-
Leonard Borkowicz i jego Pomorze
By • 26 sierpnia, 2025„Kiedy zacząłem zajmować się sprawami Ziemi Szczecińskiej, a więc na wiosnę 1945 r., skończyłem właśnie trzydzieści cztery lata. Miałem za sobą dość urozmaicone życie, więzienia, obóz w Berezie, emigrację, służbę w Armii Radzieckiej i Wojsku Polskim. Było dość czasu, aby poglądy moje w świetle ogólnych doświadczeń i osobistych przeżyć wzmocniły się i okrzepły. Dotychczas utrudniały… -
Ustrój miejski na książęcym Pomorzu
By • 3 lutego, 2026Kolonizacja na prawie niemieckim na Pomorzu w XIII wieku wprowadziła nową formę organizacji ludności zajmującej się zajęciami pozarolniczymi. W miejsce grodów i podgrodzi według wzorców zachodnich powstały miasta lokowane na prawie magdeburskim lub lubeckim. Stanowiły one samorządowe komuny, z własnymi organami zarządu – radami miejskimi i sądownictwa miejskiego – ławami miejskimi. Duże miasta pomorskie aktywnie… -
Karnawał „Solidarności”
By • 26 sierpnia, 2025Latem 1980 r. przez Polskę przelała się wielka fala strajków, które doprowadziły do powstania Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” i skupionego wokół niego wielkiego, dziesięciomilionowego ruchu społecznego, który zmienił monopartyjną rzeczywistość społeczno-polityczną PRL. Pomorze Zachodnie było jednym z jego mateczników i najważniejszych ośrodków. Nastroje społeczne w całej Polsce pogarszały się od drugiej połowy lat 70…. -
Euroregion Pomerania – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość
By • 8 stycznia, 2026Euroregion Pomerania – przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Idea powołania euroregionów w Europie pojawiła się w drugiej połowie lat pięćdziesiątych dwudziestego wieku. Podstawą leżącą u źródeł takiej transgranicznej umowy było występujące po drugiej wojnie światowej zniszczenie gospodarcze terenów granicznych, brak wzajemnego zrozumienia się ludzi, wynikające z wojennej traumy i barier językowych. Pierwszy euroregion powołano na pograniczu… -
Pod czechosłowacką banderą.
By • 26 sierpnia, 2025Instytucjonalna obecność południowego sąsiada w Szczecinie 1945–1989 Po 1945 roku Szczecin, jako polski port, stał się dla Czechosłowacji ważnym elementem infrastruktury gospodarczej, wykorzystywanym zwłaszcza w handlu morskim. Obecność południowego sąsiada nad Odrą przybrała formę instytucjonalną i wielopłaszczyznową – od strefy wolnocłowej w porcie, przez współpracę przemysłową i żeglugową, po działalność konsulatu generalnego i wymianę kulturalną…. -
Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Dana”
By • 26 sierpnia, 2025Zakłady Przemysłu Odzieżowego „Dana” (1945 – 2002) były nie tylko jednym z symboli Szczecina, ale też odzwierciedleniem ambicji i ograniczeń gospodarki socjalistycznej. Ich historia to opowieść o tworzeniu przemysłu niemal od zera, w realiach powojennego chaosu, ideologicznej kontroli i niedoborów – ale też o kreatywności, determinacji i znaczeniu (kobiecej) pracy. Z biegiem lat w powszechnej… -
Przemiany w szczecińskiej oświacie w latach 1989-2000
By • 3 lutego, 2026Zmiany ustrojowe, które nastąpiły w Polsce po 1989 roku uwidaczniały się we wszystkich najważniejszych sferach funkcjonowania państwa. Także w oświacie. Dotyczyły one między innymi reorganizacji systemu zarządzania szkołami, rozwoju autonomii placówek, pojawienia się programów autorskich oraz nowych form kształcenia ogólnego i zawodowego. Nakładały się na nie problemy demograficzne i finansowe, kryzys szkolnictwa zawodowego, rozwój szkół… -
Trzymamy straż nad Odrą
By • 3 lutego, 2026Hasło „Trzymamy straż nad Odrą” powraca co kilka/kilkanaście lat i chociaż zmieniają sią konteksty polityczne i społeczne nadal budzi emocje. Ich skala nie jest już taka, gdy powstawało – w pierwszym okresie powojennym, ale nadal pełne jest odniesień, które wyzwalają szerokie historyczne konotacje. Najważniejszą z nich jest oczywiście kwestia nowej polskiej granicy zachodniej, ustalanej w… -
Wielkie to było dzieło. Budowa portu i miasta u ujścia Świny w XVIII w.
