stefana Loitza do Polski sta\u0142y si\u0119 powodem powa\u017cnego kryzysu finansowego na Pomorzu. Wiele rodzin szlacheckich i mieszcza\u0144skich utraci\u0142o maj\u0105tki ulokowane w operacjach finansowych Loitz\u00f3w, co z czasem poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 r\u00f3wnie\u017c bankructwa i wyprzeda\u017c d\u00f3br ziemskich. Ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy starali si\u0119 przez d\u0142ugie lata odzyska\u0107 po\u017cyczk\u0119 Zygmunta Augusta. Sprawa wielokrotnie stawa\u0142a na sejmach Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, ale zar\u00f3wno parlament, jak i kolejni kr\u00f3lowie polscy odmawiali sp\u0142acenia d\u0142ugu, uznaj\u0105c pomorski kredyt za osobiste zobowi\u0105zanie zmar\u0142ego Jagiellona, nie za\u015b za po\u017cyczk\u0119 pa\u0144stwow\u0105.<\/p>\n\n\n Podczas podw\u00f3jnej elekcji kr\u00f3la Polski (12\u201314 grudnia 1575 roku) po ucieczce Henryka Walezego ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy uznali wyb\u00f3r Stefana Batorego i w listopadzie 1576 roku ich pos\u0142owie poprosili polskiego kr\u00f3la o przyj\u0119cie ho\u0142du lennego z L\u0119borka i Bytowa. W sporze mi\u0119dzy Gda\u0144skiem a nowym monarch\u0105 o uznanie elekcji Jan Fryderyk i Ernest Ludwik zachowali postaw\u0119 dwuznaczn\u0105, gdy\u017c oficjalnie stan\u0119li po stronie Stefana Batorego, licz\u0105c na zwrot wcze\u015bniejszej po\u017cyczki 100 000 talar\u00f3w, lecz jednocze\u015bnie ksi\u0105\u017c\u0119 szczeci\u0144ski potajemnie zezwoli\u0142 gda\u0144szczanom na werbunki w swym w\u0142adztwie, na co naciska\u0142 nast\u0119pca Maksymiliana II, cesarz Rudolf II, kt\u00f3ry w 1575 r. by\u0142 pretendentem do korony polsko-litewskiej. Ostatecznie wojna Batorego z Gda\u0144skiem zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ugod\u0105 w grudniu 1577 roku, m.in. za spraw\u0105 Ernesta Ludwika, kt\u00f3ry obok elektora Jana Fryderyka Hohenzollerna by\u0142 po\u015brednikiem w zawarciu porozumienia, reprezentuj\u0105c Gda\u0144sk. W roku nast\u0119pnym ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy otrzymali potwierdzenie lenna na L\u0119borku i Bytowie.<\/p>\n\n\n\n W kolejnych latach Gryfici pilnie \u015bledzili sytuacj\u0119 polityczn\u0105 w Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w. Po obj\u0119ciu tronu w Polsce przez kr\u00f3lewicza szwedzkiego Zygmunta III Waz\u0119 (1587) ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy do\u015b\u0107 szybko uzyskali potwierdzenie lenna l\u0119borsko-bytowskiego, starali si\u0119 te\u017c dba\u0107 o poprawne kontakty z Rzecz\u0105pospolit\u0105, zw\u0142aszcza \u017ce m\u0142ody monarcha po \u015bmierci ojca Jana III Wazy obj\u0105\u0142 w 1592 roku r\u00f3wnie\u017c tron w Sztokholmie. W trudnej sytuacji postawi\u0142 ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich bunt ewangelickich stan\u00f3w Szwecji przeciwko Zygmuntowi III, trwaj\u0105cy w latach 1596\u20131598 pod wodz\u0105 Karola