{"id":4098,"date":"2026-10-24T11:02:13","date_gmt":"2026-10-24T11:02:13","guid":{"rendered":"https:\/\/historiapomorza.pl\/?post_type=epoka&p=4098"},"modified":"2026-10-24T11:12:03","modified_gmt":"2026-10-24T11:12:03","slug":"prora-zapomniany-gigant-nad-baltykiem","status":"publish","type":"epoka","link":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/epoka\/prora-zapomniany-gigant-nad-baltykiem\/","title":{"rendered":"Prora. Zapomniany gigant nad Ba\u0142tykiem"},"content":{"rendered":"\n

– \u015bwiadectwo nazistowskiej in\u017cynierii spo\u0142ecznej<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Widok z lotu ptaka na \u201eKolosa z Prory\u201d, widok og\u00f3lny, w tle laguna Kleiner Jasmunder Bodden, 2020, fot. Ralf Roletschek\/ Roletschek.at, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:20-07-06-Prora-RalfR-DJI_0120.jpg, (CC BY-SA 1.0 Finland)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Nazizm \u2013 i s\u0142usznie \u2013 kojarzy nam si\u0119 przede wszystkim jako nieludzki system terroru i ludob\u00f3jstwa. Nie mo\u017cna jednak zapomina\u0107, \u017ce dla zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci Niemc\u00f3w przez lata by\u0142 systemem, w kt\u00f3rym realizowali swoje potrzeby, nadzieje, aspiracje. Znajdowali w nim nie tylko powody do dumy z wy\u017cszo\u015bci nad innymi narodami, ale tak\u017ce wymierne korzy\u015bci materialne i realizacj\u0119 codziennych potrzeb.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy w styczniu 1933 roku Adolf Hitler zosta\u0142 kanclerzem Niemiec, nie mia\u0142 jeszcze powszechnego poparcia. Miliony Niemc\u00f3w g\u0142osowa\u0142y wcze\u015bniej na inne partie, a zw\u0142aszcza w \u015brodowiskach robotniczych silne by\u0142y wp\u0142ywy socjaldemokrat\u00f3w i komunist\u00f3w. Nazi\u015bci d\u0105\u017cyli wi\u0119c do czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko zdobycie w\u0142adzy – chcieli trwale podporz\u0105dkowa\u0107 sobie spo\u0142ecze\u0144stwo i sprawi\u0107, aby ludzie uto\u017csamiali w\u0142asne powodzenie z sukcesem re\u017cimu. Temu s\u0142u\u017cy\u0142a propaganda \u201ewsp\u00f3lnoty narodowej\u201d (Volksgemeinschaft), przedstawianej jako spo\u0142ecze\u0144stwo bez podzia\u0142\u00f3w klasowych, zjednoczone wok\u00f3\u0142 Hitlera, cho\u0107 z wykluczeniem \u017byd\u00f3w i przeciwnik\u00f3w nazizmu.<\/p>\n\n\n\n

Stopniowej likwidacji niezale\u017cnych organizacji towarzyszy\u0142o tworzenie struktur zale\u017cnych od NSDAP. Tak\u0105 rol\u0119, zar\u00f3wno dla robotnik\u00f3w, jak i pracodawc\u00f3w, wyznaczono Niemieckiemu Frontowi Pracy (Deutsche Arbeitsfront, DAF), powsta\u0142emu 10 maja 1933 roku. Na jego czele stan\u0105\u0142 Robert Ley, jeden z bliskich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Hitlera. Zadaniem DAF by\u0142o dyscyplinowanie pracownik\u00f3w do wykonywania zada\u0144 zwi\u0105zanych z interesem pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Hitler zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 z niebezpiecze\u0144stwa wywo\u0142ania tymi dzia\u0142aniami niezadowolenia w spo\u0142ecze\u0144stwie. Chc\u0105c temu zapobiec 27 listopada 1933 roku w strukturach DAF powo\u0142ano do \u017cycia organizacj\u0119 Kraft durch Freude (KdF, \u201eSi\u0142a przez rado\u015b\u0107\u201d). Mia\u0142a ona zapewni\u0107 pracuj\u0105cym r\u00f3\u017cnego rodzaju \u015bwiadczenia socjalne oraz organizowa\u0107 atrakcyjne formy sp\u0119dzania wolnego czasu. W du\u017cej mierze wzorcem dla KdF by\u0142a w\u0142oska faszystowska Opera Nazionale Dopolavoro, zajmuj\u0105ca si\u0119 wypoczynkiem i kultur\u0105 pracownik\u00f3w. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Zorganizowana turystyka \u201eKraft durch Freude\u201d, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Kraft-Zug.jpg<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

