![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-24-1024x585.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-20.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-21.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-22.jpeg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nJohannes, Wilhelm i Heinrich Quistorpowie, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Files:Johannes_Quistorp.jpg, WilhelmQuistorp.JPG, HeinrichQuistorp.JPG<\/em><\/p>\n\n\n\n Oko\u0142o 1849 roku Johannes pozna\u0142 c\u00f3rk\u0119 szczeci\u0144skiego przedsi\u0119biorcy oraz radcy miejskiego Friedricha Ludwiga Theune, Minn\u0119. 9 czerwca 1852 roku para wzi\u0119\u0142a \u015blub w ko\u015bciele \u015bw. Jakuba w Szczecinie. Doczekali si\u0119 5 dzieci: Marie (30.06.1853), Heinricha (25.11.1856), Johanne (4.06.1858), Louise (23.09.1859) i Martina (3.12.1860). Minna zmar\u0142a w 1886 roku, 2 lata p\u00f3\u017aniej, 26.11.1888 roku, Johannes o\u017ceni\u0142 si\u0119 po raz drugi z Mathilde Leidloff. <\/p>\n\n\n\n W 1882 roku wycofa\u0142 si\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci biznesowej, przekazuj\u0105c imperium finansowe synowi Martinowi. Ten, po \u015bmierci ojca 9 maja 1899 roku, prowadzi\u0142 firm\u0119 wraz z Wilhelmem Jahnem, m\u0119\u017cem jego siostry Louise. <\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tki kariery zawodowej<\/strong><\/p>\n\n\n\n Johannes rozpocz\u0105\u0142 drog\u0119 zawodow\u0105 jako szesnastolatek, podejmuj\u0105c praktyk\u0119 w firmie J. G.<\/em> Michel Sohn<\/em> w Rostocku. Praktyk\u0119 uko\u0144czy\u0142 w 1842 roku. Po jej zako\u0144czeniu pozosta\u0142 w przedsi\u0119biorstwie, pracuj\u0105c jako pomocnik. Nast\u0119pnie zdobywa\u0142 do\u015bwiadczenie jako asystent w Stralsundzie. Wkr\u00f3tce jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 opu\u015bci\u0107 dotychczasowe miejsce pracy i spr\u00f3bowa\u0107 swoich si\u0142 w Szczecinie.<\/p>\n\n\n\n W szczeci\u0144skim Adressbuchu<\/em> (ksi\u0105\u017cce adresowej) pierwszy raz pojawi\u0142 si\u0119 w 1846 roku. Pe\u0142ni\u0142 wtedy funkcj\u0119 wykwalifikowanego pracownika handlowego. Pracowa\u0142 w firmie Goltdammer und Schleich<\/em>, a mieszka\u0142 u wsp\u00f3\u0142w\u0142a\u015bciciela firmy Carla Goltdammera. W tym samym czasie, jako ochotnik, zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do odbycia rocznej s\u0142u\u017cby wojskowej. Uko\u0144czy\u0142 j\u0105 ze stopniem porucznika rezerwy.<\/p>\n\n\n\n P\u00f3\u017aniej zatrudni\u0142 si\u0119 w firmie Rudolf Christian Gribel, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a po\u0142\u0105czenia morskie m.in. z Kopenhag\u0105, Ryg\u0105, Tallinem, Petersburgiem czy Gda\u0144skiem. Firma ta sta\u0142a si\u0119 jednym z najwi\u0119kszych armator\u00f3w w mie\u015bcie. Pe\u0142ni\u0142 tu te\u017c funkcj\u0119 wykwalifikowanego pracownika handlowego. W 1850 roku za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asn\u0105 firm\u0119. Nazwa\u0142 j\u0105 prosto: Johs. Quistorp & Co. Firma pocz\u0105tkowo mie\u015bci\u0142a si\u0119 na \u0141asztowni, a p\u00f3\u017aniej nad Odr\u0105 przy Bollwerk 3.