Suderma\u0144skiego, stryja m\u0142odego kr\u00f3la. Przysz\u0142ego kr\u00f3la Karola IX (1604\u20131611) popiera\u0142y miasta pomorskie, kt\u00f3re dostarcza\u0142y stanom szwedzkim \u017cywno\u015b\u0107, bro\u0144 i wojska zaci\u0119\u017cne. Ostatecznie ksi\u0105\u017c\u0119ta zachowali formaln\u0105 neutralno\u015b\u0107, cho\u0107 nowy w\u0142adca Szwecji utrzymywa\u0142 z Gryfitami do\u015b\u0107 bliskie kontakty \u2013 zaprosi\u0142 ich na sw\u0105 koronacj\u0119 w 1606 roku, a tak\u017ce zaproponowa\u0142 ksi\u0119ciu Franciszkowi I stanowisko w armii szwedzkiej. <\/p>\n\n\n Polityka r\u00f3wnowagi, wsp\u00f3\u0142pracy z wszystkimi stronami rywalizacji o dominacj\u0119 na Ba\u0142tyku za\u0142ama\u0142a si\u0119 w pierwszych latach trwania wojny trzydziestoletniej (1618-1648). W lutym 1627 r. Bogus\u0142aw XIV zosta\u0142 zmuszony do przepuszczenia przez Pomorze do Prus Kr\u00f3lewskich kontyngentu zaci\u0119\u017cnych wojsk szwedzkich, zwerbowanych w Meklemburgii, kt\u00f3re mia\u0142y wzmocni\u0107 armi\u0119 Gustawa II Adolfa walcz\u0105c\u0105 przeciwko Rzeczypospolitej. Oznacza\u0142o to z\u0142amanie neutralno\u015bci ksi\u0119stwa wobec Polski i cesarza. Armia szwedzka po przej\u015bciu przez pa\u0144stwo Gryfit\u00f3w zosta\u0142a otoczona przez hetmana Stanis\u0142awa Koniecpolskiego w Czarnem (Hamersztyn), a nast\u0119pnie ca\u0142kowicie rozbita (17 kwietnia), a jej resztki uci\u0119\u0142y na Pomorze. Z kolei w 1629 roku kr\u00f3l Polski Zygmunt III Waza stara\u0142 si\u0119 bez powodzenia wykorzysta\u0107 edykt cesarski o restytucji katolickich biskupstw w krajach protestanckich i domaga\u0142 si\u0119 przekazania biskupstwa kamie\u0144skiego swemu synowi Karolowi Ferdynandowi. Kilka lat p\u00f3\u017aniej ostatni ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski Bogus\u0142aw XIV pr\u00f3bowa\u0142 nie dopu\u015bci\u0107 do sukcesji brandenburskiej w ksi\u0119stwie po jego \u015bmierci. Jako nast\u0119pc\u0119 wyznaczy\u0142 swojego siostrze\u0144ca Ernesta Bogus\u0142awa de Croy i rozpocz\u0105\u0142 starania o przyznanie temu ostatniemu ziemi l\u0119borsko-bytowskej wraz z tytu\u0142em lennika Rzeczypospolitej. W tej sprawie wyprawi\u0142 w 1633 roku poselstwo na koronacj\u0119 W\u0142adys\u0142awa IV oraz ponownie w 1635 roku na sejm do Warszawy. Zabiegi te, poparte m.in. przypomnieniem o stu tysi\u0105cach talar\u00f3w niesp\u0142aconej po\u017cyczki kr\u00f3la Zygmunta Augusta, nie przynios\u0142y spodziewanych rezultat\u00f3w. Kr\u00f3l i sejm nie zgodzili si\u0119 na przej\u0119cie ziemi l\u0119borskiej i bytowskiej przez Bogus\u0142awa Ernesta de Croy. Po \u015bmierci ksi\u0119cia Bogus\u0142awa XIV w 1637 r. wojska polskie obsadzi\u0142y lenno l\u0119borsko-bytowskie i ziemie te w\u0142\u0105czono do Prus Kr\u00f3lewskich.<\/p>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-31-1024x888.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-33-666x1024.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/image-32-663x1024.jpeg\")