KdF faktycznie oferowa\u0142a atrakcyjne formy wypoczynku – jednodniowe wycieczki, w\u0119dr\u00f3wki piesze, wyjazdy kolejowe, pobyty wypoczynkowe i rejsy morskie. Umo\u017cliwia\u0142a udzia\u0142 w przedstawieniach teatralnych, seansach filmowych, zaj\u0119ciach sportowych, kursach rozwijaj\u0105cych zainteresowania. Gwarantowa\u0142a przy tym atrakcyjne ceny, co pozwala\u0142o na korzystanie przez szerokie masy z rozrywek do niedawna dost\u0119pnych wy\u0142\u0105cznie bogatszym. Dla wielu nowym do\u015bwiadczeniem by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 sp\u0119dzania urlopu poza miastem, tak\u017ce nad morzem. Tylko do 1935 roku w kr\u00f3tkich wycieczkach KdF wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 oko\u0142o 5,7 miliona os\u00f3b, a w rejsach morskich oko\u0142o 120 tysi\u0119cy, cho\u0107 w tych najatrakcyjniejszych uczestniczy\u0142a g\u0142\u00f3wnie elita faszystowska. Atrakcyjne wydarzenia przyczynia\u0142y si\u0119 do wzrostu poparcia dla rz\u0105d\u00f3w NSDAP i Adolfa Hitlera.<\/p>\n\n\n\n

Za KdF sta\u0142a jednak nie tylko propaganda. W\u0142adze liczy\u0142y, \u017ce zadowoleni, wypocz\u0119ci i zdrowi pracownicy b\u0119d\u0105 bardziej wydajni, a jednocze\u015bnie mniej sk\u0142onni do protestu. Jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 u\u0142atwia\u0142a te\u017c przygotowanie spo\u0142ecze\u0144stwa do wysi\u0142ku wojennego. <\/p>\n\n\n\n

Najbardziej spektakularnym wyrazem ambicji KdF by\u0142y plany wielkich o\u015brodk\u00f3w wypoczynkowych, kt\u00f3re mia\u0142y jednocze\u015bnie przyjmowa\u0107 tysi\u0105ce urlopowicz\u00f3w. Tak narodzi\u0142 si\u0119 projekt nadba\u0142tyckiego kompleksu w Prorze na Rugii. Jego ogromna skala mia\u0142a demonstrowa\u0107 mo\u017cliwo\u015bci organizacyjne re\u017cimu i urzeczywistnia\u0107 propagandow\u0105 wizj\u0119 masowego wypoczynku. W 1935 roku od rodziny Putbus pozyskano atrakcyjne tereny nadmorskie na wschodnim wybrze\u017cu Rugii, pomi\u0119dzy Binz i Sassnitz. D\u0142uga, piaszczysta pla\u017ca otoczona sosnowym lasem dawa\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia ogromnego kompleksu turystycznego. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Hitler na wystawie w Berlinie ogl\u0105da model planowanego kurortu w Prorze, pocz. 1937, DP
(reprodukcja w\u0142asna z wystawy Dokumentationszentrum Prora).<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Autorem koncepcji architektonicznej by\u0142 Clemens Klotz, a jej wst\u0119pn\u0105 wersj\u0119 pokazano we wrze\u015bniu 1935 roku podczas zjazdu NSDAP w Norymberdze. Za\u0142o\u017cenia by\u0142y gigantyczne: wszystkie pokoje go\u015bcinne mia\u0142y widok na Ba\u0142tyk, a centralna hala uroczysto\u015bci mia\u0142a pomie\u015bci\u0107 20 tysi\u0119cy os\u00f3b. Kr\u0105\u017cy\u0142y nawet plotki (niepotwierdzone), \u017ce o wyborze koncepcji mia\u0142 zdecydowa\u0107 osobi\u015bcie Adolf Hitler. <\/p>\n\n\n\n

