{"id":4113,"date":"2026-10-24T11:09:41","date_gmt":"2026-10-24T11:09:41","guid":{"rendered":"https:\/\/historiapomorza.pl\/?post_type=epoka&p=4113"},"modified":"2026-10-24T11:09:59","modified_gmt":"2026-10-24T11:09:59","slug":"wojny-pomorza-zachodniego-xii-xv-w","status":"publish","type":"epoka","link":"https:\/\/historiapomorza.pl\/en\/epoka\/wojny-pomorza-zachodniego-xii-xv-w\/","title":{"rendered":"Wojny Pomorza Zachodniego (XII\u2013XV w.)"},"content":{"rendered":"\n

Formuj\u0105ce si\u0119 co najmniej od II po\u0142owy XI wieku ksi\u0119stwo zachodniopomorskie oko\u0142o 1120 r. zosta\u0142o podbite przez Boles\u0142awa Krzywoustego. By\u0142 to fina\u0142 serii najazd\u00f3w tego w\u0142adcy na ziemie nadba\u0142tyckie, w trakcie kt\u00f3rych szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 mia\u0142o zdobycie przez polskie si\u0142y Szczecina. Panuj\u0105cy w\u00f3wczas na Pomorzu Zachodnim ksi\u0105\u017c\u0119 Warcis\u0142aw I, protoplasta dynastii Gryfit\u00f3w, utrzyma\u0142 si\u0119 na tronie, ale musia\u0142 uzna\u0107 zwierzchno\u015b\u0107 polskiego w\u0142adcy, a zale\u017cno\u015b\u0107 od Polski obejmowa\u0142a zobowi\u0105zania sojusznicze, trybutarne, a tak\u017ce zobowi\u0105zanie przyj\u0119cia chrze\u015bcija\u0144stwa. <\/p>\n\n\n\n

Sam Warcis\u0142aw by\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas ochrzczony i przyj\u0105\u0142 w latach 1124\u20131125 misj\u0119 chrystianizacyjn\u0105 pod kierownictwem biskupa Ottona z Bambergu, zorganizowan\u0105 z inicjatywy Boles\u0142awa Krzywoustego. W 1128 r. Warcis\u0142aw zaprosi\u0142 Ottona do kolejnej misji, co by\u0142o przejawem jego d\u0105\u017ce\u0144 do usamodzielnienia si\u0119 politycznego i spotka\u0142o si\u0119 ze sprzeciwem w\u0142adcy Polski, kt\u00f3ry zwo\u0142a\u0142 ju\u017c zbrojn\u0105 wypraw\u0119 przeciw Pomorzu. Mediacja Ottona z Bambergu zapobieg\u0142a rozlewowi krwi, a Warcis\u0142aw nadal pozosta\u0142 poddanym Krzywoustego. Jego pr\u00f3by wy\u0142amania si\u0119 z tej podleg\u0142o\u015bci nie powiod\u0142y si\u0119 tak\u017ce w kolejnych latach.  <\/p>\n\n\n\n

 Po \u015bmierci Boles\u0142awa Krzywoustego (1138) w dobie pryncypatu i podzia\u0142\u00f3w dzielnicowych w Polsce jej relacje polityczne na Pomorzu Zachodnim s\u0142ab\u0142y, a na znaczeniu zyskiwa\u0142y tam wp\u0142ywy du\u0144skie oraz niemieckie \u2013 a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c saskiego w\u0142adztwa Henryka Lwa oraz Marchii Brandenburskiej za\u0142o\u017conej przez Albrechta Nied\u017awiedzia (1157). Po \u015bmierci w 1156 r. Racibora I, brata i nast\u0119pcy Warcis\u0142awa I, jego w\u0142adztwo podzielone zosta\u0142o mi\u0119dzy jego bratank\u00f3w Bogus\u0142awa oraz Kazimierza (syn\u00f3w Warcis\u0142awa) \u2013 pierwszy obj\u0105\u0142 ksi\u0119stwo szczeci\u0144skie, drugi natomiast dymi\u0144skie. Prze\u0142om lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych i sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XII wieku up\u0142yn\u0105\u0142 pod znakiem wyniszczaj\u0105cych wypraw du\u0144skich i saskich w g\u0142\u0105b Pomorza. W wyniku wyprawy po\u0142\u0105czonych si\u0142 Henryka Lwa i du\u0144skiego Waldemara I Wielkiego w 1164 r. Bogus\u0142aw i Kazimierz zostali lennikami saskiego ksi\u0119cia. W 1168 r. obaj ksi\u0105\u017c\u0119ta wzi\u0119li udzia\u0142 w wyprawie Waldemara na Rugi\u0119, kt\u00f3ra po zdobyciu Arkony i innych tamtejszych o\u015brodk\u00f3w kultu zako\u0144czy\u0142a histori\u0119 poga\u0144stwa u S\u0142owian w \u017cyciu publicznym.<\/p>\n\n\n\n

