![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-12.jpeg\")
https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Hlond.jpg)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
<\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-13.jpeg\")
<\/p>\n\n\n\n
Kwestia powojennej zmiany granic zosta\u0142a przyj\u0119ta przez Stolic\u0119 Apostolsk\u0105 niejednoznacznie. Z jednej strony polski prymas August Hlond ju\u017c w lipcu 1945 roku otrzyma\u0142 od papie\u017ca Piusa XII specjalne uprawnienia, kt\u00f3re umo\u017cliwia\u0142y organizacj\u0119 \u017cycia religijnego na nowych terenach. Dla hierarchii opieka nad wiernymi mia\u0142a du\u017ce znaczenie i zapewne tym si\u0119 kierowa\u0142 Pius XII, a Hlond sprawnie to wykorzysta\u0142. Na nowych terenach stworzy\u0142 administracj\u0119 apostolsk\u0105 \u2013 czyli struktur\u0119 ni\u017csz\u0105 w hierarchii od diecezji, maj\u0105c\u0105 charakter przej\u015bciowy, ale jednak daj\u0105c\u0105 mo\u017cliwo\u015bci administrowania terenem. Pomorze Zachodnie znalaz\u0142o si\u0119 w administraturze gorzowskiej, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a niemal 1\/7 Polski. Na jej czele Hlond postawi\u0142 ks. Edmunda Nowickiego. Z drugiej strony, Pius XII nigdy nie zaakceptowa\u0142 polsko-niemieckiej granicy na Odrze i Nysie. Brak takiej akceptacji uniemo\u017cliwia\u0142 stworzenie sta\u0142ej administracji. Postawa Piusa XII prawdopodobnie wynika\u0142a z wp\u0142ywu, jaki mieli na niego biskupi niemieccy, przede wszystkim ci, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w Niemczech Zachodnich. Dzia\u0142anie w zachodniej strefie wp\u0142yw\u00f3w umo\u017cliwia\u0142o im zdecydowanie wi\u0119cej ni\u017c polskim biskupom, kt\u00f3rzy od pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych mieli niezwykle utrudnion\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyjazd\u00f3w za granic\u0119 (a w czasach stalinizmu w og\u00f3le by\u0142o to niemo\u017cliwe). Stolica Apostolska uzna\u0142a polsk\u0105 granic\u0119 zachodni\u0105 dopiero po tym jak uzna\u0142y j\u0105 pa\u0144stwa zachodnie z Republik\u0105 Federaln\u0105 Niemiec na czele, czyli w grudniu 1970 roku. A \u017ce \u201em\u0142yny Bo\u017ce miel\u0105 powoli\u201d decyzja o utworzeniu sta\u0142ej administracji zapad\u0142a dopiero dwa lata p\u00f3\u017aniej moc\u0105 bulli Paw\u0142a VI \u201eEpiscoporum Poloniae coetus\u201d. Czy rz\u0105dz\u0105cej Polsk\u0105 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej a\u017c tak brakowa\u0142o ko\u015bcielnych struktur? Zdecydowanie nie. W\u0142adze pa\u0144stwowe mia\u0142y dzi\u0119ki temu nieporozumieniu znakomite argumenty przeciw Ko\u015bcio\u0142owi: sprzyjanie \u201eniemieckim rewizjonistom\u201d, czyli Niemcom chc\u0105cym powrotu dawnych granic, by\u0142o chyba najbardziej ulubionym. Od tego blisko ju\u017c by\u0142o do oskar\u017ce\u0144 o szpiegostwo, wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z ca\u0142\u0105 plejad\u0105 wrog\u00f3w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej itd. <\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-15-678x1024.jpeg\")