<\/p>\n\n\n\n W 1855 roku Johannes Quistorp kupi\u0142 piec wapienniczy w Lubinie ko\u0142o Mi\u0119dzyzdroj\u00f3w. Piec sta\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkiem cementowni, czyli bran\u017cy, kt\u00f3ra w tamtych czasach by\u0142a w Niemczech praktycznie nieznana. Produkowa\u0142 cement portlandzki. W 1824 roku murarz Joseph Aspdin z Leeds otrzyma\u0142 patent na jego produkcj\u0119. On te\u017c nada\u0142 nazw\u0119 cement portlandzki. Nazwa pochodzi\u0142a od kamienia portlandzkiego, czyli wapienia wydobywanego na p\u00f3\u0142wyspie Portland na wybrze\u017cu kana\u0142u La Manche. <\/p>\n\n\n\n Fabryk\u0119 doskonale przygotowa\u0142 do r\u00f3\u017cnych zada\u0144. By\u0142a tu kopalnia kredy, produkowano beczki, wybudowano elektrowni\u0119, port, a nawet ma\u0142\u0105 stoczni\u0119, bo cement wysy\u0142ano w \u015bwiat frachtem morskim. Flota sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z 24 statk\u00f3w. Gdy lokalne z\u0142o\u017ca kredy przesta\u0142y wystarcza\u0107, Johannes zapewni\u0142 sobie prawa do wydobywania jej na Rugii. Do transportu wykorzystywa\u0142 w\u0142asn\u0105 firm\u0119 \u017ceglugow\u0105, kt\u00f3ra obs\u0142ugiwa\u0142a r\u00f3wnie\u017c trasy mi\u0119dzy Szczecinem a Lubinem. Dzi\u0119ki ogromnej wytrwa\u0142o\u015bci i pracowito\u015bci uda\u0142o si\u0119 Quistorpowi uczyni\u0107 z Lubina jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych cementowni w Niemczech.<\/p>\n\n\n Ju\u017c u progu swojej kariery przedsi\u0119biorczy Johannes Quistorp przywi\u0105zywa\u0142 du\u017c\u0105 wag\u0119 do kwestii socjalnych i warunk\u00f3w \u017cycia swoich pracownik\u00f3w. W jego firmie zatrudnienie znalaz\u0142o oko\u0142o 800 os\u00f3b, z my\u015bl\u0105 o nich wybudowano 150 mieszka\u0144. Powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c szko\u0142a podstawowa, biblioteka, \u015bwietlica oraz dom wd\u00f3w. Pracownikom zapewniono ubezpieczenie i opiek\u0119 zdrowotn\u0105, a tak\u017ce dost\u0119p do sklepu, w kt\u00f3rym oferowano dobrej jako\u015bci towary w przyst\u0119pnych cenach. Obowi\u0105zywa\u0142a jednak zasada, \u017ce zakup\u00f3w nie mo\u017cna by\u0142o dokonywa\u0107 na tak zwany zeszyt, czyli na kredyt.<\/p>\n\n\n\n Johannes anga\u017cowa\u0142 si\u0119 tak\u017ce w \u017cycie lokalnej spo\u0142eczno\u015bci, wspieraj\u0105c mi\u0119dzy innymi budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie, we wrze\u015bniu 2007 roku, dokonano niezwyk\u0142ego odkrycia. W kuli umieszczonej przy krzy\u017cu na szczycie \u015bwi\u0105tyni znaleziono miedzian\u0105 puszk\u0119. Znajdowa\u0142 si\u0119 tam statut Instytutu Kszta\u0142cenia oraz Sp\u00f3\u0142dzielni Pracowniczej z 1857 roku. <\/p>\n\n\n\n Instytucja ta prowadzi\u0142a pi\u0119cioletni\u0105 szko\u0142\u0119, a jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 obejmowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c system stypendi\u00f3w i nagr\u00f3d przyznawanych uczniom. W tych latach by\u0142o to nieszablonowe, prekursorskie dzia\u0142anie \u0142\u0105cz\u0105ce dobroczynno\u015b\u0107 z interesami rodz\u0105cego si\u0119 na Pomorzu przemys\u0142u. <\/p>\n\n\n\n