Sojusz du\u0144sko-pomorski okaza\u0142 si\u0119 jednak kruchy i  ju\u017c w 1170 r. wybuch\u0142a czteroletnia wojna mi\u0119dzy Gryfitami a Waldemarem. Tak\u017ce zale\u017cno\u015b\u0107 lenna od ksi\u0119cia sasko-bawarskiego Henryka Lwa nie przynios\u0142a spodziewanego pokoju. W 1177 r. cesarz Fryderyk Barbarossa pozbawi\u0142 tego swojego dotychczasowego ulubie\u0144ca wszystkich lenn, co by\u0142o pocz\u0105tkiem zbrojnego konfliktu, w kt\u00f3rym pomorscy ksi\u0105\u017c\u0119ta wiernie stan\u0119li przy swoim seniorze. W trakcie tych walk zgin\u0105\u0142 Kazimierz, a Bogus\u0142aw przej\u0105\u0142 jego w\u0142adztwo. Ostatecznie w 1181 r. w Lubece pomorski ksi\u0105\u017c\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d b\u0119d\u0105cemu w zenicie pot\u0119gi Fryderykowi Barbarossie.  <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Piecz\u0119\u0107 konna Bogus\u0142awa I, 1170,\u00a0 \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=31101936 (CC BY-NC 3.0).<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Bezpo\u015brednia zale\u017cno\u015b\u0107 lenna od cesarza, zdaniem cz\u0119\u015bci  historyk\u00f3w, dawa\u0142a szanse na zabezpieczenie ksi\u0119stwa pomorskiego przed zakusami Brandenburczyk\u00f3w i Du\u0144czyk\u00f3w. Nie pomog\u0142a jednak Bogus\u0142awowi w kolejnej wojnie z Dani\u0105, tym razem pod panowaniem Kanuta VI, syna Waldemara Wielkiego. W 1184 r. Bogus\u0142aw w sojuszu z Borwinem, ksi\u0119ciem meklemburskim, najecha\u0142 b\u0119d\u0105c\u0105 po kontrol\u0105 Du\u0144czyk\u00f3w Rugi\u0119. Wyprawa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kl\u0119sk\u0105: \u015bmierci\u0105 Meklemburczyka i przej\u015bciem Bogus\u0142awa pod zwierzchno\u015b\u0107 du\u0144sk\u0105, co wyrazi\u0142o si\u0119 m.in. w udziale pomorskiego ksi\u0119cia w kr\u00f3lewskich uroczysto\u015bciach w Roskilde.<\/p>\n\n\n\n

\u015amier\u0107 Bogus\u0142awa (1187) rozpocz\u0119\u0142a w ksi\u0119stwie pomorskim okres rz\u0105d\u00f3w opieku\u0144czych, kt\u00f3re trwa\u0142y do 1208 r. Nad m\u0142odocianymi ksi\u0105\u017c\u0119tami \u2013 Bogus\u0142awem i Kazimierzem z nadania kr\u00f3la du\u0144skiego piecz\u0119 obj\u0105\u0142 kasztelan szczeci\u0144ski Warcis\u0142aw (w historiografii nazywany Warcis\u0142awem II) przy bardzo silnej pozycji matki ksi\u0105\u017c\u0105t, Anastazji. By\u0107 mo\u017ce za jego spraw\u0105 dosz\u0142o do zrzucenia zwierzchno\u015bci du\u0144skiej, co jednak doprowadzi\u0142o do karnej wyprawy Kanuta VI, zdobycia Szczecina w 1189 r. i wyznaczenia innego lennika Danii, ksi\u0119cia rugijskiego Jaromira, na nowego opiekuna m\u0142odocianych Gryfit\u00f3w. Polityka rugijskiego ksi\u0119cia i przej\u0119cie przez niego kilku pomorskich kasztelanii sk\u0142oni\u0142o mo\u017cnych do zacie\u015bnienia kontakt\u00f3w z W\u0142adys\u0142awem Laskonogim i Brandenburgi\u0105. Pocz\u0105tek XIII stulecia przyni\u00f3s\u0142 kolejny konflikt pomorsko-du\u0144ski, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do wyprawy na Szczecin w 1205 r. Pomimo wsparcia ze strony wielkopolskiego ksi\u0119cia miasto zosta\u0142o zdobyte przez wojsko zza morza. W tym samym czasie r\u00f3wnie\u017c Brandenburczycy zg\u0142aszali swoje pretensje do ziem Gryfit\u00f3w i zaj\u0119li nawet przej\u015bciowo Szczecin, jednak musieli ust\u0105pi\u0107 przed pot\u0119g\u0105 du\u0144sk\u0105. W 1214 r. zdobycze Waldemara II potwierdzi\u0142 panuj\u0105cy od kilku lat nowy kr\u00f3l rzymski (od 1220 r. cesarz) i wnuk Barbarossy \u2013 Fryderyk II Hohenstauf. <\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce obaj ksi\u0105\u017c\u0119ta pomorscy zmarli, a na ich miejsce wst\u0105pili synowie: Barnim I obj\u0105\u0142 ksi\u0119stwo szczeci\u0144skie, Warcis\u0142aw III za\u015b dymi\u0144skie. Pocz\u0105tkowo ich rz\u0105dy r\u00f3wnie\u017c by\u0142y sprawowane pod kuratel\u0105 ze wzgl\u0119du na m\u0142ody wiek ksi\u0105\u017c\u0105t, jednak oko\u0142o roku 1225 zacz\u0119li ju\u017c dzier\u017cy\u0107 w\u0142adz\u0119 samodzielnie. Obie dzielnice zmaga\u0142y si\u0119 nieustannie z naporem zewn\u0119trznym. W trzeciej i czwartej dekadzie XIII w. w\u0142adcy Pomorza toczyli walki w tr\u00f3jk\u0105cie Meklemburgia \u2013 Dania \u2013 Brandenburgia. W\u0142adcy meklemburscy, kt\u00f3rzy w poprzednim wieku byli cennym sojusznikiem dla Gryfit\u00f3w, zacz\u0119li teraz zajmowa\u0107 kolejne terytoria ksi\u0119stwa dymi\u0144skiego. R\u00f3wnie\u017c Du\u0144czycy posuwali si\u0119 w g\u0142\u0105b ziem Warcis\u0142awa i w 1233 r. podeszli pod jego stolic\u0119. W wyniku odebrania mu przez Waldemara II ziemi wo\u0142ogoskiej i oddania jej w\u0142adcy rugijskiemu ksi\u0105\u017c\u0119 dymi\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 w stron\u0119 margrabi\u00f3w brandenburskich, kt\u00f3rym w 1236 r. z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d lenny w wyniku uk\u0142adu w Kremnen. Warcis\u0142aw zwi\u0105za\u0142 si\u0119 sojuszem z ksi\u0119ciem wielkopolskim Boles\u0142awem Pobo\u017cnym, kt\u00f3remu w 1258 r. udzieli\u0142 pomocy zbrojnej w jego konflikcie z ksi\u0119ciem kujawskim Kazimierzem. Udziela\u0142 mu te\u017c wsparcia w zatargach ze \u015awi\u0119tope\u0142kiem Gda\u0144skim. [il.2]<\/p>\n\n\n\n