By • 28 września, 2025Cieśnina Świny w czasach książęcych i brandenburskich (XVI-XVII wiek) była sporadycznie wykorzystywana jako droga wodna przez statki podążające do i ze Szczecina. Były dwie podstawowe przyczyny tego stanu rzeczy. Po pierwsze ujście Świny blokowała łacha piachu spłycająca je do około 1,5 metra i zmieniająca swoje położenie po jesienno-zimowych sztormach. Po drugie bardzo kłopotliwa do przejścia… -
Konflikt w Zatoce Pomorskiej w latach 1985-1989 i po 1990 r.
By • 10 lutego, 2026Konflikt w Zatoce Pomorskiej w latach 1985-1989 i po 1990 r. W dniu 1 stycznia 1985 r. weszło w życie rozporządzenie o poszerzeniu wód terytorialnych do 12 mil morskich (Mm) wydane przez rząd Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Dokument ten datowany na 20 grudnia 1984 r. był wypełnieniem Ustawy o granicach państwowych NRD z 1982 r., umożliwiającej… -
Terror z nieba i nazistowska fabryka widmo w Policach: jak III Rzesza chciała wygrać wojnę syntetycznym paliwem z węgla
By • 24 sierpnia, 2025Terror z nieba i nazistowska fabryka widmo w Policach: jak III Rzesza chciała wygrać wojnę syntetycznym paliwem z węgla Wstęp Druga wojna światowa pozostawiła wiele nieoczywistych materialnych śladów wpisanych we współczesny krajobraz kulturowy. Do bardziej intrygujących należą pozostałości nazistowskich fabryk syntetycznych paliw płynnych, które w czasie wojny podtrzymywały funkcjonowanie niemieckiej machiny wojennej. W ostatnich latach… -
Cechy pomorskie i ich organizacja
By • 21 kwietnia, 2026Cechy w pomorskich miastach zaczęły się kształtować w II połowie XIII wieku. W niektórych ośrodkach ich rozwój zapoczątkowały już przywileje lokacyjne wspominające o możliwości zakładania organizacji zawodowych i wolności gospodarczej. W innych proces powstawania systemu cechowego przebiegał stopniowo. Przyczyniała się do tego z jednej strony koncentracja produkcji, z drugiej zaś walka konkurencyjna. W zasadzie w… -
Środowisko literackie Szczecina (1945–1989)
By • 3 lutego, 2026Początek polskiego życia literackiego w Szczecinie wyznaczała akcja „repolonizacji kulturalnej Ziem Odzyskanych”, która znana jest również pod nazwą „osadnictwa literackiego”. Wybitny teoretyk i historyk literatury prof. Erazm Kuźma uznał, że projekt ten był „tworem sztucznym, który równie prędko rozpadł się, jak powstał”. Zaznaczył równocześnie, że wybitni pisarze, którzy przybyli do miasta w latach 40., a… -
Nikita Chruszczow w Szczecinie.