Wykorzystanie przez w\u0142adze pa\u0144stwowe tymczasowo\u015bci administracji ko\u015bcielnej nie odbywa\u0142o si\u0119 tylko na forum polityki na poziomie PRL \u2013 Watykan. Po pierwszych aktach pokazuj\u0105cych ch\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142pracy, w\u0142adze zacz\u0119\u0142y swoje \u201enowe porz\u0105dki\u201d, maj\u0105ce na celu przej\u0119cie kontroli nad \u017cyciem codziennym zachodniopomorskich katolik\u00f3w. W 1951 roku odwo\u0142ani zostali wszyscy administratorzy ko\u015bcielni mianowani jeszcze przez prymasa Hlonda, w tym administrator gorzowski Edmund Nowicki. Na ich miejsce rz\u0105d wyznaczy\u0142 nowych urz\u0119dnik\u00f3w ko\u015bcielnych. Nast\u0119pca Hlonda od 1948 roku, prymas Stefan Wyszy\u0144ski, by nie zaognia\u0107 relacji pa\u0144stwo-Ko\u015bci\u00f3\u0142, zatwierdzi\u0142 t\u0119 decyzj\u0119. Tym samym zarz\u0105d nad administracj\u0105 ko\u015bcieln\u0105 obj\u0105\u0142 ks. Tadeusz Za\u0142uczkowski (zmar\u0142 13 miesi\u0119cy po tej nominacji), a nast\u0119pnie ks. Zygmunt Szel\u0105\u017cek, pe\u0142ni\u0105cy ten urz\u0105d do 1956 roku. W tym czasie administracja zacz\u0119\u0142a by\u0107 okre\u015blana ordynariatem, a nast\u0119pnie diecezj\u0105 gorzowsk\u0105. Tym samym zarz\u0105dcami zostawali biskupi. Pierwszym by\u0142 bp Teodor Bensch, a po dw\u00f3ch latach bp Wilhelm Pluta. Obaj swoj\u0105 stolic\u0119 mieli ca\u0142y czas w Gorzowie Wielkopolskim. Biskupem pomocniczym tego ostatniego zosta\u0142 nominowany rezyduj\u0105cy w Szczecinie Jerzy Stroba, kt\u00f3ry w momencie powo\u0142ania nowej administracji ko\u015bcielnej w 1972 roku zosta\u0142 mianowany pierwszym biskupem szczeci\u0144sko-kamie\u0144skim. W 1978 roku jego obowi\u0105zki przej\u0105\u0142 bp Kazimierz Majda\u0144ski, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do stworzenia w 1992 roku metropolii szczeci\u0144sko-kamie\u0144skiej (w kt\u00f3rej sk\u0142ad wchodz\u0105 archidiecezja szczeci\u0144sko-kamie\u0144ska, diecezja gorzowsko-zielonog\u00f3rska i diecezja koszali\u0144sko-ko\u0142obrzeska). <\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-16-1024x565.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-14.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-17.jpeg\")
Powojenny brak sta\u0142ej struktury samym katolikom jednak nieszczeg\u00f3lnie przeszkadza\u0142. Tymczasowo\u015b\u0107, dzi\u0119ki specjalnym uprawnieniom, umo\u017cliwia\u0142a mimo wszystko pe\u0142n\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Przejmowane ko\u015bcio\u0142y by\u0142y wyposa\u017cane, odbywa\u0142y si\u0119 w nich wszystkie potrzebne wiernym nabo\u017ce\u0144stwa. Przewa\u017ca\u0142a zdecydowanie religijno\u015b\u0107 ludowa, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 zapewne z liczn\u0105 reprezentacj\u0105 ludno\u015bci wiejskiej, kt\u00f3ra migrowa\u0142a nie tylko z dawnego terenu Rzeczpospolitej, ale tak\u017ce ze wsi do miast i miasteczek. Bardzo szybko zacz\u0119\u0142o si\u0119 organizowa\u0107 \u017cycie wsp\u00f3lnotowe. Dzia\u0142a\u0142a tak\u017ce g\u0142\u00f3wna organizacja