W tym samym okresie Barnim I d\u0105\u017cy\u0142 do poszerzenia swojego panowania o ziemie le\u017c\u0105ce na po\u0142udniu od jego ksi\u0119stwa. W tym celu zwi\u0105za\u0142 si\u0119 sojuszem z margrabiami brandenburskimi, z kt\u00f3rymi wyprawi\u0142 w si\u0119 w 1238 r. przeciw Henrykowi Pobo\u017cnemu, odbieraj\u0105c mu zaj\u0119t\u0105 przez jego ojca, Henryka Brodatego, kasztelani\u0119 cedy\u0144sk\u0105 oraz okolice My\u015bliborza i Chojny. Prowadzi\u0142 te\u017c wojny z ksi\u0105\u017c\u0119tami wielkopolskimi w tym z sojusznikiem jego kuzyna \u2013 Boles\u0142awem Pobo\u017cnym. Trzykrotnie pr\u00f3bowa\u0142 zdoby\u0107 Santok, za\u015b zdobycie Drezdenka (1251) okaza\u0142o si\u0119 chwilowe. Dobre stosunki Barnima z Brandenburczykami pomog\u0142y mu w d\u0105\u017ceniach do ponownego zjednoczenia obu ksi\u0119stw zachodniopomorskich. Ostatecznie uda\u0142o mu si\u0119 to po \u015bmierci Warcis\u0142awa w 1264 r. Musia\u0142 jednak wcze\u015bniej z\u0142o\u017cy\u0107 ho\u0142d margrabiom oraz odst\u0105pi\u0107 im ziemie zamieszkane niegdy\u015b przez plemi\u0119 Wkrzan (z czasem ten teren zacz\u0105\u0142 by\u0107 nazywany Marchi\u0105 Wkrza\u0144sk\u0105).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Piecz\u0119\u0107 konna Barnima III, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=33253791<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

\u015amier\u0107 Barnima I w 1278 r. i przej\u0119cie po nim w\u0142adzy przez Bogus\u0142awa IV (Bogus\u0142awem III okre\u015blany jest domniemany ksi\u0105\u017c\u0119 s\u0142awie\u0144ski, uznawany przez cz\u0119\u015b\u0107 badaczy za wytw\u00f3r nowo\u017cytnej historiografii) otworzy\u0142o kolejny etap pomorskich walk z Brandenburczykami, kt\u00f3rzy znacznie poszerzyli swoje panowanie w ci\u0105gu ostatnich dziesi\u0119cioleci. S\u0105siaduj\u0105ce z ziemiami Bogus\u0142awa od wschodu ksi\u0119stwo M\u015bciwoja II pocz\u0105tkowo r\u00f3wnie\u017c nie by\u0142o mu przychylne. Ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski szuka\u0142 sojusznik\u00f3w tak\u017ce na po\u0142udniu, w\u015br\u00f3d Piast\u00f3w wielkopolskich, a ponadto na zachodzie. W 1283 r. zawar\u0142 sojusz z szeregiem miast Hanzy, jak Lubeka czy Wismar, oraz r\u00f3\u017cnej rangi panami Rzeszy, m.in. ksi\u0105\u017c\u0119tami Meklemburgii i Rugii, a tak\u017ce hrabiami Dannenbergu i Schwerinu. Ta szeroka koalicja star\u0142a si\u0119 z Brandenburgi\u0105, doprowadzaj\u0105c do uk\u0142adu pokojowego reguluj\u0105cego granice mi\u0119dzy w\u0142adztwem Bogus\u0142awa a Marchi\u0105 w ziemi wkrza\u0144skiej. W 1287 r. ksi\u0105\u017c\u0119 pomorski zawar\u0142 kolejny antybrandenburski sojusz \u2013 tym razem z Przemys\u0142em II oraz z w\u0142adc\u0105 gda\u0144skim M\u015bciwojem II. Do wybuchu wojny jednak nie dosz\u0142o, a Bogus\u0142aw zawar\u0142 porozumienie z margrabiami Ottonem IV ze Strza\u0142\u0105 oraz Konradem w sprawach dziedziczenia w linii \u017ce\u0144skiej oraz utrwalenia granicy w dawnej ziemi Wkrzan. <\/p>\n\n\n\n