By • 4 lutego, 2026W piękny, słoneczny piątek 17 lipca 1959 roku o godz. 11.45 na podszczecińskim lotnisku w Goleniowie wylądował Ił 18 z premierem Związku Radzieckiego i I sekretarzem Komitetu Centralnego KPZR Nikitą Chruszczowem na pokładzie. Wizyta ta jako jedna z trzech – obok odwiedzin miasta przez Jana Pawła II w 1987 i Michaiła Gorbaczowa w 1988 r…. -
Dynastia Gryfitów 1523 – 1637
By • 21 kwietnia, 2026Polityka dynastyczna Okres panowania księcia Bogusława X, zmarłego w 1523 roku, to czas przełomu – przejścia od monarchii średniowiecznej do państwa nowożytnego i kultury renesansu (także w wymiarze politycznym). Miał on dziewięcioro prawowitych dzieci: Krzysztofa (zm. ok. 1521), Annę (ur. 1491 / 1492, zm. 1550), Jerzego (1493–1531), Kazimierza (1494–1518), Elżbietę (zm. przed 1518), Zofię (ok…. -
Ustrój Pomorza w czasach Gryfitów
By • 3 lutego, 2026Początkowo księstwo pomorskie stanowiło monarchię patrymonialną z prawem książęcym. W ciągu XIII wieku, wraz z kolonizacją i przyjęciem wzorców zachodnich (kolonizacja na prawie niemieckim), księstwo przekształciło się w feudalną monarchię, a podstawą stosunków było prawo lenne i przywileje stanowe. Księstwo stało się po okresie podległości lennej książętom polskim częścią cesarstwa, co ostatecznie potwierdził cesarz Karol… -
Augustyn ze Stargardu i początki pomorskiej historiografii
By • 21 kwietnia, 2026Augustyn był zakonnikiem w klasztorze augustianów w Stargardzie. W starszej literaturze nazywano go Angelusem, jednak nowsze badania wskazują, że bardziej właściwą formą imienia jest Augustyn. Dziełem Augustyna, które przetrwało do naszych czasów dzięki odpisom zamieszczonym w późniejszych przekazach, jest tzw. Protokół, powstały w pierwszej połowie XIV wieku. Jest to utwór opisujący historię księstwa i biskupstwa pomorskiego… -
Michaił Gorbaczow w Szczecinie – 13 lipca 1988 roku
By • 28 kwietnia, 202613 lipca 1988 r. Szczecin odwiedził najwyższy przywódca ZSRR: I sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego Michaił Gorbaczow. Był on wówczas jednym z najbardziej rozpoznawalnych i wzbudzających największe zainteresowanie światowych przywódców. Przyczyny popularności Gorbaczowa leżały w jego odmienności od poprzednich włodarzy ZSRR. Objąwszy władzę w 1985 r. ogłosił on program reform, których przewodnimi hasłami… -
Stołeczny Stargard
By • 28 września, 2025Po zakończeniu wojny trzydziestoletniej Stargard miał za sobą pierwszy z dwóch wielkich kataklizmów, jakie dotknęły miasto w jego historii. Wydarzenia, które rozegrały się w ciągu tych kilkunastu lat zahamowały rozwój miasta na ponad pół wieku. Pierwszym ciosem była epidemia, która zebrała śmiertelne żniwo wśród mieszczan w latach 1623-1625. Zmarło wtedy 3381 osób. Z kolei w… -
Junak i Smyk – legendy szczecińskiej motoryzacji
By • 10 lutego, 2026Przyszedł czas, aby zmierzyć się z legendą Junaka. To niebezpieczne zadanie, bo dla wielu osób jest to wręcz mitycznie idealny pojazd, bo polski. Jakbyśmy byli naznaczeni przez Boga do wymyślania i produkowania perfekcyjnych rzeczy, w tym przypadku motocykli. […] Każde słowo krytyki może być bezrefleksyjnie odbierane jako afront dla »patrioty«. Cóż, muszę się nastawić, że… -
Twierdza Szczecin
By • 28 września, 2025Od końca XV wieku i wojen włoskich w Europie nastąpił gwałtowny wzrost liczby nowoczesnych fortyfikacji, które oparłyby się oblężeniu prowadzonemu za pomocą nowoczesnych środków, przede wszystkim artylerii. Budowa umocnień przechodziła w ciągu następnych dziesięcioleci kolejne fazy, od tzw. starowłoskiej, przez staro- i nowoholenderską. Odpowiadało to dynamicznemu rozwojowi sztuki oblężniczej, dlatego najszybciej sztuka fortyfikacyjna rozwijała się… -