charytatywna, czyli Caritas. Niestety na prze\u0142omie 1949 i 1950 roku wszystkie te organizacje zosta\u0142y przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozwi\u0105zane lub zwieszone z obawy przed represjami (kt\u00f3re mimo to dotkn\u0119\u0142y wielu ich uczestnik\u00f3w). W okresie najg\u0142\u0119bszego stalinizmu wszelka organizacja by\u0142a praktycznie niemo\u017cliwa. Wi\u0105za\u0142o si\u0119 to zar\u00f3wno z represjami, kt\u00f3re mog\u0142y spotka\u0107 (i spotyka\u0142y) uczestnik\u00f3w, niech\u0119ci\u0105 duchownych do nara\u017cania siebie i wiernych, a tak\u017ce z brakami kadrowymi Ko\u015bcio\u0142a. Szczeg\u00f3lnie dotkliwe to sta\u0142o si\u0119 w pierwszej po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych wraz z usuni\u0119ciem ze Szczecina zakonu jezuit\u00f3w, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do najbardziej niezale\u017cnych i aktywnych. Z czasem wymy\u015blono dzia\u0142ania, kt\u00f3re jednocze\u015bnie dysponowa\u0142y, jak i pozbawione by\u0142y struktur, stanowi\u0142y swoist\u0105 \u201eorganizacj\u0119 bez organizacji\u201d. My\u015blano przy tym o r\u00f3\u017cnych grupach wiekowych i zawodowych, ale najskuteczniejsze i d\u0142ugotrwaj\u0105ce by\u0142o duszpasterstwo akademickie. W Szczecinie, mimo \u017ce nie mia\u0142 on uniwersytetu (a pocz\u0105tkowo do tego typu uczelni by\u0142a adresowana przede wszystkim ta forma dzia\u0142ania Ko\u015bcio\u0142a), dzia\u0142a\u0142o kilka o\u015brodk\u00f3w DA. Szczecin mia\u0142 tak\u017ce kilku wa\u017cnych duszpasterzy, kt\u00f3rzy mieli spory wp\u0142yw na kolejne pokolenia wychowank\u00f3w, tworz\u0105cych potem \u015brodowiska wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce ze sob\u0105 na r\u00f3\u017cnych polach, a w kolejnych dekadach uczestnicz\u0105ce w dzia\u0142aniach opozycyjnych. Wymieni\u0107 tu warto jezuit\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Siwka i Huberta Czum\u0119 oraz chrystusowca Grzegorza Okroya. <\/p>\n\n\n\n
Opr\u00f3cz ksi\u0119\u017cy diecezjalny, tzw. \u015bwieckich, na Pomorzu Zachodnim dzia\u0142a\u0142y tak\u017ce zakony \u2013 \u017ce\u0144skie i m\u0119skie. Warto tu wspomnie\u0107 chrystusowc\u00f3w, czyli Towarzystwo Chrystusowe dla Polonii Zagranicznej. Zgromadzenie zosta\u0142o za\u0142o\u017cone w celu pracy duszpasterskiej w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w poza granicami kraju. Pomorze Zachodnie jest jednak jednym z najliczniej obsadzonych przez nich cz\u0119\u015bci Polski. Ich przybycie, ju\u017c w 1945 roku, \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z ich misj\u0105, ale mimo integracji Ziem Zachodnich z reszt\u0105 Polski, w dalszym ci\u0105gu prowadzili tu swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n