Bracia Bogus\u0142awa, Barnim II oraz Otton I, w momencie \u015bmierci ojca byli jeszcze dzie\u0107mi, dlatego pocz\u0105tkowo nie wydzielono im w\u0142asnych dzielnic. Uzyskali pe\u0142noletno\u015b\u0107 oko\u0142o 1295 r. i rozpocz\u0119li bardzo kr\u00f3tki okres wsp\u00f3\u0142rz\u0105d\u00f3w. Barnim bowiem szybko zmar\u0142, co zostawi\u0142o dawne ksi\u0119stwo pomorskie podzielone na dwa: szczeci\u0144skie pod w\u0142adz\u0105 Ottona i wo\u0142ogoskie, w kt\u00f3rym panowa\u0142 dalej Bogus\u0142aw. Trzecim elementem tej uk\u0142adanki sta\u0142o si\u0119, posiadaj\u0105ce du\u017c\u0105 autonomi\u0119, biskupstwo kamie\u0144skie. Panowanie Ottona I w ksi\u0119stwie szczeci\u0144skim by\u0142o momentem, w kt\u00f3rym Gryfici postanowili wykorzysta\u0107 przej\u015bciow\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 Brandenburgii w celu zagarni\u0119cia spornych teren\u00f3w. W tym celu w 1320 r. ksi\u0105\u017c\u0119 nawi\u0105za\u0142 sojusz nie tylko z ksi\u0119ciem wroc\u0142awskim Henrykiem VI Dobrym, ale tak\u017ce kr\u00f3lem Danii Krzysztofem II. Do walki z margrabiami przyst\u0105pi\u0142 tak\u017ce Warcis\u0142aw IV, syn Bogus\u0142awa, kt\u00f3ry wesp\u00f3\u0142 z ksi\u0119ciem jaworskim Henrykiem I, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w walkach o ziemi\u0119 lubusk\u0105. W tej walce na pomoc Brandenburczykom przyszli, r\u00f3wnie\u017c wywodz\u0105cy si\u0119 z dynastii aska\u0144skiej, ksi\u0105\u017c\u0119ta Saksonii-Wittenbergi.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Wizerunek Kazimierza III Szczeci\u0144skiego z ko\u0144ca XVI w., fragment Drzewa genealogicznego ksi\u0105\u017c\u0105t pomorskich Corneliusa Krommeny’ego, 1598 (zbiory Muzeum Narodowego w Szczecinie), DP, \u017ar\u00f3d\u0142o https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/File:Szczecin_Muzeum_Narodowe_Drzewo_genealogiczne_ksi%C4%85%C5%BC%C4%85t_pomorskich_Corneliusa_Krommeny%27ego.jpg<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Sytuacja Gryfit\u00f3w w zmaganiach z Brandenburczykami w pierwszej po\u0142owie XIV w. by\u0142a o tyle problematyczna, \u017ce w 1320 roku wymar\u0142a w tym kraju dynastia Aska\u0144czyk\u00f3w. Nowym margrabi\u0105 zosta\u0142 Ludwik Wittelsbach, syn panuj\u0105cego od 1314 r. kr\u00f3la Rzymian Ludwika IV Bawarskiego. Pomimo poparcia ze strony walcz\u0105cego z Ludwikiem papie\u017ca Jana XXII zaanga\u017cowanie Bawarczyka sk\u0142oni\u0142o Warcis\u0142awa IV do zawarcia pokoju z Brandenburgi\u0105 i saskimi Aska\u0144czykami. Z czasem utraci\u0142 on panowanie nad ziemi\u0105 lubusk\u0105. Obj\u0105\u0142 za to w\u0142adztwo nad Rugi\u0105 po \u015bmierci Wis\u0142awa III, nied\u0142ugo po tym umieraj\u0105c w 1326 r. Po jego \u015bmierci ksi\u0119stwo wo\u0142ogoskie wraz z Rugi\u0105 przesz\u0142o na jego niepe\u0142noletnich syn\u00f3w, Bogus\u0142awa, Barnima i Warcis\u0142awa, nad kt\u00f3rymi opiek\u0119 sprawowa\u0142a ksi\u0119\u017cna El\u017cbieta, c\u00f3rka Bolka Surowego.<\/p>\n\n\n\n

M\u0142odociani ksi\u0105\u017c\u0119ta od samego pocz\u0105tku musieli si\u0119 mierzy\u0107 z zakusami s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3rzy otrzymali nawet wsparcie od ich szczeci\u0144skich krewnych. Najpowa\u017cniejsze roszczenia wysun\u0119li ksi\u0105\u017c\u0119ta meklemburscy, zg\u0142aszaj\u0105c pretensje do Rugii. W tym celu za po\u015brednictwem El\u017cbiety m\u0142odzi Warcis\u0142awowice zwr\u00f3cili si\u0119 o pomoc do kr\u00f3la du\u0144skiego, kt\u00f3remu zaproponowali z\u0142o\u017cenie ho\u0142du lennego z wyspy. Po stronie Henryka meklemburskiego opowiedzieli si\u0119 ksi\u0105\u017c\u0119ta szczeci\u0144scy, kt\u00f3rzy wymogli przekazanie im opieki nad ksi\u0105\u017c\u0119tami wo\u0142ogoskimi. Po jej uzyskaniu wspierali ju\u017c swoich nowych podopiecznych w dalszych walkach.<\/p>\n\n\n\n

 Otton I r\u00f3wnie\u017c zawar\u0142 rozejm z margrabi\u0105 Ludwikiem IV Bawarskim (Wittelsbachem), jednak do ponownej eskalacji konfliktu dosz\u0142o w roku koronacji Ludwika na cesarza (1328). Ottona w wojnie wspar\u0142 jego syn i wsp\u00f3\u0142w\u0142adca ksi\u0119stwa, Barnim III. Na potrzeby tego konfliktu Otton zapo\u017cyczy\u0142 si\u0119 u Zakonu Krzy\u017cackiego, zastawiaj\u0105c im cz\u0119\u015b\u0107 ziemi s\u0142upskiej, nale\u017c\u0105cej do, b\u0119d\u0105cych pod opiek\u0105 Ottona i Barnima, ksi\u0105\u017c\u0105t wo\u0142ogoskich. Pomimo g\u0142\u00f3wnie \u0142upie\u017cczego charakteru tej wojny Barnim odni\u00f3s\u0142 nad Brandenburczykami kilka zwyci\u0119stw m.in. w bitwie pod Vierraden oraz na grobli w okolicach Kremnem. <\/p>\n\n\n\n