W 1872 roku Johannes Quistorp za\u0142o\u017cy\u0142 sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105 Pommerscher Industrie Verein (Pomorskie Towarzystwo Przemys\u0142owe). Do tej sp\u00f3\u0142ki przeni\u00f3s\u0142 wiele swoich firm. W tym samym roku powsta\u0142a Cegielnia Parowa (Dampfziegelei) w Berndshof ko\u0142o Ueckermunde, Fabryka Produkt\u00f3w Chemicznych \u201eUnion\u201d oraz cegielnia w Glinkach ko\u0142o Szczecina. W 1882 roku za\u0142o\u017cy\u0142 ponadto Fabryk\u0119 Wyrob\u00f3w Szamotowych i Kostki Brukowej (Chamottewaren- und Pflastersteinfabrik) w Skolwinie ko\u0142o Szczecina. W 1888 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 kolejnej cementowni w Wolga\u015bcie. Oko\u0142o 1900 Martin j\u0105 rozbudowa\u0142. Tu r\u00f3wnie\u017c wybudowano 80 mieszka\u0144 dla pracownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywna<\/strong><\/p>\n\n\n\n 7 kwietnia 1866 roku powsta\u0142a szko\u0142a dla dziewcz\u0105t Ernestinenhof<\/strong>. Zapis testamentowy w wysoko\u015bci 4000 talar\u00f3w od panny Ernestine Kr\u00fcger ze Szczecina, kt\u00f3ra zmar\u0142a kilka lat wcze\u015bniej, by\u0142 pocz\u0105tkowym powodem za\u0142o\u017cenia instytucji. Od jej imienia pochodzi\u0142a nazwa szko\u0142y. Suma ta przez d\u0142ugi czas nie wystarcza\u0142a na realizacj\u0119 cel\u00f3w, ale w ko\u0144cu ziemia zosta\u0142a przekazana bezp\u0142atnie, a brakuj\u0105cy kapita\u0142 pozyskany. Opiek\u0119 nad o\u015brodkiem prowadzi\u0142o kuratorium pod przewodnictwem Johannesa Quistorpa. <\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowo prac\u0119 tutaj podj\u0119\u0142y trzy diakonisy z Kaiserswerth, kt\u00f3re by\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej zaanga\u017cowane w wyposa\u017cenie wn\u0119trz. Instytucja dzia\u0142a\u0142a w trzech g\u0142\u00f3wnych kierunkach: jako schronisko, szko\u0142a dla dziewcz\u0105t i \u017c\u0142obek dla niemowl\u0105t. Opiekowa\u0142a si\u0119 nimi jedna z diakonis, druga, opr\u00f3cz opieki nad niemowl\u0119tami, uczy\u0142a dziewcz\u0119ta czytania, pisania, arytmetyki i historii biblijnej, podczas gdy trzecia zarz\u0105dza\u0142a prac\u0105. Siostry r\u00f3wnie\u017c nadzorowa\u0142y prac\u0119 dziewcz\u0105t. Konieczne wi\u0119c sta\u0142o si\u0119 przyj\u0119cie kolejnych dw\u00f3ch diakonis, aby dziewcz\u0119ta nie musia\u0142y pracowa\u0107 bez opieki. Wychowanki, kt\u00f3re ju\u017c pracowa\u0142y poza o\u015brodkiem, mog\u0142y by\u0107 od czasu do czasu odwiedzane przez diakonis\u0119.<\/p>\n\n\n\n W listopadzie 1869 otwarto o\u015brodek Bethanien. W 1870 roku nawi\u0105zano wsp\u00f3\u0142prac\u0119 pomi\u0119dzy dwoma zarz\u0105dami (szpitala Bethanien i Ernestinenhof). Dziewcz\u0119ta zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c obj\u0119te bezp\u0142atn\u0105 opiek\u0105 szpitaln\u0105. Wkr\u00f3tce powo\u0142ano jeden wsp\u00f3lny zarz\u0105d dla obydwu instytucji. W 1913 roku otwarto nowy budynek, kt\u00f3ry ofiarowa\u0142 dziewcz\u0119tom du\u017ce, jasne pomieszczenia, centralne ogrzewanie, o\u015bwietlenie elektryczne i ciep\u0142\u0105 wod\u0119. O\u015brodek zamkni\u0119to w 1927 roku, rok