Dzia\u0142alno\u015b\u0107 duszpastersk\u0105 prowadzili g\u0142\u00f3wnie ksi\u0119\u017ca, ale katolicy \u015bwieccy r\u00f3wnie\u017c brali w niej aktywny udzia\u0142. Szczeg\u00f3lnie, \u017ce postanowienia Soboru Watyka\u0144skiego II nie tylko na to pozwala\u0142y, ale wr\u0119cz zach\u0119ca\u0142y. Nie oznacza to, \u017ce \u015bwieckim by\u0142o \u0142atwo przebi\u0107 si\u0119 ze swoimi inicjatywami. Na Pomorzu Zachodnim uda\u0142o si\u0119 jednak stworzy\u0107 lub wsp\u00f3\u0142tworzy\u0107 kilka inicjatyw. \u201eKu\u017ani\u0105\u201d dla przysz\u0142ych dzia\u0142aczy by\u0142y duszpasterstwa akademickie. To ich absolwenci anga\u017cowali si\u0119 na przyk\u0142ad w prowadzenie lekcji religii czy poradnictwo rodzinne. Organizowa\u0107 pr\u00f3bowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce inteligencja. Id\u0105c \u015bladem kilku Klub\u00f3w Inteligencji Katolickiej, kt\u00f3re powsta\u0142y w Polsce w 1956 roku, w Szczecinie pr\u00f3bowano r\u00f3wnie\u017c powo\u0142a\u0107 tak\u0105 organizacj\u0119 w drugiej po\u0142owie lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych. W\u00f3wczas okaza\u0142o si\u0119 to nieskuteczne. Pomijaj\u0105c r\u00f3\u017cnego rodzaju naciski ze strony aparatu bezpiecze\u0144stwa lub administracji inicjator\u00f3w by\u0142o zwyczajnie ma\u0142o. Wynika\u0142o to ze swego rodzaju realizacji marzenia rz\u0105dz\u0105cych \u2013 stworzenia przestrzeni, w kt\u00f3rej inteligencja nie b\u0119dzie si\u0119 liczy\u0142a. Kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 podj\u0119to dopiero na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych. W\u00f3wczas grupa inicjator\u00f3w by\u0142a znacznie wi\u0119ksza, a poniewa\u017c na fali strajk\u00f3w sierpniowych i \u201eSolidarno\u015bci\u201d postanowiono zaadresowa\u0107 organizacj\u0119 nie tylko do inteligencji, nazwano j\u0105 Szczeci\u0144skim Klubem Katolik\u00f3w. Inicjatyw\u0105 SKK i \u015brodowisk duszpasterstwa akademickiego by\u0142o mi\u0119dzy innymi organizowanie pieszych rajd\u00f3w po Pomorzu Zachodnim, tzw. rajd\u00f3w skupienia. Celem by\u0142o zar\u00f3wno poznawanie \u201ema\u0142ej ojczyzny\u201d, jak i \u201eomadlanie\u201d jej, dodaj\u0105c tym samym do elementu krajoznawczego jeszcze wa\u017cniejszy aspekt duchowy. Opr\u00f3cz tego zachodniopomorscy katolicy uczestniczyli w du\u017cych pielgrzymkach na Jasn\u0105 G\u00f3r\u0119. Pocz\u0105tkowo tworzyli grupy w pielgrzymce warszawskiej, a w drugiej po\u0142owy lat osiemdziesi\u0105tych uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 zgod\u0119 na organizacj\u0119 samodzielnej pielgrzymki szczeci\u0144skiej, kt\u00f3ra jest jedn\u0105 z najd\u0142u\u017cszych w Polsce. <\/p>\n\n\n\n
Ko\u0144cz\u0105c w\u0105tek \u017cycia katolickiego na Pomorzu Zachodnim warto wspomnie\u0107 o jeszcze kilku wydarzeniach. W 1952 roku Pomorze Zachodnie odwiedzi\u0142 polski prymas Stefan Wyszy\u0144ski. B\u0119d\u0105c w Szczecinie dowiedzia\u0142 si\u0119 o swojej nominacji kardynalskiej, st\u0105d okre\u015blany jest niekiedy (pierwotnie sam si\u0119 tak nazwa\u0142) \u201ekardyna\u0142em szczeci\u0144skim\u201d. Wyszy\u0144ski wzi\u0105\u0142 te\u017c udzia\u0142 w obchodach Milenium Chrztu Polski w 1967 roku \u2013 do lipca tego roku mia\u0142y miejsce lokalne obchody tej rocznicy m.in. w Szczecinie, Ko\u0142obrzegu i Kamieniu Pomorskim. Tym samym r\u00f3wnie\u017c Pomorze Zachodnie sta\u0142o si\u0119 przestrzeni\u0105 dla jednego z najbardziej charakterystycznych konflikt\u00f3w mi\u0119dzy pa\u0144stwem a Ko\u015bcio\u0142em. <\/p>\n\n\n\n