W sk\u0142ad kompleksu wesz\u0142o osiem wielkich blok\u00f3w mieszkalnych, ka\u017cdy o d\u0142ugo\u015bci blisko p\u00f3\u0142 kilometra. Tworzy\u0142y zwarty ci\u0105g przylegaj\u0105cy do pla\u017cy o d\u0142ugo\u015bci ponad 4,5 kilometra. Planowano zbudowanie oko\u0142o 10 tysi\u0119cy niewielkich pokoi dwuosobowych, czyli 20 tysi\u0119cy miejsc noclegowych. Oznacza\u0142o to mo\u017cliwo\u015b\u0107 przyj\u0119cia nawet oko\u0142o miliona wczasowicz\u00f3w rocznie. Pokoje mia\u0142y do\u015b\u0107 surowe wyposa\u017cenie, za to planowano stworzenie rozbudowanej infrastruktury wsp\u00f3lnej. Sk\u0142ada\u0142y si\u0119 na ni\u0105 jadalnie, sale spotka\u0144, baseny, zaplecze us\u0142ugowe, w\u0142asna piekarnia, ogrody i urz\u0105dzenia rekreacyjne. Monumentalna hala i rozleg\u0142e place mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 rozrywce, ale i zbiorowym uroczysto\u015bciom.<\/p>\n\n\n\n