W walkach z Wittelsbachami Gryfici zawi\u0105zywali sojusze z W\u0142adys\u0142awem \u0141okietkiem oraz Janem Luksemburskim, kt\u00f3ry przewodzi\u0142 opozycji antycesarskiej w Rzeszy. W 1331 r. ksi\u0105\u017c\u0119ta szczeci\u0144scy oddali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pod opiek\u0119 walcz\u0105cego z cesarzem papie\u017ca Jana XXII. Jednak w roku 1338 zdecydowali si\u0119 na z\u0142o\u017cenie ho\u0142du Ludwikowi, prawdopodobnie szukaj\u0105c zabezpieczenia swojego w\u0142adztwa przed zakusami Brandenburgii. Akt ten ostatecznie przekre\u015bli\u0142 pretensje margrabi\u00f3w do zwierzchno\u015bci nad ksi\u0119stwem, jednak w ramach rekompensaty zawarli oni z Barnimem tzw. uk\u0142ad na prze\u017cycie, kt\u00f3rego skutkiem mia\u0142o by\u0107 obj\u0119cie przez nich w\u0142adzy nad ksi\u0119stwem szczeci\u0144skim w przypadku bezpotomnej \u015bmierci Gryfity. Bezpo\u015bredni\u0105 jego zale\u017cno\u015b\u0107 lenn\u0105 od samego cesarstwa, nie za\u015b od jego poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w, potwierdzi\u0142 dziesi\u0119\u0107 lata p\u00f3\u017aniej nast\u0119pca Ludwika na cesarskim tronie \u2013 Karol IV Luksemburski. <\/p>\n\n\n\n

Z czasem Barnim, ju\u017c jako samodzielny w\u0142adca, stan\u0105\u0107 mia\u0142 po stronie margrabiego Ludwika V Wittelsbacha, przeciw kt\u00f3remu arcybiskup Magdeburga oraz anhalcka linia dynastii aska\u0144skiej wysun\u0119li oszusta Waldemara, rzekomego ostatniego brandenburskiego Aska\u0144czyka, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 gotowy do przej\u0119cia w\u0142adzy w Marchii.  Barnim podj\u0105\u0142 w\u00f3wczas nawet akcj\u0119 zbrojn\u0105 w Marchii Wkrza\u0144skiej. Co ciekawe, ksi\u0105\u017c\u0119ta wo\u0142ogoscy stan\u0119li w tej wojnie po stronie rzekomego Waldemara. Nie przeszkodzi\u0142o to jednak Barnimowi we wspieraniu swoich kuzyn\u00f3w w walkach o Rugi\u0119, kt\u00f3re zdominowa\u0142y pocz\u0105tek lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XIV w. Decyduj\u0105ca bitwa pod Schoppendamm rozegrana w 1351 r. okaza\u0142a si\u0119 wielkim zwyci\u0119stwem ksi\u0119cia szczeci\u0144skiego. Trzy lata p\u00f3\u017aniej w wyniku pokoju strza\u0142owskiego panowanie Gryfit\u00f3w na wyspie, kt\u00f3r\u0105 kiedy\u015b wsp\u00f3lnie z Du\u0144czykami zdobywali dla chrze\u015bcija\u0144stwa, zosta\u0142o utwierdzone.<\/p>\n\n\n\n

W 1368 r. dosz\u0142o do dalszej fragmentacji Pomorza Zachodniego. Bratankowie Bogus\u0142awa V Wo\u0142ogoskiego, kt\u00f3rych ojciec Barnim do ko\u0144ca \u017cycia pozosta\u0142 w cieniu swojego brata, za\u017c\u0105dali wydzielenia im osobnych dzielnic. Tak wi\u0119c Warcis\u0142aw V zosta\u0142 ksi\u0119ciem szczecinieckim, Bogus\u0142aw VI z kolei wo\u0142ogoskim. Bogus\u0142awowi V i jego nast\u0119pcom pozosta\u0142o wi\u0119c ksi\u0119stwo s\u0142upskie. Syn Bogus\u0142awa Kazimierz (Ka\u017ako) S\u0142upski sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym uczestnikiem zawirowa\u0144, jakie mia\u0142y miejsce w Polsce po \u015bmierci jego dziadka ze strony matki \u2013 Kazimierza Wielkiego. Przewidywany przez niego na swojego nast\u0119pc\u0119 musia\u0142 jednak ust\u0105pi\u0107 w obliczu decyzji pan\u00f3w ma\u0142opolskich, kt\u00f3rzy trzymali si\u0119 wcze\u015bniejszych uk\u0142ad\u00f3w dynastycznych wynosz\u0105cych na tron polski Ludwika W\u0119gierskiego. W roku 1374 podczas walk z ksi\u0119ciem W\u0142adys\u0142awem Bia\u0142ym Ka\u017ako zgina\u0142 w trakcie obl\u0119\u017cenia Z\u0142otorii, trafiony kamieniem w g\u0142ow\u0119. W\u0142adz\u0119 w ksi\u0119stwie s\u0142upskim obj\u0105\u0142 wtedy jego brat \u2013 Warcis\u0142aw VII, kt\u00f3ry z czasem dopu\u015bci\u0142 do wsp\u00f3\u0142rz\u0105d\u00f3w najm\u0142odszego z braci, Bogus\u0142awa VIII.<\/p>\n\n\n\n