p\u00f3\u017aniej ukaza\u0142y si\u0119 og\u0142oszenia o otwarciu p\u0142atnej Szko\u0142y gospodarstwa domowego dla dziewcz\u0105t Ernestinenhof z internatem. <\/p>\n\n\n\n W dzia\u0142alno\u015b\u0107 filantropijn\u0105 zaanga\u017cowany by\u0142 tak\u017ce Wilhelm Quistorp<\/strong>, m\u0142odszy o p\u00f3\u0142tora roku brat Johannesa, kt\u00f3ry kierowa\u0142 o\u015brodkiem pomocy mieszcz\u0105cym si\u0119 w podszczeci\u0144skiej \u017belechowej. Funkcj\u0119 t\u0119 sprawowa\u0142 w latach 1850\u20131858. Opr\u00f3cz \u201eRettungshaus\u201d prowadzi\u0142 tam r\u00f3wnie\u017c szko\u0142\u0119 dla diakon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wilhelm wcze\u015bniej uko\u0144czy\u0142 studia w Greifswaldzie i Halle, a nast\u0119pnie odby\u0142 sta\u017c w Hamburgu. Praca w \u017belechowej by\u0142a jednak dla niego du\u017cym obci\u0105\u017ceniem. By\u0142 przem\u0119czony, a jego stan zdrowia dodatkowo os\u0142abia\u0142 niedawno przebyty tyfus. Zaniepokojona o jego zdrowie \u017cona namawia\u0142a go, aby poszuka\u0142 spokojniejszej pracy na wsi. Wilhelm zdecydowa\u0142 si\u0119 wi\u0119c ubiega\u0107 o stanowisko pastora w Ducherow. Wyg\u0142osi\u0142 tam bardzo dobre kazanie pr\u00f3bne i jego kandydatura zosta\u0142a przyj\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n W 1865 roku Wilhelm rozpocz\u0105\u0142 budow\u0119 internatu i szko\u0142y przeznaczonej dla osieroconych dzieci z rodzin nauczycieli, pastor\u00f3w i misjonarzy. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w 1867 roku, budynek zosta\u0142 otwarty i otrzyma\u0142 nazw\u0119 Bugenhagenstift \u2013 Fundacja im. Bugenhagena. Materia\u0142y budowlane potrzebne do jego wzniesienia dostarczy\u0142a cementownia Johannesa w Lubinie. Prowadzenie o\u015brodka okaza\u0142o si\u0119 jednak dla Wilhelma du\u017cym wyzwaniem. Nie radzi\u0142 sobie najlepiej z jego zarz\u0105dzaniem, a narastaj\u0105ce problemy finansowe ostatecznie doprowadzi\u0142y do jego zwolnienia w 1882 roku. Wilhelm Quistorp zmar\u0142 10 maja 1887 roku w szpitalu w Greifswaldzie. Zosta\u0142 pochowany na cmentarzu przy ko\u015bciele w Ducherow. Do dzi\u015b zachowa\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno budynek Bugenhagenstift, jak i gr\u00f3b Wilhelma Quistorpa na miejscowym cmentarzu. <\/p>\n\n\n\n W 1866 roku rozpocz\u0119\u0142a sw\u00f3j \u017cywot jedna z najwa\u017cniejszych inwestycji charytatywnych Quistorp\u00f3w. Johannes zakupi\u0142 w\u00f3wczas 20 akr\u00f3w ziemi u zbiegu dzisiejszych ulic Wawrzyniaka i Mickiewicza, na kt\u00f3rych rozpocz\u0105\u0142 realizacj\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119cia, kt\u00f3re z czasem mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 jednym z wa\u017cnych miejsc opieki i pomocy w Szczecinie \u2013 Betani\u0105<\/strong>. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, 13 pa\u017adziernika 1868 roku, do nowo wzniesionego budynku wprowadzi\u0142o si\u0119 siedem diakonis, pastor Bramesfeld, siostra Emma Linden oraz doktor Kugler. Oficjalna inauguracja zak\u0142adu odby\u0142a si\u0119 28 listopada 1869 roku. Uroczystego otwarcia dokona\u0142 generalny superintendent Pomorza Albert Zygmunt Jaspis. Betania by\u0142a nie tylko miejscem leczenia i opieki, lecz tak\u017ce kszta\u0142cenia i wychowania.