Kamie\u0144 w\u0119gielny pod budow\u0119 po\u0142o\u017cono 2 maja 1936 roku. Uroczysto\u015b\u0107 z udzia\u0142em Roberta Leya, przedstawicieli marynarki wojennej i lotnictwa transmitowano przez radio. Przez nast\u0119pne dwa lata dopracowywano dokumentacj\u0119 i prowadzono roboty ziemne oraz przygotowawcze. Wiosn\u0105 1938 roku ruszy\u0142y na du\u017c\u0105 skal\u0119 prace nad fundamentami i wznoszeniem budynk\u00f3w. Do lata 1939 roku osiem blok\u00f3w mieszkalnych i cz\u0119\u015b\u0107 zabudowy centralnej osi\u0105gn\u0119\u0142y stan surowy. Przy inwestycji zatrudniono liczne przedsi\u0119biorstwa budowlane; w okresach nat\u0119\u017cenia prac jednocze\u015bnie na placu budowy przebywa\u0142o nawet oko\u0142o 9 tysi\u0119cy robotnik\u00f3w. Entuzjazm zwi\u0105zany z rozbudow\u0105 Prory spowodowa\u0142, \u017ce jeszcze w trakcie budowy rozwa\u017cano stworzenie ca\u0142ej sieci podobnych obiekt\u00f3w, a pierwszym w kolejno\u015bci mia\u0142 by\u0107 o\u015brodek w pobli\u017cu Ko\u0142obrzegu. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Budowa kompleksu wypoczynkowego KdF w Prorze, 1937, \u017ar\u00f3d\u0142o: Bundesarchiv, Bild 183-2008-0118-500 (CC-BY-SA 3.0)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wkr\u00f3tce jednak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce o ile idea budowy Prory mia\u0142a wspomaga\u0107 wielkie plany nazist\u00f3w, to w praktyce przygotowania do wojny spowalnia\u0142y inwestycj\u0119. Wznoszenie wielkich k\u0105pielisk konkurowa\u0142o o materia\u0142y, pieni\u0105dze i robotnik\u00f3w z przedsi\u0119wzi\u0119ciami wojskowymi oraz budownictwem mieszkaniowym. Nawet zwykli obywatele zacz\u0119li dostrzega\u0107, \u017ce monumentalna inwestycja utrudnia i ogranicza mo\u017cliwo\u015bci budowy mieszka\u0144. 1 wrze\u015bnia 1939 roku, wraz z niemieck\u0105 napa\u015bci\u0105 na Polsk\u0119 i pocz\u0105tkiem II wojny \u015bwiatowej, zasadnicze prace budowlane przerwano. Firmy, robotnik\u00f3w i materia\u0142y skierowano do zada\u0144 uznanych za wa\u017cniejsze dla wojny, mi\u0119dzy innymi niedalekiego o\u015brodka w Peenem\u00fcnde. Na Rugii pozosta\u0142 kilkukilometrowy szereg nieuko\u0144czonych budynk\u00f3w – materialny \u015blad projektu, kt\u00f3ry zd\u0105\u017cy\u0142 odnie\u015b\u0107 sukces propagandowy, lecz nie spe\u0142ni\u0142 swojej podstawowej obietnicy. Do wybuchu wojny Prora nie przyj\u0119\u0142a ani jednego wczasowicza. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Budowa kompleksu KdF w Prorze, stan surowy, 1939, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o: reprodukcja w\u0142asna z wystawy Dokumentationszentrum Prora.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Potrzeby wojny spowodowa\u0142y, \u017ce ju\u017c w 1940 roku Prorze wyznaczono inne funkcje. Pocz\u0105tkowo sta\u0142a si\u0119 miejscem przygotowania oddzia\u0142\u00f3w niemieckiej policji porz\u0105dkowej (Ordnungspolizei). Przez o\u015brodek przesz\u0142o oko\u0142o dziesi\u0119ciu takich jednostek. Pe\u0142ni\u0142y one funkcje pomocnicze, zajmowa\u0142y si\u0119 organizacj\u0105 ob\u0142aw na \u017byd\u00f3w, zabezpieczaniem transport\u00f3w deportacyjnych, uczestniczy\u0142y w likwidacji getta bia\u0142ostockiego, niekt\u00f3re trafia\u0142y te\u017c na front. Od 1942 roku kolejne pomieszczenia Prory s\u0142u\u017cy\u0142y szkoleniu m\u0142odych kobiet przygotowywanych do pracy w s\u0142u\u017cbach \u0142\u0105czno\u015bci Kriegsmarine. Uczy\u0142y si\u0119 obs\u0142ugi central telefonicznych, urz\u0105dze\u0144 radiowych i przekazywania meldunk\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych i najbardziej dramatycznych cz\u0119\u015bci wojennej historii Prory stanowi wykorzystanie je\u0144c\u00f3w wojennych i robotnik\u00f3w przymusowych. Ju\u017c w listopadzie 1939 roku skierowano tu polskich je\u0144c\u00f3w wojennych. Wykonywali prace porz\u0105dkowe, zabezpieczali teren oraz utrzymywali niedoko\u0144czon\u0105 budow\u0119. Mieszkali w wyj\u0105tkowo trudnych warunkach, w barakach na placu budowy. P\u00f3\u017aniej pojawili si\u0119 tak\u017ce cywilni robotnicy przymusowi, sprowadzani do Niemiec z okupowanych kraj\u00f3w. Od lata 1943 roku na po\u0142udniowym odcinku kompleksu pracowa\u0142y setki os\u00f3b przymusowo wywiezionych ze Zwi\u0105zku Radzieckiego. Ich zadaniem by\u0142o przygotowanie prowizorycznych pomieszcze\u0144 dla ludzi pozbawionych dom\u00f3w podczas nalot\u00f3w, a w 1944 roku na potrzeby lazaretu. Do tego ostatniego celu zreszt\u0105 przewidywano Pror\u0119 ju\u017c na etapie projektowania. Na prze\u0142omie 1944 i 1945 roku na Rugii pojawiali si\u0119 uchod\u017acy i ewakuowani z zagro\u017conych przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 wschodnich obszar\u00f3w Rzeszy. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich trafi\u0142a do dost\u0119pnych pomieszcze\u0144 Prory. <\/p>\n\n\n\n