W tym samy okresie ksi\u0119stwo szczeci\u0144skie znajdowa\u0142o si\u0119 pod panowaniem syna Barnima III, Kazimierza, kt\u00f3ry podobnie jak jego przodkowie toczy\u0142 wojn\u0119 z Marchi\u0105 Brandenbursk\u0105. To w\u0142a\u015bnie zbrojny konflikt z elektorem Ottonem Leniwym by\u0142 powodem ko\u0144ca jego kr\u00f3tkiego, bo czteroletniego, panowania. Kazimierz zmar\u0142 bowiem w wyniku ran otrzymanych podczas oblegania Chojny w 1372 r. Na tron ksi\u0105\u017c\u0119cy wst\u0105pili po nim jego bracia Bogus\u0142aw VII oraz \u015awi\u0119tobor I, kt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142rz\u0105dzili ksi\u0119stwem do bezpotomnej \u015bmierci Bogus\u0142awa na pocz\u0105tku XV w. W czasie wsp\u00f3\u0142rz\u0105d\u00f3w obu braci ksi\u0119stwo szczeci\u0144skie sta\u0142o si\u0119 uczestnikiem rozgrywek wewn\u0119trznych na arenie \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego. W 1394 r. \u015awi\u0119tobor wyprawi\u0142 si\u0119 z wojskiem na odsiecz kr\u00f3lowi rzymskiemu i czeskiemu Wac\u0142awowi IV, kt\u00f3ry przej\u015bciowo straci\u0142 w\u0142adz\u0119 w wyniku buntu. Wtedy r\u00f3wnie\u017c pozyska\u0142, drog\u0105 kupna lub nadania, Beeskow, wchodz\u0105cy dotychczas w sk\u0142ad Nowej Marchii. <\/p>\n\n\n\n

\u015awi\u0119tobor I, cho\u0107 zawar\u0142 chwilowy sojusz z W\u0142adys\u0142awem Jagie\u0142\u0142\u0105, w por\u00f3wnaniu do swoich poprzednik\u00f3w, utrzymywa\u0142 o wiele bli\u017csze stosunki z Zakonem Krzy\u017cackim. Jego syn, Kazimierz, podobnie jak ksi\u0105\u017c\u0119 bardowski i rugijski Warcis\u0142aw VIII, wzi\u0105\u0142 nawet udzia\u0142 w bitwie pod Grunwaldem wraz z grup\u0105 sze\u015bciuset rycerzy. Po \u015bmierci \u015awi\u0119tobora w\u0142adze obj\u0119li jego synowie \u2013 wspomniany ju\u017c Kazimierz V i Otton. Oni r\u00f3wnie\u017c prowadzili wojny z Brandenburczykami. Jednym z powod\u00f3w ponownego konfliktu by\u0142a chwiejna polityka margrabiego Jodoka, kt\u00f3ry zaj\u0119ty rywalizacj\u0105 ze swym bratem, kr\u00f3lem Wac\u0142awem IV, ma\u0142o interesowa\u0142 si\u0119 jej sprawami. [il.4]<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Dokument, w kt\u00f3rym W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o przekazuje Nak\u0142o Warcis\u0142awowi VII, 1393, DP, ze zbior\u00f3w Archiwum G\u0142\u00f3wnego Akt Dawnych w Warszawie, \u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0 https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=25441260<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W obawie przed zakusami ksi\u0105\u017c\u0105t meklemburskich stolica ziemi wkrza\u0144skiej \u2013 Prz\u0119c\u0142aw (Prenzlau) odda\u0142a si\u0119 pod opiek\u0119 \u015awi\u0119toborowi w 1399 r. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej ksi\u0105\u017c\u0119 szczeci\u0144ski otrzyma\u0142 nawet tymczasowe namiestnictwo w Brandenburgii (od Jodoka). Z czasem jednak, Marchia \u2013 chwilowo b\u0119d\u0105c w r\u0119kach Zygmunta Luksemburskiego i przechodz\u0105c pod w\u0142adz\u0119 nowej dynastii, Hohenzollern\u00f3w (1411) \u2013 zacz\u0119\u0142a upomina\u0107 si\u0119 o Prenzlau. Konflikt ten doprowadzi\u0142 nawet do uznania ksi\u0119stwa szczeci\u0144skiego za lenno Marchii, ale Gryfici nigdy si\u0119 z tym nie pogodzili. W wojnie z Brandenburgi\u0105 ksi\u0105\u017c\u0105t szczeci\u0144skich wspiera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o. Wysy\u0142a\u0142 on Gryficie pomoc wojskow\u0105 pod dow\u00f3dztwem m.in. Piotra Korczboka, podkomorzego pozna\u0144skiego. Polsko-pomorskie oddzia\u0142y zosta\u0142y jednak pokonane przez wojsko elektorskie w bitwie pod Angerm\u00fcnde w nocy z 27 na 28 marca 1420 r. W dalszych walkach ksi\u0105\u017c\u0119 szczeci\u0144ski wci\u0105\u017c by\u0142 wspierany polskimi posi\u0142kami, pomimo trwania sojuszu polsko-brandenburskiego. W zwi\u0105zku z tym istnieje hipoteza, \u017ce by\u0142a to inicjatywa rycerstwa wielkopolskiego. Trwaj\u0105ca kilka lat wojna, kt\u00f3r\u0105 Kazimierz V prowadzi\u0142 przy pomocy kr\u00f3la polskiego oraz ksi\u0105\u017c\u0105t Wo\u0142ogoszczy i S\u0142upska, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 ostatecznie zwyci\u0119stwem elektora i podpisaniem korzystnego dla niego pokoju w Eberswalde. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Nagrobek Eryka Pomorskiego na zamku w Dar\u0142owie, 2010, fot. Jacob Truedson Demitz for Ristesson, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0 https:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=12171671<\/a><\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W czasie, kiedy ksi\u0105\u017c\u0119ta szczeci\u0144scy prowadzili polityk\u0119 do\u015b\u0107 regionaln\u0105, s\u0142upska linia Gryfit\u00f3w wyda\u0142a swojego najs\u0142ynniejszego przedstawiciela, kt\u00f3ry zrobi\u0142 wr\u0119cz \u015bwiatow\u0105 karier\u0119 \u2013 Eryka Pomorskiego, pierwszego kr\u00f3la Unii Kalmarskiej (1397) obejmuj\u0105cej Dani\u0119, Szwecj\u0119 i Norwegi\u0119. W walkach w kr\u0119gu nadba\u0142tyckich kr\u00f3lestw wspierali go jego kuzyni z wo\u0142ogoskiej linii Gryfit\u00f3w \u2013 Barnim VII oraz \u015awi\u0119tobor II.  W tym czasie w\u0142adz\u0119 w ksi\u0119stwie obj\u0105\u0142 brat jego ojca \u2013 Bogus\u0142aw VIII. W przeciwie\u0144stwie do jego szczeci\u0144skiego kuzyna Kazimierza zwi\u0105za\u0142 si\u0119 bli\u017cej z Polsk\u0105 W\u0142adys\u0142awa II Jagie\u0142\u0142y i w 1410 r. stan\u0105\u0142 po jego stronie w trakcie bitwy pod Grunwaldem. Wyjedna\u0142 p\u00f3\u017aniej \u0142ask\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105 dla Kazimierza szczeci\u0144skiego i z\u0142o\u017cy\u0142 ho\u0142d W\u0142adys\u0142awowi, w wyniku, kt\u00f3rego otrzyma\u0142 w lenno ziemi\u0119 l\u0119borsko-bytowsk\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Natomiast ksi\u0119stwo wo\u0142ogoskie, zjednoczone z rugijskim i bardowskim za panowania Warcis\u0142awa IX wesz\u0142o w konflikt z Marchi\u0105 Brandenbursk\u0105. Fryderyk II Hohenzollern domaga\u0142 si\u0119 od Warcis\u0142awa zwrotu Turzog\u0142\u00f3w i Po\u017adziwo\u0142ka, b\u0119d\u0105cych w zastawie u Gryfit\u00f3w od 1359 r. Oba grody odpar\u0142y jednak atak margrabiego.   <\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci Bogus\u0142awa S\u0142upskiego w\u0142adz\u0119 obj\u0105\u0142 jego syn, r\u00f3wnie\u017c Bogus\u0142aw, kt\u00f3ry kontynuowa\u0142 propolsk\u0105 polityk\u0119 ojca. W zwi\u0105zku z tym zawar\u0142 antykrzy\u017cacki sojusz z Jagie\u0142\u0142\u0105 i wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w ostatniej wojnie tego kr\u00f3la z Zakonem, zako\u0144czonej pokojem brzeskim w 1435 r. Bogus\u0142aw IX umar\u0142 w 1446 r. Nasta\u0142 wtedy trzyletni okres rz\u0105d\u00f3w jego ma\u0142\u017conki Marii Mazowieckiej. Po nim w\u0142adz\u0119 obj\u0105\u0142 zdetronizowany w Skandynawii Eryk Pomorski. By\u0142y kr\u00f3l Unii Kalmarskiej rezydowa\u0142 przede wszystkim w zamku w Dar\u0142owie, w kt\u00f3rym si\u0119 urodzi\u0142. Doprowadzi\u0142 do ma\u0142\u017ce\u0144stwa c\u00f3rki Bogus\u0142awa IX z Erykiem wo\u0142ogoskim, kt\u00f3rego te\u017c wyznaczy\u0142 na swojego nast\u0119pc\u0119. I tak po jego \u015bmierci Eryk II obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 w 1459 r. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Elektor brandenburski Albrecht III Achilles, podobizna z ok. 1617 r., ze zbior\u00f3w Rijsk Muzeum, DP, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.rijksmuseum.nl\/nl\/collectie\/object\/Portret-van-Albrecht-III-Achilles-keurvorst-van-Brandenburg–8de5e6db5b4b4597c4818a9139aa3545?tab=data<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