Kościół Mariacki w Stargardzie
By • 21 kwietnia, 2026Stargardzki kościół Mariacki będący obecnie kolegiatą jest najważniejszym późnogotyckim zabytkiem Pomorza Zachodniego. Jego architektura, pomimo niemal całkowitej zagłady Starego Miasta, nie ucierpiała zbyt mocno, a przeprowadzony w ostatnich latach „remont stulecia” przywrócił mu blask regotyzacji dokonanej na początku XX wieku przez Heinricha Deneke. Pomimo niemal braku historycznego wyposażenia widz odwiedzający wnętrze nie jest w stanie… -
Porty i handel morski Pomorza w XVI i na pocz. XVII wieku
By • 28 września, 2025W XVI i na początku XVII wieku Pomorze dysponowało 21 portami morskimi należącymi do tutejszych miast. Porty te stanowiły, wraz z miastami-właścicielami, jednolite organizmy gospodarcze różniące się od siebie wielkością, a tym samym i zakresem handlu. Najogólniej porty pomorskie możemy podzielić na duże (Stralsund, Szczecin i Greifswald), prowadzące wymianę z ramach Bałtyku i Morza Północnego,… -
Stosunki pomorsko-polskie w czasach Gryfitów
By • 10 lutego, 2026Stosunki pomorsko-polskie w czasach Gryfitów obejmowały w XII wieku sprawowanie władzy zwierzchniej nad księstwem pomorskim przez polskich władców (lenno polskie). W kolejnych stuleciach wzajemne relacje opierały się na związkach dynastycznych, m.in. Bogusława X z Anna Jagiellonką (1491), a także sojuszach politycznych i wojskowych wobec wspólnego zagrożenia. Poza tym między oboma krajami istniały liczne powiązania gospodarcze,… -
Peenemünde
By • 21 kwietnia, 2026Miejsce narodzin rakiet V1 i V2. Historia i polityka pamięci o II wojnie światowej Peenemünde to nie tylko jedna z wielu urokliwych turystycznie gmin na wyspie Uznam w landzie Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ta mała wioska rybacka do połowy lat 30. XX w. znana jedynie jako miejsce, w którym wylądował szwedzki król Gustaw II Adolf (1594–1632), by… -
Dom bankowy Loitzów i jego upadek
By • 20 stycznia, 2026Siłą napędową gospodarki miast przełomu XV i XVI w. były międzynarodowawymiana handlowa oraz rozwój operacji bankowych, które pozwalały najbogatszymmieszczanom dynamicznie pomnażać majątki. Patrycjusze sprawowali w miastach władzęekonomiczną i polityczną, jako rajcy, bankierzy, właściciele gruntów, rzemieślnicy iprzede wszystkim kupcy. Najbogatszym i najbardziej znanym rodem kupiecko-finansowymna Pomorzu byli Loitzowie, którzy często porównywani byli do słynnych Fuggerów. Źródławspominają… -
Nasze okno na świat – jak w PRL uciekano z Pomorza Zachodniego
By • 21 kwietnia, 2026Zjawisko ucieczek z komunistycznej Polski towarzyszyło reżimowi niemalże od początku jego powstania. W tym kontekście lata 1945–1949 stanowiły na Pomorzu Zachodnim szczególny okres. Był to czas masowych migracji w obrębie nowo wytyczonych granic państwowych oraz budowy struktur nowej władzy. Swoisty chaos towarzyszący tym procesom w połączeniu z niewystarczającym zabezpieczeniem linii granicznej, sprzyjał próbom nielegalnego opuszczenia… -
Kongres szczeciński 1570 roku
By • 21 kwietnia, 2026W epoce wielkich odkryć geograficznych ukształtowały się nowe szlaki handlowe. Na znaczeniu traciło Morze Śródziemne, a rosła rola dróg prowadzących przez Morze Bałtyckie i Północne. W Europie zaczęły powstawać państwa o gospodarce kapitalistycznej, które dla swojego rozwoju potrzebowały surowców z Europy Środkowo-Wschodniej. Ich głównymi dostawcami stały się kraje nadbałtyckie, eksportujące zboże, drewno, wełnę, a także… -