Z chwil\u0105 zaj\u0119cia Rugii przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 na pocz\u0105tku maja 1945 r. Prora przedstawia\u0142a sob\u0105 ogromny, ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 wzd\u0142u\u017c wybrze\u017ca, nieuko\u0144czony zesp\u00f3\u0142 budynk\u00f3w, z kt\u00f3rych ostatecznie \u017caden nie odpowiada\u0142 formie planowanej przez Roberta Leya i Clemensa Klotza.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Plan kompleksu w Prorze, 1945, na podstawie: fot. Presse03, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Plan_Prora_1945%2B2009.png, (CC-BY-SA 3.0)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W cz\u0119\u015bci budynk\u00f3w nadal mieszkali uchod\u017acy wojenni, a wkr\u00f3tce pojawili si\u0119 kolejni, przesiedle\u0144cy z teren\u00f3w na wsch\u00f3d od Odry i Nysy \u0141u\u017cyckiej, w tym tak\u017ce z cz\u0119\u015bci Pomorza zaj\u0119tego przez Polsk\u0119. Wykorzystywano przede wszystkim istniej\u0105ce wcze\u015bniej budynki zaplecza, a tak\u017ce fragmenty g\u0142\u00f3wnego kompleksu, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o cho\u0107 cz\u0119\u015bciowo przystosowa\u0107 do \u017cycia. Mieszka\u0144cy nie mieli odpowiedniego ogrzewania, sanitariat\u00f3w, wyposa\u017cenia i stabilnego zaopatrzenia. Betonowe szkielety, projektowane jako cz\u0119\u015b\u0107 nowoczesnego kurortu, sta\u0142y si\u0119 ch\u0142odnym i nieprzyjaznym schronieniem. W nied\u0142ugim czasie do Prory Rosjanie zacz\u0119li zsy\u0142a\u0107 osoby internowane w swojej strefie okupacyjnej Niemiec. Pod koniec 1945 roku przetrzymywano tu tak\u017ce wyw\u0142aszczonych w\u0142a\u015bcicieli du\u017cych maj\u0105tk\u00f3w ziemskich. <\/p>\n\n\n\n

W tym samym czasie administracja okupacyjna stopniowo zacz\u0119\u0142a usuwa\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w cywilnych rozwa\u017caj\u0105c wykorzystanie Prory do cel\u00f3w wojskowych. W po\u0142owie listopada 1945 roku oko\u0142o 2000 uchod\u017ac\u00f3w z obozu Prora otrzyma\u0142o rozkaz opuszczenia swoich kwater. Musieli oni przenie\u015b\u0107 si\u0119 do nieogrzewanych hoteli i pensjonat\u00f3w w Binz. <\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnocze\u015bnie  dokonywano demonta\u017cu istniej\u0105cych jeszcze cenniejszych sprz\u0119t\u00f3w (np. instalacje grzewcze). Sam obiekt ulega\u0142 degradacji, szaber by\u0142 dzie\u0142em zar\u00f3wno \u017co\u0142nierzy radzieckich, jak i okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. Dzie\u0142a destrukcji dope\u0142ni\u0142y eksplozje, kt\u00f3re zniszczy\u0142y mury cz\u0119\u015bci zabudowy przez co obiekt utraci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 swojej pierwotnej ci\u0105g\u0142o\u015bci architektonicznej. Trzy z o\u015bmiu blok\u00f3w zosta\u0142y po wojnie prawie ca\u0142kowicie zrujnowane lub rozebrane. W nadaj\u0105cym si\u0119 jeszcze do wykorzystania bloku V przez kilka lat stacjonowali \u017co\u0142nierze 2. Brygady Artylerii Armii Radzieckiej. O tym etapie dziej\u00f3w Prory zachowa\u0142o si\u0119 najmniej informacji. <\/p>\n\n\n\n

Powstanie Niemieckiej Republiki Demokratycznej w pa\u017adzierniku 1949 roku otworzy\u0142o przed Pror\u0105 szans\u0119 rewitalizacji. Rozwa\u017cano wykorzystanie ruiny i odbudow\u0119 cz\u0119\u015bci kompleksu jako lokum dla o\u015brodka zdrowia, miejsca zakwaterowania przesiedle\u0144c\u00f3w oraz pracy z m\u0142odzie\u017c\u0105. W lecie 1949 roku w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Prory zorganizowano ob\u00f3z m\u0142odzie\u017cowy dla pionier\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Los kompleksu zmieni\u0142 si\u0119 wraz z sytuacj\u0105 polityczn\u0105 i wojskow\u0105. Wraz z narastaniem konfliktu mi\u0119dzy ZSRR a mocarstwami zachodnimi obecno\u015b\u0107 wojskowa na Rugii nabiera\u0142a nowego znaczenia. Nie chodzi\u0142o przy tym o sam\u0105 Pror\u0119, a o jej usytuowanie blisko ba\u0142tyckich szlak\u00f3w komunikacyjnych i wa\u017cnych port\u00f3w. Dostrzegano jej u\u017cyteczno\u015b\u0107 z punktu widzenia strategicznego. Zacz\u0119to te\u017c postrzega\u0107 o\u015brodek jako dogodn\u0105 baz\u0119 dla nowych s\u0142u\u017cb mundurowych. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Uczestnicy obozu dla pionier\u00f3w, Prora 1949, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o: reprodukcja w\u0142asna z wystawy Dokumentationszentrum Prora.<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ju\u017c w sierpniu 1949 roku, jeszcze przed oficjalnym powstaniem NRD, w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Prory uruchomiono szko\u0142\u0119 dla formacji policyjnych. Oko\u0142o 900 m\u0119\u017cczyzn przechodzi\u0142o tam szkolenie o charakterze wojskowym, przygotowuj\u0105ce przysz\u0142ych oficer\u00f3w. By\u0142 to element stopniowego tworzenia si\u0142 zbrojnych Niemiec Wschodnich pod nazwami i w strukturach, kt\u00f3re nie ujawnia\u0142y jeszcze wprost budowy regularnej armii.<\/p>\n\n\n\n