 Kazimierza V w ksi\u0119stwie szczeci\u0144skim zast\u0105pi\u0142 jego syn Joachim. Prowadzi\u0142 on do\u015b\u0107 zachowawcz\u0105 polityk\u0119. W wojnie wo\u0142ogosko-brandenburskiej zachowa\u0142 neutralno\u015b\u0107, za\u015b po jej zako\u0144czeniu trudni\u0142 si\u0119 \u0142upiestwem na granicy z Marchi\u0105. Po jego \u015bmierci na tron wst\u0105pi\u0142 jego syn Otton. Wszed\u0142 on w konflikt z Erykiem II o cz\u0119\u015b\u0107 ziem ksi\u0119stwa s\u0142upskiego. Zosta\u0142 w tej wojnie wsparty przez Albrechta Achillesa Hohenzollerna, przypuszcza si\u0119, \u017ce za obietnic\u0119 z\u0142o\u017cenia mu ho\u0142du w przysz\u0142o\u015bci. Otton III zmar\u0142 bezdzietnie, za\u015b po jego \u015bmierci rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 wojna o sched\u0119 po nim, do kt\u00f3rej prawa zg\u0142osi\u0142 Warcis\u0142aw X wo\u0142ogoski, a tak\u017ce elektor brandenburski. Ostatecznie jednak ksi\u0119stwo szczeci\u0144skie przesz\u0142o na Eryka. Oba ksi\u0119stwa zjednoczy\u0142y si\u0119 wi\u0119c po bardzo d\u0142ugim okresie roz\u0142\u0105ki. Jedynie ksi\u0119stwo wo\u0142ogosko- bardowsko-rugijskie, w kt\u00f3rym panowa\u0142 Warcis\u0142aw, pozostawa\u0142o nadal niezale\u017cne.  <\/p>\n\n\n\n