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c wkr\u00f3tce Betania musia\u0142a zmierzy\u0107 si\u0119 z wyzwaniem, kt\u00f3rego nikt wcze\u015bniej nie planowa\u0142. W 1870 roku, w zwi\u0105zku z wojn\u0105 francusko-prusk\u0105, w zaledwie osiem tygodni wzniesiono na jej terenie drewniany barak z werand\u0105, przeznaczony dla rannych \u017co\u0142nierzy. Rok p\u00f3\u017aniej uko\u0144czono budow\u0119 g\u0142\u00f3wnego gmachu szpitala. W tym samym czasie powsta\u0142y tak\u017ce budynek dla kobiet, izba przyj\u0119\u0107 oraz dom pastora. <\/p>\n\n\n 14 listopada 1875 roku Johannes Quistorp podpisa\u0142 akt darowizny, przekazuj\u0105c szpital korporacji. Nie poprzesta\u0142 jednak na samym przekazaniu maj\u0105tku \u2013 zadba\u0142 r\u00f3wnie\u017c o najubo\u017cszych, funduj\u0105c kilka \u0142\u00f3\u017cek przeznaczonych dla os\u00f3b, kt\u00f3rych nie by\u0142o sta\u0107 na leczenie. W kolejnych latach na terenie Betanii powstawa\u0142y nast\u0119pne budynki, tworz\u0105c coraz wi\u0119kszy i bardziej samowystarczalny kompleks. W 1883 roku szpitalny ko\u015bci\u00f3\u0142 zosta\u0142 otwarty dla wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Na pocz\u0105tku XX wieku kompleks nadal si\u0119 rozwija\u0142. W 1904 roku g\u0142\u00f3wny budynek Betanii powi\u0119kszono o nowe skrzyd\u0142o mieszkalne, wcze\u015bniej diakonisy mieszka\u0142y na poddaszu. \u0106wier\u0107 wieku p\u00f3\u017aniej, 1 wrze\u015bnia 1929 roku, w miejscu dawnej restauracji Tivoli otwarto seminarium diakonis. Powsta\u0142a przy nim r\u00f3wnie\u017c szko\u0142a dla dzieci oraz \u017c\u0142obek. W tym samym roku, po \u015bmierci Martina Quistorpa, na terenie szpitala ods\u0142oni\u0119to jego popiersie.<\/p>\n\n\n\n W kwietniu 1945 roku siostry Betanki musia\u0142y opu\u015bci\u0107 Szczecin. Wiele z nich znalaz\u0142o schronienie w Bugenhagenstift w Ducherow. Ich ucieczka i ewakuacja odbywa\u0142y si\u0119 jednak w tragicznych warunkach. Oko\u0142o osiemdziesi\u0119ciu si\u00f3str zgin\u0119\u0142o podczas drogi.<\/p>\n\n\n\n W ko\u0144cowym okresie swej aktywno\u015bci biznesowej, w 1880 roku, Johannes Quistorp w imieniu sp\u00f3\u0142ki Westend przekaza\u0142 bezp\u0142atnie plac pod budow\u0119 Gimnazjum im. Kr\u00f3la Wilhelma<\/strong>. Obecnie w tym miejscu mie\u015bci si\u0119 m. in. Rektorat Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego. Warto jednak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce pierwszy wybudowany na tej parceli budynek znajduje si\u0119 do dzi\u015b, tu\u017c za rogiem, przy ulicy Wielkopolskiej. <\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142alno\u015b\u0107 budowlana<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1 maja 1866 roku Johannes Quistorp przyst\u0105pi\u0142 do sp\u00f3\u0142ki utworzonej w Berlinie przez Alberta Werckmeistra. W sk\u0142adzie tej sp\u00f3\u0142ki byli te\u017c bankier Eichborn, dyrektor loterii Tuchen oraz mistrz budowlany Martin Gropius. W 1867 roku Werckmeister opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eWestend i kwestia mieszkaniowa\u201d, w kt\u00f3rej wyja\u015bni\u0142 dok\u0142adnie swoje zamierzenia. Martin Gropius dokona\u0142 podzia\u0142u gruntu na dzia\u0142ki budowlane. W 1867 roku wybudowano pierwszy dom. Do dzi\u015b mo\u017cemy go zobaczy\u0107 na berli\u0144skim Westendzie. W wyniku choroby, a p\u00f3\u017aniej \u015bmierci Alberta Werckmeistera zarz\u0105dzanie firm\u0105 przej\u0105\u0142 Johannes Quistorp. W kwietniu 1868 roku pierwsza sp\u00f3\u0142ka na Westendzie zosta\u0142a rozwi\u0105zana. Dwa miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej brat Johannesa, Heinrich, wraz Ferdinandem Scheiblerem za\u0142o\u017cy\u0142 bli\u017aniacz\u0105 firm\u0119 \u201eWestend-Gesellschaft H. Quistorp & Co. zu Berlin\u201d. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0119to budow\u0119 willi. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Bracia postawili na szybki rozw\u00f3j budownictwa willowego na obrze\u017cach miast. 6 lipca 1871 roku, wraz z Augustem Hornem, Heinrichem Christophem Burmeisterem i Ernstem Petzholtzem kupili od wdowy Julie Moses podszczeci\u0144skie maj\u0105tki Friedrichshof i Schwankenheim, tworz\u0105c przy tym Akcyjne Towarzystwo Budowlane \u201eWestend Stettin<\/strong>\u201d.<\/p>\n\n\n\n Po zakupie, w\u0142a\u015bciciele sp\u00f3\u0142ki \u201eWestend” zmienili nazw\u0119 osiedla na odpowiadaj\u0105c\u0105 nazwie sp\u00f3\u0142ki (w tym czasie powsta\u0142a ju\u017c dzielnica Westend w Londynie, a w 1867 roku wybudowano pierwszy dom na berli\u0144skim Westendzie). Zadaniem sp\u00f3\u0142ki by\u0142a budowa willowej dzielnicy z pi\u0119knymi ogrodami dla bogatszych mieszka\u0144c\u00f3w miasta. <\/p>\n\n\n\n Sp\u00f3\u0142ka kupi\u0142a tereny znajduj\u0105ce si\u0119 blisko umocnie\u0144 szczeci\u0144skiego Fortu Wilhelm, w zwi\u0105zku z tym nale\u017ca\u0142o spe\u0142ni\u0107 wiele warunk\u00f3w, kt\u00f3re w tamtych czasach restrykcyjnie regulowa\u0142y zasady zabudowy na przyfortecznych obszarach. W odleg\u0142o\u015bci 600 m do 1000 m mo\u017cna by\u0142o wznosi\u0107 dwukondygnacyjne budynki drewniane lub szachulcowe. W\u0142a\u015bciciele takich budynk\u00f3w musieli podpisa\u0107 zgod\u0119, \u017ce w razie wojny rozbior\u0105 je na sw\u00f3j koszt. Powy\u017cej 1000 m od twierdzy wolno by\u0142o wznosi\u0107 bardziej trwa\u0142e budowle. <\/p>\n\n\n\n 30 maja 1873 roku zapad\u0142a decyzja o likwidacji twierdzy w Szczecinie. Od tej pory wszelkie utrudnienia zosta\u0142y zniesione.<\/p>\n\n\n\n Wzg\u00f3rze Arndta i Park Kasprowicza<\/strong><\/p>\n\n\n\n W 1869 roku, w setn\u0105 rocznic\u0119 urodzin niemieckiego pisarza, ods\u0142oni\u0119to pomnik Ernsta Moritza Arndta. Teren wok\u00f3\u0142 niego uporz\u0105dkowano, ustawiono fontann\u0119, urz\u0105dzono kwiatowe kobierce, posadzono drzewa i postawiono \u0142aweczki. W tym miejscu wcze\u015bniej znajdowa\u0142 si\u0119 sad owocowy. By\u0142 to pierwszy etap powstawania wsp\u00f3\u0142czesnego Parku Kasprowicza<\/strong> (wcze\u015bniej Parku im. Johannesa Quistorpa). Powoli zagospodarowywano kolejne tereny. Powsta\u0142o alpinarium, ustawiono \u0142awki, wybudowano