W tym miejscu warto doda\u0107, \u017ce zar\u00f3wno ksi\u0119\u017ca, jak i katolicy \u015bwieccy nieraz byli obiektami \u2013 czasem bardzo aktywnych \u2013 dzia\u0142a\u0144 aparatu bezpiecze\u0144stwa. Funkcjonariusze UB\/SB prowadzili intensywne obserwacje wszystkich ko\u015bcio\u0142\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie tych, w kt\u00f3rych pracowali aktywniejsi kap\u0142ani, w\u0142\u0105czaj\u0105cy w swoje dzia\u0142ania \u015bwieckich (szczeg\u00f3lne miejsce mia\u0142y tu ko\u015bcio\u0142y z o\u015brodkami duszpasterstwa akademickiego, rozszerzaj\u0105cych swoj\u0105 ofert\u0119 na osoby jeszcze i ju\u017c nie w wieku studenckim). Pr\u00f3cz tego, \u017ce w\u015br\u00f3d duchownych i \u015bwieckich byli aktywni tajni wsp\u00f3\u0142pracownicy, SB \u201erozgrywa\u0142a\u201d istniej\u0105ce i potencjalne konflikty wewn\u0105trz struktur ko\u015bcielnych. Najlepszym tego przyk\u0142adem by\u0142o wykorzystanie atmosfery wok\u00f3\u0142 ks. \u017barnowieckiego (dzi\u015b trudno to wyja\u015bni\u0107, ale wiele wskazuje, \u017ce agenci UB podsycali konflikty mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi ksi\u0119\u017cmi a \u017barnowieckim, oparte w du\u017cej cz\u0119\u015bci na rywalizacji i zazdro\u015bci; doprowadzi\u0142o to ostatecznie do opuszczenia przez tego ostatniego Pomorza Zachodniego, by zacz\u0105\u0107 prac\u0119 w Wielkopolsce), a tak\u017ce nieporozumienia biskupa Jerzego Stroby z kolejnymi duszpasterzami akademickimi, kt\u00f3re sko\u0144czy\u0142y si\u0119 opuszczeniem przez nich Szczecina (dotyczy\u0142o to ks. Okroya i o. Czumy). <\/p>\n\n\n\n
Do Szczecina (i Gda\u0144ska), jako kolebki ruchu \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d bardzo chcia\u0142 przyjecha\u0107 Jan Pawe\u0142 II w 1983 roku. W\u00f3wczas jednak w\u0142adze nie wyrazi\u0142y na to zgody, uznaj\u0105c, zapewne s\u0142usznie, \u017ce w trakcje zawieszonego stanu wojennego taka wizyta mia\u0142aby wymiar zbyt istotny nie tylko dla wierz\u0105cych katolik\u00f3w, ale dla wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. W 1983 roku zorganizowano na Jasnej G\u00f3rze specjalne spotkanie z pielgrzymami z diecezji szczeci\u0144sko-kamie\u0144skiej, podczas kt\u00f3rej papie\u017c wyg\u0142osi\u0142 dla nich przem\u00f3wienie i przywita\u0142 si\u0119 z kilkoma osobami wskazanymi przez biskupa Majda\u0144skiego. Papie\u017c odwiedzi\u0142 Szczecin cztery lata p\u00f3\u017aniej, 11 czerwca 1987 roku, celebruj\u0105c msz\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 na Jasnych B\u0142oniach. Wizyta ta odby\u0142a si\u0119 nie bez trudno\u015bci. Jednym z problem\u00f3w by\u0142o wskazanie miejsca. Biskup Majda\u0144ski optowa\u0142 za o wiele wi\u0119kszym terenem, spodziewaj\u0105c si\u0119 licznego udzia\u0142u wiernych (proponowano m.in. lotnisko w D\u0105biu). Jednak w\u0142adze si\u0119 na to nie zgodzi\u0142y i – chc\u0105c mie\u0107 wi\u0119ksz\u0105 kontrol\u0119 nad tym, co b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o – wskaza\u0142y Jasne B\u0142onia (na wysoko\u015bci pomnika Trzech Or\u0142\u00f3w mie\u015bci\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas konsulta ZSRR, co dawa\u0142o znakomity punkt obserwacyjny). Tematem rozwa\u017ca\u0144 Jana Paw\u0142a II w Szczecinie by\u0142a rodzina. Odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 tu do chrze\u015bcija\u0144skiego jej rozumienia, do \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia i sakramentu ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Wspomnia\u0142 jednak tak\u017ce o wynikaj\u0105cych z tego kwestiach spo\u0142ecznych: traktowania rodziny jako s\u0142u\u017cby spo\u0142ecznej, kt\u00f3rej trzeba zapewni\u0107 godne warunki bytowe, mo\u017cliwo\u015bci rozwoju, a tak\u017ce wynagrodzenia za prac\u0119. Wed\u0142ug rachunk\u00f3w S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa w spotkaniu na Jasnych B\u0142oniach bra\u0142o udzia\u0142 ok. 400 tysi\u0119cy wiernych. Po nim \u2013 w gronie kilkudziesi\u0119ciu os\u00f3b \u2013 papie\u017c po\u015bwi\u0119ci\u0142 kamie\u0144 w\u0119gielny pod budow\u0119 Wy\u017cszego Seminarium Duchownego w Szczecinie. Ostatnim punktem programu by\u0142o spotkanie z duchowie\u0144stwem w katedrze \u015bw. Jakuba. To by\u0142a jedyna wizyta Jana Paw\u0142a II w Szczecinie. Na Pomorze Zachodnie przyjecha\u0142 jeszcze tylko raz: w 1991 roku odwiedzi\u0142 Koszalin. <\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-18-660x1024.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-19.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nPomniki papie\u017ca Jana Paw\u0142a II na pami\u0105tk\u0119 wizyt w Szczecinie (Jasne B\u0142onia, 2008, fot. Kapitel, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Szczecin_pomnik_Jana_Pawla_II.jpg) i Koszalinie (przed Katedr\u0105 p.w. Niepokalanego Pocz\u0119cia NMP, fot. fot. Rafa\u0142 Marciniak (CC-BY-SA 4.0).<\/p>\n\n\n\n
***<\/p>\n\n\n\n
Katolicy zdecydowanie dominowali liczebnie na powojennym Pomorzu Zachodnim, jednak dla pe\u0142nego obrazu nale\u017cy doda\u0107 tak\u017ce opis pozosta\u0142ych wyzna\u0144 chrze\u015bcija\u0144skich oraz przedstawicieli innych religii. Od 1945 roku na Ziemie Zachodnie nap\u0142ywali przede wszystkim przedstawiciele Ko\u015bcio\u0142a rzymsko-katolickiego. Dopiero po 1947 roku, w ramach przesiedle\u0144 Akcji \u201eWis\u0142a\u201d zacz\u0119li liczniej pojawia\u0107 si\u0119 wierni prawos\u0142awni i greckokatoliccy. Katolicy rzymscy mieli nieco \u0142atwiejsz\u0105 adaptacj\u0119. Budynki sakralne, kt\u00f3re przejmowali od ewangelik\u00f3w niejednokrotnie budowane by\u0142y przed reformacj\u0105, wi\u0119c poza wystrojem wn\u0119trza przypomina\u0142y \u015bwi\u0105tynie katolickie. Poza tym, cho\u0107 za czas\u00f3w niemieckich ko\u015bcio\u0142y protestanckie przewa\u017ca\u0142y, to jednak katolicy r\u00f3wnie\u017c byli tu obecni. Niekiedy nawet pr\u00f3bowali mocniej zaznaczy\u0107 swoj\u0105 obecno\u015b\u0107, na przyk\u0142ad organizuj\u0105c zjazdy katolik\u00f3w (Pommerschen Katholikentages) w Gr\u00fcnhoff (\u015awi\u0119ciechowo, kilka kilometr\u00f3w od Reska) przy