Od oko\u0142o 1950 roku rozpocz\u0119to systematyczne przystosowywanie ocala\u0142ych blok\u00f3w do funkcji koszar. Prowadzona od w 1952 roku rozbudowa obiektu dla Kasernierte Volkspolizei (Skoszarowanej Policji Ludowej) oznacza\u0142a faktyczne zerwanie z pierwotnym przeznaczeniem Prory. Budynki podzielono i wyposa\u017cano zgodnie z potrzebami jednostek, a nie urlopowicz\u00f3w. W latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych dzia\u0142a\u0142y tam r\u00f3wnolegle formacje wschodnioniemieckie i \u017co\u0142nierze radzieccy. Dopiero oko\u0142o 1955\u20131957 roku zako\u0144czy\u0142 si\u0119 etap bezpo\u015bredniego stacjonowania tych ostatnich.<\/p>\n\n\n\n

W 1956 roku utworzono Narodow\u0105 Armi\u0119 Ludow\u0105 NRD (Nationale Volksarmee, NVA), kt\u00f3ra przej\u0119\u0142a zasadnicz\u0105 rol\u0119 w dalszej historii kompleksu. Od tej chwili Prora sta\u0142a si\u0119 jednym z najwi\u0119kszych garnizon\u00f3w NRD, a teren wok\u00f3\u0142 niej zamkni\u0119to dla cywil\u00f3w. W r\u00f3\u017cnych okresach przebywa\u0142o tu oko\u0142o 10\u201312 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy. Budynki zosta\u0142y podzielone na koszary, pomieszczenia dow\u00f3dztw, sale wyk\u0142adowe, magazyny, warsztaty i zaplecze techniczne. Stacjonowa\u0142y tam jednostki zmotoryzowane, artyleryjskie, techniczne i spadochronowe. <\/p>\n\n\n\n

Z czasem formacje liniowe zacz\u0119\u0142y opuszcza\u0107 kompleks. Ich miejsce zajmowa\u0142y instytucje kszta\u0142c\u0105ce specjalist\u00f3w dla wojska (np. Techniczna Szko\u0142a Podoficerska, p\u00f3\u017aniej Wojskowa Szko\u0142a Techniczna imienia Ericha Habersaatha), a nawet muzyk\u00f3w wojskowych.<\/p>\n\n\n\n

Nowy rozdzia\u0142 otworzy\u0142o uruchomienie na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych Wy\u017cszej Szko\u0142y Oficerskiej imienia Ottona Winzera, przeznaczonej dla wojskowych z pa\u0144stw zaprzyja\u017anionych z NRD. W bloku IV szkolili si\u0119 mi\u0119dzy innymi przybysze z Wietnamu, Kuby, Afganistanu, Jemenu i pa\u0144stw afryka\u0144skich. W\u015br\u00f3d s\u0142uchaczy znale\u017ali si\u0119 tak\u017ce przedstawiciele palesty\u0144skich organizacji terrorystycznych. Prora sta\u0142a si\u0119 w ten spos\u00f3b miejscem mi\u0119dzynarodowych kontakt\u00f3w wojskowych bloku wschodniego i jego sojusznik\u00f3w. Kompleks spe\u0142nia\u0142 tak\u017ce funkcje wypoczynkowe dla wybranych grup zwi\u0105zanych z armi\u0105. Jeden z po\u0142udniowych zachowanych blok\u00f3w przekszta\u0142cono w dom wypoczynkowy dla oficer\u00f3w, znany jako Walter-Ulbricht-Heim.<\/p>\n\n\n\n