mostki i posadzono kolejne ro\u015bliny. Dzie\u0142o ojca kontynuowa\u0142 jego syn Martin. <\/p>\n\n\n 10 grudnia 1908 roku, przy okazji sprzeda\u017cy teren\u00f3w, Martin podarowa\u0142 miastu park wraz ze Wzg\u00f3rzem Arndta<\/strong>. Wtedy park otrzyma\u0142 oficjaln\u0105 nazw\u0119 Quistorp Park<\/strong>. Wiosn\u0105 1924 roku Martin sprzeda\u0142 miastu teren, na kt\u00f3rym obecnie stoi Urz\u0105d Miasta. Dodatkowo przekaza\u0142 za darmo teren, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nazywamy Jasnymi B\u0142oniami<\/strong> (dawniej B\u0142onia im. Martina Quistorpa).<\/p>\n\n\n\n W 1890 roku na terenie osiedla Eckerberg otwarto dom opieki dla os\u00f3b starszych. Nast\u0119pnie otworzono tu sanatorium dla os\u00f3b nerwowo chorych oraz rekonwalescent\u00f3w po ci\u0119\u017ckich chorobach. Nazwiskiem Ernsta Moritza Arndta nazwano te\u017c i ten o\u015brodek. W tym miejscu obecnie znajduj\u0105 Syrenie Stawy. <\/p>\n\n\n\n Johannes Quistorp zak\u0142ada\u0142 te\u017c restauracje: Grand Restaurant Westend, Friedrichshof, Forsthaus Eckerberg, Lindenhof, Molkerei Eckerberg. Ostatnia restauracja to kompleks zawieraj\u0105cy m. in. wytw\u00f3rni\u0119 win, sady, mleczarni\u0119 i szko\u0142\u0119. Martin za\u015b przebudowa\u0142 dawny m\u0142yn i za\u0142o\u017cy\u0142 restauracj\u0119 Am Westendsee nad obecnym jeziorkiem Rusa\u0142ka. <\/p>\n\n\n\n Friedenshof<\/strong><\/p>\n\n\n\n Latem 1875 roku powsta\u0142 pensjonat Friedenshof, Minna (\u017cona Johannesa) przyj\u0119\u0142a wtedy pierwsze wychowanki do domu Quistorp\u00f3w. W 1877 roku Johannes przebudowa\u0142 budynek dawnej gorzelni na szko\u0142\u0119 z internatem dla dziewcz\u0105t. Budynek ten sta\u0142 w miejscu dzisiejszego Placu imienia Ga\u0142czy\u0144skiego. Z biegiem lat plac\u00f3wka rozwija\u0142a si\u0119 wraz z otaczaj\u0105c\u0105 j\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 miasta. W 1898 roku rozpocz\u0119to budow\u0119 sali gimnastycznej, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 kolejnym elementem rozwijaj\u0105cego si\u0119 kompleksu szkolnego.<\/p>\n\n\n\n Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w 1904 roku, szko\u0142a przej\u0119\u0142a stoj\u0105cy tu\u017c obok budynek nale\u017c\u0105cy niegdy\u015b do Heinricha Quistorpa. Gmach ten przetrwa\u0142 do dzi\u015b, stanowi\u0105c jeden ze \u015blad\u00f3w tamtej epoki.<\/p>\n\n\n\n W 1917 roku na budynku ods\u0142oni\u0119to pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0119, nadaj\u0105c mu nazw\u0119 \u201eHaus Hindenburg\u201d. Upami\u0119tnia\u0142a ona wizyt\u0119 Paula Hindenburga w 1879 roku, w czasie kt\u00f3rego pozna\u0142 on swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0119. <\/p>\n\n\n\n Szko\u0142a \u015brednia dla dziewcz\u0105t zawsze by\u0142a w\u0142asno\u015bci\u0105 Quistorp\u00f3w. Po \u015bmierci Johannesa zwierzchnictwo obj\u0105\u0142 jego syn Martin, a po jego \u015bmierci syn siostry Martina, Louise \u2013 Heinrich Jahn. Szko\u0142a zosta\u0142a zamkni\u0119ta w 1937 roku, kiedy \u00f3wczesne w\u0142adze planowa\u0142y umie\u015bci\u0107 w niej siostry zwi\u0105zane z nazistowskim