klasztorze si\u00f3str boromeuszek i Fundacji \u015bw. Alojzego Gonzagi. Do tych tradycji polscy katolicy pr\u00f3bowali tak\u017ce nawi\u0105zywa\u0107, na przyk\u0142ad tworz\u0105c pierwsze zachodniopomorskie sanktuarium maryjne w Resku. Dla prawos\u0142awnych i grekokatolik\u00f3w adaptacja by\u0142a znacznie trudniejsza, nie by\u0142o tu dla nich niczego cho\u0107 troch\u0119 swojskiego. Mi\u0119dzy oboma wyznaniami w\u0142adze pa\u0144stwowe robi\u0142y znacz\u0105ce rozr\u00f3\u017cnienie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny by\u0142 traktowany raczej neutralnie. Szybko pozwolono dzia\u0142a\u0107 Prawos\u0142awnej Administracji na Ziemiach Odzyskanych. W lipcu 1947 roku powsta\u0142 tak\u017ce Prawos\u0142awny Metropolitarny Komitet Niesienia Pomocy Przesiedle\u0144com na Ziemie Odzyskane, kt\u00f3ry do\u015b\u0107 szybko zmieni\u0142 nazw\u0119 na Prawos\u0142awny Metropolitarny Komitet Organizowania \u017bycia Cerkiewnego na Ziemiach Odzyskanych. Zdecydowanie gorzej traktowani byli grekokatolicy, kt\u00f3rzy uto\u017csamiani byli przez rz\u0105dz\u0105cych jednoznacznie ze wszystkim co negatywne w ukrai\u0144sko\u015bci. \u0141emkowie, Bojkowie i Ukrai\u0144cy tego obrz\u0105dku do odwil\u017cy w 1956 roku nie otrzymali \u017cadnej \u015bwi\u0105tyni dla siebie. Ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 tolerowano, je\u015bli nie rzuca\u0142a si\u0119 w oczy. Dodatkowo niech\u0119tnie na nich patrzyli wierni rzymskokatoliccy, aczkolwiek pojawia\u0142y si\u0119 wyj\u0105tki od tej regu\u0142y, jak na przyk\u0142ad wsp\u00f3lna liturgia z okazji Bo\u017cego Narodzenia, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Mi\u0142ogoszczy. <\/p>\n\n\n\n
Liczba wiernych trzeciego od\u0142amu chrze\u015bcija\u0144stwa, protestant\u00f3w, znacznie si\u0119 zmniejsza\u0142a wraz z kolejnymi falami przesiedle\u0144 Niemc\u00f3w. Ich \u015bwi\u0105tynie by\u0142y przejmowane \u2013 z regu\u0142y w zgodzie z decyzjami w\u0142adz pa\u0144stwowych \u2013 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Te niewykorzystane przerabiano na domy kultury, sale gimnastyczne lub magazyny. <\/p>\n\n\n\n
Na zako\u0144czenie warto wspomnie\u0107 o jeszcze jednej grupie wyznaniowej, kt\u00f3ra zaznaczy\u0142a swoj\u0105 obecno\u015b\u0107 na Pomorzu Zachodnim, czyli o wyznawcach judaizmu. Po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej, ten teren, a przede wszystkim Szczecin, sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym miejscem dla \u017byd\u00f3w. Cho\u0107, jak si\u0119 szybko okaza\u0142o, traktowali Pomorze Zachodnie jako punkt przerzutowy do legalnej lub nielegalnej emigracji, to cz\u0119\u015b\u0107 zostawa\u0142a na tyle d\u0142ugo, \u017ce organizowa\u0142a zar\u00f3wno \u017cycie kulturalne, jak i religijne. Nie powsta\u0142a co prawda synagoga, w miejsce spalonej w 1938 roku, ale religijni \u017bydzi spotykali si\u0119 na wsp\u00f3lne modlitwy w trzech salach modlitw na terenie Szczecina. <\/p>\n\n\n
![\"Quiz\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-687x1024.png\")
<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n