Cechy w pomorskich miastach zacz\u0119\u0142y si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 w II po\u0142owie XIII wieku. W niekt\u00f3rych o\u015brodkach ich rozw\u00f3j zapocz\u0105tkowa\u0142y ju\u017c przywileje lokacyjne wspominaj\u0105ce o mo\u017cliwo\u015bci zak\u0142adania organizacji zawodowych i wolno\u015bci gospodarczej. W innych proces powstawania systemu cechowego przebiega\u0142 stopniowo. Przyczynia\u0142a si\u0119 do tego z jednej strony koncentracja produkcji, z drugiej za\u015b walka konkurencyjna. W zasadzie w ci\u0105gu XIV wieku system cechowy na Pomorzu ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 we wszystkich miastach regionu. W XV wieku by\u0142 uzupe\u0142niany o kolejne organizacje cechowe \u2013 efekt pog\u0142\u0119biaj\u0105cych si\u0119 specjalizacji rzemie\u015blniczych. W XVI i na pocz\u0105tku XVII wieku system cechowy na Pomorzu osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142n\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107, chocia\u017c widoczne ju\u017c by\u0142y jego niedomagania. Ich objawem by\u0142 chocia\u017cby rozw\u00f3j rzemios\u0142a pozacechowego, zw\u0142aszcza na wsi. Oznacza\u0142o to, \u017ce system cechowy przesta\u0142 wch\u0142ania\u0107 wszystkich wykszta\u0142conych czeladnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Cechy rzemie\u015blnicze by\u0142y zatem organizacjami zawodowymi, kt\u00f3re nie tylko strzeg\u0142y interes\u00f3w ekonomicznych swych cz\u0142onk\u00f3w, ale tak\u017ce dba\u0142y o dobr\u0105 jako\u015b\u0107 i odpowiedni\u0105 cen\u0119 wyrob\u00f3w, ustala\u0142y wielko\u015b\u0107 produkcji oraz pe\u0142ni\u0142y funkcje religijno-towarzyskie. Ka\u017cdy cech mia\u0142 w\u0142asne wewn\u0119trzne s\u0105downictwo nad swoimi cz\u0142onkami oraz pe\u0142ni\u0142 funkcje militarne, obsadzaj\u0105c w czasie zagro\u017ce\u0144 wyznaczone fragmenty mur\u00f3w miejskich.<\/p>\n\n\n\n
Jednostk\u0105 produkcyjn\u0105 ka\u017cdego cechu by\u0142 warsztat, w\u0142asno\u015b\u0107 mistrza, pe\u0142noprawnego cz\u0142onka danej organizacji cechowej, posiadaj\u0105cego (przynajmniej teoretycznie) najwy\u017csze umiej\u0119tno\u015bci zawodowe. To mistrz organizowa\u0142 zakup surowc\u00f3w, przyjmowa\u0142 zam\u00f3wienia klient\u00f3w, decydowa\u0142 o produkcji, nadzorowa\u0142 prac\u0119 w warsztacie oraz wykonywa\u0142 najbardziej odpowiedzialne zadania. Mistrz\u00f3w wspierali czeladnicy i uczniowie. Czeladnicy pracowali na rachunek mistrza, ale otrzymywali tygodniowe wynagrodzenie za sw\u0105 prac\u0119, kt\u00f3re stanowi\u0142o podstaw\u0119 ich utrzymania. Mieszkali poza domem mistrza. Uczniowie wykonywali najprostsze czynno\u015bci ucz\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie zawodu. Byli tak\u017ce na pe\u0142nym utrzymaniu mistrz\u00f3w – otrzymywali dach nad g\u0142ow\u0105, wy\u017cywienie i czasami kieszonkowe. Kandydat na ucznia musia\u0142 posiada\u0107 \u201e\u015bwiadectwo dobrego urodzenia\u201d oraz, w chwili przyj\u0119cia do zawodu, p\u0142aci\u0142 