O znaczeniu, jakie komunistyczne w\u0142adze NRD przywi\u0105zywa\u0142y do Prory \u015bwiadczy fakt wizytacji w 1972 roku jednostki spadochronowej stacjonuj\u0105cej w kompleksie przez Ericha Honeckera, niedawno wybranego I sekretarza Socjalistycznej Partii Jedno\u015bci Niemiec (SED). Towarzyszy\u0142o mu dow\u00f3dztwo armii NRD oraz przedstawiciele Armii Radzieckiej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Erich Honecker odwiedza jednostk\u0119 NVA, 1972, po lewej Heinz Hoffmann, minister obrony narodowej, Bundesarchiv Y 10-1908-80 (CC-BY-SA 3.0)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

S\u0142abiej znanym epizodem w historii Prory s\u0105 losy Bausoldaten, czyli \u017co\u0142nierzy budowlanych. Po wprowadzeniu obowi\u0105zkowej s\u0142u\u017cby wojskowej cz\u0119\u015b\u0107 obywateli NRD odmawia\u0142a noszenia broni. W 1964 roku w\u0142adze utworzy\u0142y mo\u017cliwo\u015b\u0107 odbywania s\u0142u\u017cby w wojskowych jednostkach budowlanych. Prora by\u0142a miejscem ich stacjonowania od 1964 roku, a po 1982 roku sta\u0142a si\u0119 najwi\u0119kszym takim o\u015brodkiem w NRD. Do 1989 roku s\u0142u\u017cy\u0142o tutaj oko\u0142o 3300 Bausoldaten, a ich dzie\u0142em jest mi\u0119dzy innymi budowa portu Mukran. <\/p>\n\n\n\n

Prze\u0142om polityczny 1989 roku, upadek muru berli\u0144skiego i zjednoczenie Niemiec w 1990 roku zako\u0144czy\u0142y histori\u0119 Prory jako garnizonu NVA. Obiekty przej\u0119\u0142a Bundeswehra, kt\u00f3ra po paru latach ostatecznie zrezygnowa\u0142a z niego. Od pocz\u0105tku 1993 roku teren udost\u0119pniono publicznie, a w 1994 roku Pror\u0119 uznano za zabytek, jedn\u0105 z najwi\u0119kszych materialnych pozosta\u0142o\u015bci architektury nazistowskiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ruiny kompleksu Prora, u g\u00f3ry 2005, fot. Lostbastard, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:KdF_%22Kraft_durch_Freude%22_(Nicht_fertiggestellter_Geb%C3%A4udeteil).JPG, (CC-BY-SA 3.0); u do\u0142u 2018, fot. PantheraLeo1359531, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Niedrigste_Etage_des_KdF-Geb%C3%A4ude_20191029_043.jpg, (CC-BY-SA 4.0)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n
\n
\"Quiz\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Przez kilka lat miasto-widmo pozostawa\u0142o bez przeznaczenia. Na pocz\u0105tku XXI wieku w\u0142adze rozpocz\u0119\u0142y pozbywanie si\u0119 obiektu sprzedaj\u0105c poszczeg\u00f3lne ruiny prywatnym inwestorom. Kolejne budynki podlega\u0142y gruntownym remontom i by\u0142y przeznaczane na cele mieszkalne. W 2011 roku w budynku nr V otwarto schronisko m\u0142odzie\u017cowe, a w 2014 roku do Prory wprowadzili si\u0119 pierwsi mieszka\u0144cy nowych apartament\u00f3w. W dawnych koszarowych i niedoko\u0144czonych wn\u0119trzach powsta\u0142y mieszkania w\u0142asno\u015bciowe, apartamenty wakacyjne, hotele oraz lokale us\u0142ugowe, a proces rewitalizacji trwa nadal. Do dzi\u015b z 8 istniej\u0105cych pierwotnie budynk\u00f3w 5 znalaz\u0142o cywilne przeznaczenie. O z\u0142owrogich dawnych funkcjach przypomina pozostawiony jeden niewyremontowany budynek i dost\u0119pne dla zwiedzaj\u0105cych Centrum Dokumentacji (Dokumentationszentrum) Prora.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Prora, 2026, U do\u0142u budynek Dokumentationszentrum, fot. Adam Makowski, (CC-BY-SA 4.0)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n