re\u017cimem. <\/p>\n\n\n\n Martin Quistorp<\/strong><\/p>\n\n\n\n Martin Quistorp kontynuowa\u0142 dzie\u0142o ojca. Prowadzi\u0142 firmy, dba\u0142 o interesy. Prowadzi\u0142 te\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105. W 1903 roku ufundowa\u0142 Dom Nauczycielek przy obecnej ulicy Siemiradzkiego. Podarowa\u0142 te\u017c ziemi\u0119 na budow\u0119 O\u015brodka dla g\u0142uchoniemych (Taubstummenheim). Pomorskiemu Stowarzyszeniu Kot\u0142\u00f3w Parowych podarowa\u0142 grunt tu\u017c przy Jasnych B\u0142oniach celem wybudowania siedziby. Uroczyste otwarcie budynku nast\u0105pi\u0142o w styczniu 1929 roku. Pod jego opiek\u0105 powsta\u0142y te\u017c kolejne osiedla mieszkaniowe: Nowy Westend oraz Braunsfelde (dzisiejsze Pogodno). Domy by\u0142y tu wyposa\u017cone w najnowsze zdobycze techniki: wodoci\u0105gi i elektryczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n W 1900 roku Martin zam\u00f3wi\u0142 wybudowanie wie\u017cy upami\u0119tniaj\u0105cej jego zmar\u0142ego ojca. Otwarcie wie\u017cy w Lasku Arko\u0144skim (Eckerberger Wald) nast\u0105pi\u0142o 14 maja 1904 roku. Dzisiaj mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 ruiny tej wie\u017cy, zburzonej podczas nalot\u00f3w alianckich w czasie II wojny \u015bwiatowej. <\/p>\n\n\n Martin zmar\u0142 6 wrze\u015bnia 1929 roku. Kilka dni wcze\u015bniej odby\u0142o si\u0119 uroczyste otwarcie kolejnego budynku Betanii, Seminarium diakonis ze szko\u0142\u0105 dla dzieci i \u017c\u0142obkiem. Martin ju\u017c w tej uroczysto\u015bci nie uczestniczy\u0142, le\u017ca\u0142 w szpitalu. Groby rodziny Quistorp\u00f3w znajdziemy na ma\u0142ym cmentarzu na terenie Betanii.<\/p>\n\n\n\n Tytu\u0142y honorowe i upami\u0119tnienia<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zar\u00f3wno Johannes jak i jego syn Martin zostali uhonorowani tytu\u0142em Kommerzienrat (radca handlowy)<\/em>. Nadawano go zas\u0142u\u017conym przedsi\u0119biorcom i kupcom. Johannes uzyska\u0142 ten tytu\u0142 w pa\u017adzierniku 1872 roku, a Martin w sierpniu 1910 roku. W latach 1852 \u2013 1866 Johannes pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 konsula hanowerskiego w Szczecinie. Rol\u0119 t\u0119 pe\u0142ni\u0142 do momentu zlikwidowania Hanoweru jako niepodleg\u0142ego kr\u00f3lestwa i w\u0142\u0105czenia do Kr\u00f3lestwa Prus. W maju 1929 roku przyznano Martinowi tytu\u0142 Honorowego Senatora Uniwersytetu w Greifswaldzie. Ojca i syna upami\u0119tniono g\u0142azem w Lubinie. W Mi\u0119dzyzdrojach g\u0142azem i nazw\u0105 promenady upami\u0119tniono syna.<\/p>\n\n\n\n Karty pocztowe w zasobach autorki<\/p>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-23-1024x656.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-28-1024x645.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-25-1024x642.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-26-1024x646.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/image-27-1024x641.jpeg\")
![\"Quiz\"](\"https:\/\/historiapomorza.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Gemini_Generated_Image_b53pglb53pglb53p-2-687x1024.png\")
<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n