mistrzowi tzw. wpisowe (najcz\u0119\u015bciej 1 florena). Nauka trwa\u0142a zazwyczaj kilka lat po czym ucze\u0144 m\u00f3g\u0142 zdawa\u0107 egzamin czeladniczy. W jego ramach musia\u0142 wykona\u0107 prace przewidywane w statutach cechowych, najcz\u0119\u015bciej prosty wyr\u00f3b robiony na sw\u00f3j koszt oraz ufundowa\u0107 mistrzom kolacj\u0119. Natomiast czeladnik, aby uzyska\u0107 status mistrza, by\u0142 zobowi\u0105zany przez kilka lat pracowa\u0107 w warsztacie mistrzowskim, osi\u0105gaj\u0105c stopniowo pe\u0142ne umiej\u0119tno\u015bci zawodowe. Gdy zdecydowa\u0142 si\u0119 przyst\u0105pi\u0107 do egzaminu mistrzowskiego wp\u0142aca\u0142 na pocz\u0105tek do kasy cechowej op\u0142at\u0119 (od jednego do kilku floren\u00f3w) i przedstawia\u0142 \u015bwiadectwo czeladnicze. Rozpoczyna\u0142o to procedur\u0119 uzyskania mistrzostwa. Po dokonaniu wst\u0119pnej op\u0142aty mistrzowie danego cechu wyznaczali termin pierwszego egzaminu, zazwyczaj teoretycznego, kt\u00f3ry czeladnik musia\u0142 zda\u0107. Po jego zdaniu fundowa\u0142 mistrzom kolacj\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 najcz\u0119\u015bciej z: chleba, mas\u0142a, sera i piwa. Nast\u0119pnym etapem by\u0142o przygotowanie tzw. dzie\u0142a mistrzowskiego przewidzianego w statutach i wykonywanego ca\u0142kowicie na koszt kandydata na mistrza. By\u0142o ono na specjalnym posiedzeniu mistrz\u00f3w ogl\u0105dane, oceniane i musia\u0142o by\u0107 ostatecznie zaakceptowane przez wszystkich zebranych. Po zatwierdzeniu dzie\u0142a czeladnik wydawa\u0142 uczt\u0119 mistrzowsk\u0105, w kt\u00f3rej uczestniczyli wszyscy mistrzowie cechu, cz\u0119sto z \u017conami. Obowi\u0105zkowo nale\u017ca\u0142o przygotowa\u0107 mi\u0119so, ser, chleb, mas\u0142o, piwo, czasami ciasto. Po uczcie czeladnik zostawa\u0142 ostatecznie mistrzem. Je\u017celi dot\u0105d nie posiada\u0142 obywatelstwa miasta, w kt\u00f3rym zda\u0142 egzamin musia\u0142 o nie wyst\u0105pi\u0107, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z dodatkowymi op\u0142atami. Obowi\u0105zkowo wnosi\u0142 do kasy cechowej drug\u0105 op\u0142at\u0119 przeznaczon\u0105 zazwyczaj na \u015bwiece, kt\u00f3re palono na o\u0142tarzu ufundowanym przez cech w jednej ze \u015bwi\u0105ty\u0144 miasta. Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 droga do mistrzostwa by\u0142a bardzo trudna. Nie tylko wymaga\u0142a odpowiednich umiej\u0119tno\u015bci zawodowych, ale tak\u017ce du\u017cych nak\u0142ad\u00f3w finansowych. Nie wszystkich czeladnik\u00f3w by\u0142o na to sta\u0107, dlatego te\u017c cz\u0119\u015b\u0107 z nich pracowa\u0142a poza systemem cechowym. Na koniec warto doda\u0107, \u017ce w wielu pomorskich cechach m\u0142ody mistrz by\u0142 zobowi\u0105zany w ci\u0105gu roku od uzyskania mistrzostwa o\u017ceni\u0107 si\u0119, co mia\u0142o go zwi\u0105za\u0107 rodzinnie z danym miastem.<\/p>\n\n\n\n