Eryk Pomorski, król Danii, Norwegii i Szwecji oraz książę słupski (ok. 1382 – 23 V 1459)
By • 21 kwietnia, 2026Niewiele jest w średniowiecznej historii Pomorza Zachodniego postaci tej miary co król Danii, Norwegii i Szwecji oraz książę słupski, Eryk Pomorski. Jego losy uosabiają niemal wszystko, co los może zgotować człowiekowi, począwszy od niemalże cudownego odnalezienia w dzieciństwie przez królową duńską Małgorzatę (ok. 1353 – 28 X 1412) w jednym z peryferyjnych księstw regionu i… -
Bogusław XIV ostatni Gryfita
By • 21 kwietnia, 2026Ostatni Gryfita Bogusław XIV urodził się 31 marca 1580 roku na zamku w Barth i był trzecim z kolei synem Bogusława XIII i jego pierwszej żony Klary księżnej brunszwickiej. W młodości wraz z braćmi pobierał nauki domowe. Jednocześnie był też przygotowywany przez ojca do pełnienia samodzielnych rządów. Uczestniczył w obradach sejmików stanów pomorskich, zapoznawał… -
Kultura i sztuka Hanzy w miastach zachodniopomorskich
By • 21 kwietnia, 2026Hanza była przede wszystkim wspólnotą kupców, którzy zajmowali się handlem dalekosiężnym. Pomorze Zachodnie było regionem pobrzeża Bałtyku z największą liczbą członków tego związku, do którego należały następujące ośrodki miejskie: Białogard, Darłowo, Goleniów, Gryfice, Kamień, Kołobrzeg, Koszalin, Sławno, Słupsk, Stargard, Szczecin, Trzebiatów i Wolin. Ich udział w życiu hanzeatyckim wiązał się przede wszystkim z aktywnością na… -
Księstwo Pomorskie a wojna trzydziestoletnia
By • 30 stycznia, 202623 maja 1618 roku miała miejsce w Pradze druga (wg niektórych badaczy trzecia) defenestracja praska. Z okien zamku na Hradczanach wyrzucono dwóch namiestników cesarskich i ich sekretarza, co zapoczątkowało jeden z najkrwawszych konfliktów w nowożytnej Europie, zwany wojną trzydziestoletnią (1618–648). Był to efekt stopniowego ograniczania przywilejów nadanych czeskim protestantom przez cesarza Rudolfa II listem majestatycznym… -
Od protestu do transformacji
By • 26 sierpnia, 2025Szczecin i pokojowy demontaż rządów komunistycznych, 1988–1989 W 1988 r. rozpoczął się proces stopniowego, pokojowego demontażu dyktatury komunistycznej w Polsce. Szczecin i Pomorze Zachodnie odegrały w nim ważną rolę. Od połowy lat osiemdziesiątych w Polsce trwał swoisty pat w relacjach władze-opozycja. Rządzący PRL nie mieli legitymacji społecznej, aby przeprowadzić reformy niezbędne i wyprowadzić kraj z… -
Gryf – herb Pomorza Zachodniego
By • 9 stycznia, 2026Herb jest to znak graficzny umieszczony w polu tarczy, stworzony według pewnych określonych zasad, w symboliczny sposób reprezentujący swego właściciela. Ów znak graficzny możemy jednak nazwać herbem dopiero wtedy, gdy staje się on dziedziczny, gdy dana osoba, rodzina, ród czy miasto posługują się nim stale, nie zmieniając go wraz z własnymi upodobaniami. Pierwsze herby powstawały… -
Stoewer i inni– szczecińskie marki motoryzacyjne
By • 30 stycznia, 2026Początek motoryzacyjnej historii firmy Stoewer miał miejsce w marcu 1896 roku. Bernhard Stoewer senior uruchomił w tym roku fabrykę pod nazwą Stettiner Eisenwerke Bernhard Stoewer Sen., przy dzisiejszej Alei Wojska Polskiego (wtedy Falkenwalder Chaussee). Podstawą jej produkcji były z początku maszyny do obróbki metalu (tokarki) oraz, dodatkowo, części do rowerów (pedały, łańcuchy). 24-letni Emil Stoewer… -
Jan Paweł II w Szczecinie – 11 czerwca 1987 r.