Eryk II, podobnie jak jego poprzednicy, toczy\u0142 wojny z margrabiami brandenburskimi, kt\u00f3rzy ro\u015bcili sobie prawa do zwierzchno\u015bci nad jego ksi\u0119stwem. Mediacji w tym konflikcie podj\u0105\u0142 si\u0119 nawet polski kr\u00f3l Kazimierz Jagiello\u0144czyk, jednak dopiero w\u0142\u0105czenie si\u0119 do sprawy cesarza rzymskiego Fryderyka III Habsburga przynios\u0142o rozstrzygni\u0119cie. Rozs\u0105dzi\u0142 on sp\u00f3r uznaj\u0105c, \u017ce cze\u015b\u0107 ksi\u0119stwa szczeci\u0144skiego Eryk b\u0119dzie posiada\u0142 na zasadzie brandenburskiego lenna. Po \u015bmierci w\u0142adcy w 1474 r. dziedzictwo przesz\u0142o na jego syna Bogus\u0142awa X, kt\u00f3ry nie tylko cieszy si\u0119 przydomkiem Wielki, ale tak\u017ce trwale wpisa\u0142 w to\u017csamo\u015b\u0107 i przestrzenie pami\u0119ci wsp\u00f3\u0142czesnego Pomorza, a zw\u0142aszcza Szczecina. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Szel\u0105g Bogus\u0142awa X, mi\u0119dzy 1492 a 1498, ze zbior\u00f3w M\u00fcnzkabinett Berlin, DP, fot. Reinhard Saczewski, \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/ikmk.smb.museum\/object?id=18248726<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Bogus\u0142aw zacz\u0105\u0142 swoje panowanie od kontynuacji \u201erodowej tradycji\u201d to znaczy od wojny z elektorem brandenburskim Albrechtem Achillesem. Powodem jej by\u0142a odmowa z\u0142o\u017cenia ho\u0142du z cz\u0119\u015bci ksi\u0119stwa szczeci\u0144skiego, co powinien by\u0142 uczyni\u0107 kontynuuj\u0105c polityk\u0119 Eryka II. Matka Bogus\u0142awa \u2013 ksi\u0119\u017cna Zofia \u2013 postanowi\u0142a wspom\u00f3c syna, interweniuj\u0105c w jego sprawie u samego cesarza. Fryderyk III wstawi\u0142 si\u0119 za ksi\u0119ciem, co powstrzyma\u0142o najazd wojsk elektorskich, jednak zaczepne dzia\u0142ania samego Bogus\u0142awa doprowadzi\u0142y ostatecznie do zbrojnego konfliktu. Walki pocz\u0105tkowo toczy\u0142y si\u0119 w okolicach Pyrzyc i Gryfina, jednak p\u00f3\u017aniej przenios\u0142y si\u0119 tak\u017ce na obszar m.in. Ko\u0142bacza, Szadzka czy D\u0105bia. W ponownych rozmowach pokojowych po\u015bredniczy\u0142 ju\u017c nie Habsburg, lecz Kazimierz Jagiello\u0144czyk. Jednym z jego warunk\u00f3w by\u0142 \u015blub Bogus\u0142awa X z bratanic\u0105 Albrechta \u2013 Ma\u0142gorzat\u0105 Hohenzollern\u00f3wn\u0105.<\/p>\n\n\n

\n
\"Quiz\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

 Rok p\u00f3\u017aniej \u2013 w 1478 r. \u2013 po \u015bmierci Warcis\u0142awa X w\u0142adz\u0119 w ksi\u0119stwie wo\u0142ogosko-bardowsko-rugijskim obj\u0105\u0142 Bogus\u0142aw X Wielki. Tym samym po kilkuset latach na Pomorzu Zachodnim powsta\u0142o ponownie zjednoczone ksi\u0119stwo, kt\u00f3re z czasem zosta\u0142o dodatkowo u\u015bwietnione ma\u0142\u017ce\u0144stwem jego w\u0142adcy z c\u00f3rk\u0105 kr\u00f3la polskiego \u2013 Ann\u0105 Jagiellonk\u0105. Rz\u0105dy Bogus\u0142awa X, pomimo dora\u017anych konflikt\u00f3w z miastami, przede wszystkim z samym Szczecinem na pocz\u0105tku XVI w., ale tak\u017ce ze S\u0142upskiem czy Koszalinem, up\u0142yn\u0119\u0142y pod znakiem dobrobytu i rozwoju. Umieraj\u0105c 5 pa\u017adziernika 1523 roku Bogus\u0142aw X Wielki pozostawi\u0142 swoim synom, Jerzemu I oraz Barnimowi IX, silne wewn\u0119trznie i powa\u017cane w Rzeszy Niemieckiej ksi\u0119stwo pomorskie. Kolejne pokolenia dynastii Gryfit\u00f3w, a\u017c do jej wymarcia w 1637 r. walczy\u0142y o zachowanie niezale\u017cno\u015bci, a momentami tak\u017ce o samo przetrwanie ksi\u0119stwa podczas wielkich zawieruch wojennych epoki nowo\u017cytnej a\u017c po wojn\u0119 trzydziestoletni\u0105 (1618\u20131648).<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Zbroja charakterystyczna dla Europy \u015arodkowej, u\u017cywana w walkach w XV i XVI wieku, DP, ze zbior\u00f3w The Metropolitan Museum of Art. (26.92.2a\u2013g), \u017ar\u00f3d\u0142o: https:\/\/www.metmuseum.org\/art\/collection\/search\/22906<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n