Czeladnik m\u00f3g\u0142 sobie u\u0142atwi\u0107 drog\u0119 do mistrzostwa jedynie w dw\u00f3ch wypadkach. Po pierwsze, gdy o\u017ceni\u0142 si\u0119 z c\u00f3rk\u0105 mistrza, po drugie, gdy zrobi\u0142 to samo z wdow\u0105 po mistrzu. Oczywi\u015bcie, u\u0142atwiony dost\u0119p do mistrzostwa mieli synowie mistrz\u00f3w. W opisanych wypadkach zmniejszano zdecydowanie op\u0142aty oraz liberalniej traktowano takich kandydat\u00f3w na egzaminach.<\/p>\n\n\n\n
Na czele cech\u00f3w sta\u0142o od dw\u00f3ch do nawet sze\u015bciu starszych. W II po\u0142owie XVI i na pocz\u0105tku XVII wieku przepisy cechowe coraz wyra\u017aniej d\u0105\u017cy\u0142y do utrwalenia stan\u00f3w liczebnych cechu \u2013 liczby warsztat\u00f3w i zapewnienia ich cz\u0142onkom \u2013 mistrzom odpowiednio wysokiej produkcji i zbytu, a tym samym odpowiednich dochod\u00f3w. W omawianym okresie cechy coraz bardziej ogranicza\u0142y sprzeda\u017c wyrob\u00f3w swoich mistrz\u00f3w oraz broni\u0142y monopolu wytw\u00f3rczo\u015bci w danej dziedzinie. Jednocze\u015bnie uprawnienia mistrzowskie przechodzi\u0142y na Pomorzu coraz cz\u0119\u015bciej z ojca na syna, co stopniowo prowadzi\u0142o do ca\u0142kowitego zahamowania rozwoju instytucji cechowych.<\/p>\n\n\n\n
Gdyby\u015bmy ca\u0142o\u015bciowo spojrzeli na rzemios\u0142o w pomorskich miastach, to nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 zdecydowan\u0105 dominacj\u0119 cech\u00f3w produkuj\u0105cych na rynek wewn\u0119trzny – zar\u00f3wno poszczeg\u00f3lnych miast jak i ca\u0142ego Pomorza. Mamy tu zatem bardzo silne rzemios\u0142a spo\u017cywcze: piekarzy, m\u0142ynarzy, rze\u017anik\u00f3w i browarnik\u00f3w, tekstylne: krawc\u00f3w, sukiennik\u00f3w, p\u0142\u00f3ciennik\u00f3w i farbiarzy, sk\u00f3rzane: szewc\u00f3w, rymarzy, siodlarzy, bia\u0142osk\u00f3rnik\u00f3w i ku\u015bnierzy, metalowe: kowali i \u015blusarzy oraz drewniane: stolarzy, tokarzy, bednarzy, ko\u0142odziei, cie\u015bli i cie\u015bli okr\u0119towych. Wymienione wy\u017cej specjalno\u015bci zawodowe uzupe\u0142niali: murarze, garncarze, szklarze oraz rybacy w miastach le\u017c\u0105cych nad akwenami wodnymi. Jedynie w najwi\u0119kszych o\u015brodkach Pomorza spotykamy rzadsze rzemios\u0142a, jak na przyk\u0142ad: konwisarzy, ludwisarzy, p\u0142atnerzy, miecznik\u00f3w, rusznikarzy, zegarmistrz\u00f3w, z\u0142otnik\u00f3w czy introligator\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Spo\u015br\u00f3d wymienionych rzemios\u0142, jak ju\u017c wy\u017cej wspomniano, tylko nieliczne produkowa\u0142y na eksport. Dotyczy\u0142o to na przyk\u0142ad bednarzy wytwarzaj\u0105cych beczki i klepki wywo\u017cone na zach\u00f3d Europy oraz sukiennik\u00f3w i p\u0142\u00f3ciennik\u00f3w, kt\u00f3rych sukno i p\u0142\u00f3tno trafia\u0142o g\u0142\u00f3wnie do Skandynawii. Warto jeszcze wymieni\u0107 m\u0142ynarzy i piekarzy pracuj\u0105cych w miastach portowych, kt\u00f3rych m\u0105ka oraz chleb by\u0142y wywo\u017cone zw\u0142aszcza do Szwecji i Norwegii. Nie zmienia to jednak og\u00f3lnego obrazu, w kt\u00f3rym rzemios\u0142o pomorskie jawi si\u0119 jako produkuj\u0105ce przede wszystkim na rynek wewn\u0119trzny.<\/p>\n\n\n\n