By • 28 kwietnia, 202611 czerwca 1987 r. Szczecin znalazł się na trasie III pielgrzymki Jana Pawła II do Polski. Jedyna papieska wizyta w mieście była wielkim świętem religijnym i jednocześnie ogromnym przedsięwzięciem organizacyjnym. Wybór polskiego kardynała Karola Wojtyły na papieża w 1978 r. został przyjęty nad Wisłą z ogromnymi emocjami. Były one jednak różne dla władz z jednej,… -
Państwowe gospodarstwa rolne na Pomorzu Zachodnim (1945-1991)
By • 26 sierpnia, 2025Zwykle za początek sektora państwowego w polskim rolnictwie przyjmuje się utworzenie w 1949 r. Państwowych Gospodarstw Rolnych. W rzeczywistości tworzenie sektora państwowego w rolnictwie rozpoczęło się już w 1946 r., gdy powstały Państwowe Nieruchomości Ziemskie. Ich zadaniem było zagospodarowanie majątków ziemskich znajdujących się na obszarze tzw. ziem odzyskanych. Później działalność PNZ rozszerzono na cały kraj,… -
Arcybiskup Kazimierz Majdański
By • 3 lutego, 2026Kazimierz Majdański urodził się 1 marca 1916 roku w Małgowie, niedaleko Kalisza, jako najmłodsze z trzynaściorga dzieci Rozalii i Józefa Majdańskich. Jego rodzina była głęboko religijna, dlatego też dla nikogo nie było zaskoczeniem, że młody Kazimierz po skończeniu gimnazjum im. Piusa X we Włocławku i zdaniu matury, w 1934 roku wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego,… -
Pomorze wielonarodowe
By • 30 stycznia, 2026Przeobrażenia demograficzne i kulturowe, które miały miejsce na Pomorzu Zachodnim po 1945 roku, stanowią jeden z najbardziej dramatycznych i złożonych rozdziałów powojennej historii Polski. Zaraz po wojnie region stał się tyglem, w którym pozostająca tu jeszcze ludność niemiecka zetknęła się z polskimi osadnikami. Obok Polaków napłynęli tu, lub zostali przymusowo osiedleni, także przedstawiciele różnych mniejszości… -
Gospodarka folwarczno–pańszczyźniana w domenach książęcych
By • 28 września, 2025Gdy w 1478 roku Bogusławowi X udało się zjednoczyć Pomorze dobra książęce znajdowały się w opłakanym stanie. Mocno uszczuplone, prawie w całości znajdowały się w rękach wójtów ziemskich, którzy odprowadzali do skarbu książęcego niewielką część dochodu uzyskiwanego ze świadczeń ludności chłopskiej. W tej sytuacji Bogusław X postanowił odzyskać pełną kontrolę nad swoim majątkiem. Po pierwsze… -
Rejon Pamięci Narodowej Cedynia-Gozdowice-Siekierki
By • 26 sierpnia, 2025Rejon Pamięci Narodowej Cedynia – Gozdowice – Siekierki położony jest w zakolu Odry, obejmującym najdalej na zachód wysunięty część Polski i obejmuje szereg obiektów i znaków pamięci narodowej, znajdujących się w ciągu nadodrzańskich miejscowości począwszy od Cedyni na północy, przez Osinów Dolny, Starą Rudnicę, Siekierki, Stare Łysogórki, Gozdowice po Czelin na południu. Upamiętniają one wydarzenia,…