Na koniec trzeba wskaza\u0107, \u017ce liczba organizacji rzemie\u015blniczych w mie\u015bcie zale\u017ca\u0142a od jego wielko\u015bci. Im wi\u0119kszy by\u0142 dany o\u015brodek miejski tym wi\u0119cej cech\u00f3w w nim funkcjonowa\u0142o. Nic w tym dziwnego skoro du\u017ce ludne miasto stanowi\u0142o wi\u0119kszy rynek zbytu na r\u00f3\u017cnorodne wyroby. Silne rzemios\u0142o to tak\u017ce silne \u015brednie mieszcza\u0144stwo \u2013 posp\u00f3lstwo, kt\u00f3re nie maj\u0105c wielkiego wp\u0142ywu na rz\u0105dy w mie\u015bcie sprawowane przez kupiecki patrycjat skore by\u0142o do bunt\u00f3w. Historia miast pomorskich daje nam wiele przyk\u0142ad\u00f3w bardzo ostrych spor\u00f3w mi\u0119dzy patrycjatem a posp\u00f3lstwem. Najintensywniejsze tarcia mia\u0142y miejsce w najwi\u0119kszych pomorskich miastach w Stralsundzie, Szczecinie czy Greifswaldzie. Cz\u0119sto prowadzi\u0142y one do czasowej utraty w\u0142adzy przez \u015brodowiska kupieckie lub do powstawania cia\u0142 kolegialnych, kt\u00f3re mia\u0142y kontrolowa\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 rad miejskich i burmistrz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c, nale\u017cy wskaza\u0107, \u017ce rzemie\u015blnicy zorganizowani w specjalistyczne cechy stanowili w XVI i pocz\u0105tku XVII wieku trzon pomorskiego mieszcza\u0144stwa, a produkcja rzemie\u015blnicza jawi\u0142a si\u0119 jako podstawowa (obok handlu) dzia\u0142alno\u015b\u0107 pozarolnicza na pomorskiej ziemi. Mimo znacznej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci rzemios\u0142o na Pomorzu produkowa\u0142o przede wszystkim na miejscowy, pomorski rynek. Tylko nieliczne specjalno\u015bci, a cz\u0119sto pojedynczy rzemie\u015blnicy wytwarzali wyroby znajduj\u0105ce nabywc\u00f3w poza Pomorzem.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119cej:<\/p>\n\n\n\n
Pomorze Zachodnie poprzez wieki<\/em>, red. J. M. Piskorski, Szczecin 1999.<\/p>\n\n\n\n Historia Pomorza, t. II, do roku 1815<\/em>, red. G. Labuda, cz. I (1464\/66 \u2013 1648\/57)<\/em>, opr. B. Wachowiak, Pozna\u0144 1976.<\/p>\n\n\n\n Rados\u0142aw Gazi\u0144ski<\/em><\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"parent":0,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false},"kategoria-epoki":[73,54],"class_list":["post-3010","epoka","type-epoka","status-publish","format-standard","hentry","kategoria-epoki-monograficzne","kategoria-epoki-pod-rzadami-gryfitow"],"acf":[],"taxonomy_info":{"kategoria-epoki":[{"value":73,"label":"Monograficzne"},{"value":54,"label":"Pod rz\u0105dami Gryfit\u00f3w"}]},"featured_image_src_large":false,"author_info":[],"comment_info":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/epoka\/3010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/epoka"}],"about":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/epoka"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategoria-epoki","embeddable":true,"href":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategoria-epoki?post=3010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}